Frankrijk heeft controles aan de grens met Italië sinds kort weer aangescherpt. Toch steken nog altijd veel asielzoekers de Alpen over, terwijl de Italiaanse politie een oogje toeknijpt. Naleving van het Dublin-akkoord, zoals Brussel wil, is ver weg.
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze woont in Rome.
Onder een stralend blauwe Alpenlucht kijken twee Italiaanse politieagenten kalm toe hoe twintig asielzoekers uit Azië en Afrika in de bus richting de Franse grens stappen. De groep reist van het Noord-Italiaanse Oulx naar Claviere, een gehucht pal aan de grens tussen Italië en Frankrijk, en steken daar te voet de bergachtige grens over.
Officieel is dat verboden. Volgens de Dublinverordening moeten asielzoekers hun aanvraag doen en afwachten in het EU-land waar ze aankomen. In dit geval is dat dus Italië, maar dat land is niet bepaald fanatiek in het binnenhouden van asielzoekers. ‘De politie staat hier altijd, maar doet niets’, zegt vrijwilliger Silvia Massara (63) schouderophalend.
Ook in het door Brussel aangekondigde nieuwe asiel- en migratiepact, dat in 2026 in werking moet treden, blijft de Dublinverordening in stand. Absurd, vinden vrijwilligers zoals Massara. De gepensioneerde lerares Frans, die in de naburige grensplaats Bardonecchia woont, ziet al jarenlang met eigen ogen hoe mijlenver ‘Dublin’ van de dagelijkse realiteit staat. ‘Mensen die door willen reizen, houd je niet tegen.’
Tijdens haar wekelijkse diensten in de Rifugio Massi in Oulx, een herberg waar migranten op doorreis naar Frankrijk één nacht kunnen verblijven, zag ze duizenden mensen passeren. Vorige zomer, het drukste aankomstjaar voor Italië sinds de Syrische vluchtelingencrisis van 2016, sliepen er soms tweehonderd mensen in de opvanglocatie, die officieel maar zeventig bedden heeft.
Massara heeft de groep zojuist begeleid vanaf Rifugio Massi naar de bushalte, waar de migranten een voor een 3 euro en 30 cent overhandigen aan de buschauffeur. In de rij wisselen ze onderling nog druk muntjes uit, want ze moeten het geld voor een kaartje zelf bij elkaar krijgen. Aan voorschieten kunnen de vrijwilligers niet beginnen, legt Massara uit.
De Rifugio in Oulx is een begrip onder mensen die zonder papieren de Alpen over willen. Oulx is met de trein te bereiken vanuit het zuiden van Italië, maar ook vluchtelingen en migranten van de zogeheten Balkanroute komen hierlangs, op weg naar Frankrijk.
Over zee kwamen er dit jaar tot nu toe 59.500 mensen per boot aan vanuit Libië en Tunesië, bijna drie keer minder dan in 2023. Een van hen is de 19-jarige Abdul Hamid, die de oorlog in Soedan ontvluchtte. Hij zit stil in een hoekje van de gemeenschappelijke zaal, die gedurende de ochtend leegloopt omdat mensen aan hun tocht over de bergen beginnen.
Ook Hamid heeft alvast een warme muts diep over zijn oren getrokken, die hij in de herberg heeft gekregen. Een maand geleden is hij in Italië aangekomen, daarvoor bracht hij een jaar door in Libië. Nu hoopt hij zijn oudere broer te bereiken, die al een paar jaar in Parijs woont. ‘Maar ik heb geen geld voor de bus’, legt de tiener uit.
Naast hem steekt een uitgeputte dertiger uit Guinee zijn lege telefoon in de oplader. Hij was gisteren ook al in de Rifugio. Hij probeerde vannacht over te steken via een bebost bergpad, maar vertelt dat hij door de Franse politie werd teruggejaagd naar Italië.
Het terugsturen van migranten is al sinds 2015 staande praktijk op de grens van Italië en Frankrijk. Maar in september 2023 bepaalde het Europese Hof van Justitie dat de zogeheten pushbacks niet langer toegestaan waren. Toen ook de Franse Raad van State daarin meeging, brak er in februari een ongekend soepele periode aan de Italiaans-Franse grens aan.
Overstekers konden vanaf de bushalte in Claviere in tien minuten naar Frankrijk lopen en daar asiel aanvragen, ook al stonden hun vingerafdrukken, afgenomen in de haven na aankomst, in het Italiaanse systeem. ‘Sommige dagen vroeg honderd procent van de mensen asiel aan in Frankrijk, andere dagen bijna iedereen’, zegt Massara.
De uitzonderingen betroffen vooral mensen die al vaker heen en weer gereisd waren en daardoor uitgebreider in de registratiesystemen voorkwamen. Hen liet de Franse politie aan de grens ophalen door hun Italiaanse collega's, om terug te brengen naar Italië.
Maar begin november kwam ook voor de snelle doorreizers een einde aan de soepelheid. Frankrijk voert weer strengere grenscontroles en meer pushbacks uit, horen de vrijwilligers in Oulx, bijvoorbeeld van de dertiger uit Guinee.
Het is nog niet helemaal duidelijk wat de officiële beleidslijn van de Franse autoriteiten nu is, maar het staat vast dat er meer mensen terugkeren naar de Rifugio Massi met verhalen over pushbacks dan het afgelopen jaar het geval was.
Aan de muren van de herberg hangen tekeningen van vlaggen – Marokko, Bangladesh, Tunesië, Niger en heel veel Soedan –, ertussen een wereldkaart waarop de naam van Israël is weggekerfd. Aan de muur ertegenover hangt een lijst alarmnummers en een kaart van de Alpen. Op sommige paden staan rode kruizen en doodshoofden getekend.
Want de Alpenroute mag veel minder dodelijk zijn dan de oversteek van de Middellandse Zee, maar ook hier sterven elk jaar mensen. Ze verdwalen en gaan dood van de kou, of verongelukken op de vlucht voor de grenspolitie.
In de zaal van de herberg heeft de Soedanese Abdul Hamid er een handdoekje bij gepakt, waarop hij knielt om te bidden. De Dublinverordening zegt hem niets. Het enige dat hem vanochtend tegenhoudt, zijn de ontbrekende 3 euro en 30 cent voor het buskaartje.
De vrijwilligers verzamelen intussen een nieuwe groep vertrekkers die wel geld hebben, en leiden hen naar het busstation. Als het laatste kaartje met pijn en moeite betaald is, vertrekt de bus migranten naar de grens. De vrijwilligers kijken toe, sommigen zwaaien. Naast hen staan de twee Italiaanse politieagenten, die voor de vorm even uit hun auto zijn gestapt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant