Haags kruispunt, eind november, half negen ’s ochtends. De jongen zit op de stoep met zijn rug tegen een heg. Twee mensen hurken naast hem. Politiebusje erbij, geen ambulance. Of nog geen ambulance. Zijn fiets ligt verderop op het fietspad. Daar staat nog een auto, een beetje schuin op de stoep. Hopelijk is het met een sisser afgelopen. Wat wel zeker is: die verwrongen fatbike heeft hij die dag niet meer gebruikt.
VeiligheidNL, kenniscentrum voor letselpreventie, presenteerde in september schokkende cijfers: in de eerste helft van 2024 werden op spoedeisende-hulpafdelingen (SEH) al twee keer zoveel slachtoffers van een fatbike-ongeval behandeld als in heel 2023. Tweederde had ernstige verwondingen, waaronder hersenletsel, klaplongen en gescheurde organen en zelfs dwarslaesies.
Veruit de meeste slachtoffers bestuurden zelf hun fiets – niet zelden opgevoerd, via een simpele app, tot vijftig kilometer per uur, het dubbele van de wettelijke maximumsnelheid – en meestal botsten ze op iets of iemand anders. Bijna de helft was tussen de twaalf en vijftien jaar, dus te jong voor een brommer, en tweederde was man. Vrijwel niemand droeg een helm, wat ook niet hoeft – juridisch is het een gewone elektrische fiets – en dat maakt hem natuurlijk extra aantrekkelijk. In oktober voorspelde VeiligheidNL voor dit jaar vijfduizend van zulke ongelukken.
Korte samenvatting: jongens op een snelle fatbike zijn een gevaar op de weg, allereerst voor zichzelf. Duh! wil je erachter schrijven. Dankbaar onderwerp voor generaliseringen. Meisjes rijden ook op fatbikes; misschien zijn ze voorzichtiger.
Techniek ontwikkelt zich langs darwinistische lijnen. Zo stammen de Stint en de kinderbakfiets af van de bolderkar. En zo is de fatbike vrijwel zeker een nakomeling van de ongemotoriseerde Chopper, de fiets met zijn lange buddyseat en hoge stuur van de coole tiener Marty McFly in de film Back to the Future (1985). En die fiets is weer de kinderversie van de Harley Davidson-chopper ‘Captain America’ van Peter Fonda in de cultfilm Easy Rider (1969). Moderne fatbikers weten niet dat ze op de schouders van reuzen, eh, rijden.
Met die grote, brede en slap opgepompte banden kon je in een ultralage versnelling goed door zachte sneeuw en modder fietsen. En door los zand. Fietshobbyisten in zowel New Mexico als Alaska konden daarom in de late jaren tachtig claimen de fatbike te hebben uitgevonden. Het succes heeft, zoals vaak, vele vaders.
Toch is het succes van de huidige fatbike in de stad alleen achteraf te verklaren. Want het grote contactoppervlak tussen band en wegdek zorgt ook voor meer wrijving, weerstand. En dat betekent dat je sowieso harder moet trappen dan op een gewone fiets; minder aantrekkelijk. Maar gelukkig was de ‘gewone’ elektrische fiets er al, met een accu en een elektromotor die het werk kan doen of op zijn minst ‘trapondersteuning’ levert. Zonder dat evolutionaire duwtje in de rug van de e-bike waarmee plussers hun actieradius vergroten, had de fatbike voor jongeren geen schijn van kans gehad.
Hard gaan zonder helm, liefst opgevoerd, maar proberen de rollenbank van de politie en een boete te ontlopen, woedende blikken incasseren van omstanders en andere weggebruikers, en een paar jaloerse – het is van alle tijden. Vraag maar aan ex-pubers die bij de Kreidler-Jugend hebben gediend. En met een brave Solex kon je ook een stuk harder als je de carburateur uitboorde. Harder rijden en harder vallen. Live dangerously.
„De schoonheid der puberteit is de révolte zelf”, heeft de essayist Menno ter Braak geschreven, lang voor de uitvinding van de fatbike. „Oppervlakkig bezien, is de puberteit belachelijk; maar nader bezien zijn de paedagogen altijd nog een graad belachelijker.”
Die ‘paedagogen’ leken dit jaar links en rechts voorbij te worden gesuisd door de fatbikes. Als Kamerlid verzette Barry Madlener (PVV) zich vorig jaar mordicus tegen een helmplicht („…gewoon een fiets met dikke banden? Ik zie ze heel veel rijden. Wat is er mis mee? Het gaat er toch om hoe je je gedraagt op die fiets?”). Maar als minister van Infrastructuur en Waterstaat moet hij nu een Kamermotie uitvoeren vóór een minimumleeftijd van veertien jaar en een helmplicht voor fatbikes, die dan weer niet geldt voor de ‘gewone e-bike’. Maar is dat onderscheid echt te maken? Want, ja, alleen die banden maken het verschil. „Als de Tweede Kamer een deurtje dicht doet, maken we een ander deurtje open”, zei Pieter van Beusekom van fatbikefabrikant Phatfour. Hij kondigde alvast een variant met dunne bandjes aan: de skinnybike.
Wat je weinig hoort is: hoezo een elektrische fiets voor een twaalfjarige? „Niet zeuren. Je hebt jonge benen”, zeiden ze vroeger.
Source: NRC