Bij leven wist Desi Bouterse de Surinaamse samenleving tot op het bot te verdelen. Dat is na zijn dood niet anders, valt op te merken in de Amsterdamse Koningskerk. De meeste kerkgangers zijn Bouterse goedgezind. ‘Er is een grootheid heengegaan.’
is verslaggever van de Volkskrant.
Clifton Walker (52) kijkt een beetje beduusd. De dominee van de Koningskerk, een van de populairste Surinaamse kerken van Amsterdam, heeft zojuist de dienst op Eerste Kerstdag achter de rug. Hij reflecteerde uitgebreid op de geboorte van Jezus Christus, die liefde en vrede op aarde zou willen brengen.
Maar de kerkgangers hebben na afloop vooral oog voor de meer wereldse zaken. In het zaaltje naast de kerk, waar koffie en een schaal maizenakoekjes rondgaan, wordt er woensdagmiddag maar maar over één ding gesproken: het overlijden van Desi Bouterse. De dominee kan het nog altijd niet geloven. ‘Is het echt waar? Het is onvoorstelbaar.’
Dat is het zeker, want zo’n veertig jaar lang was Desiré Delano Bouterse (1945-2024) een van de machtigste mannen van Suriname. Eerst als dictator, onder wiens bewind in 1982 vijftien journalisten, wetenschappers en vakbondsleiders werden gemarteld en geëxecuteerd. De moordpartij, die later de Decembermoorden zijn gaan heten, bleek een politieke comeback niet in de weg te zitten; hij werd nadien tweemaal verkozen tot president.
Bouterse wist de Surinaamse samenleving bij leven tot op het bot te verdelen, dat is na zijn dood niet veranderd. Neem het groepje gesoigneerde heren dat woensdag bij een statafel staat. De oudste van het stel, Iwan Bergwijn (79), zwaait met zijn vingertje door de lucht: Bouterse was een ‘wrede man’ die doden op zijn geweten heeft. ‘Net als die dictator uit Syrië, Assad.’
Maar Bergwijn is woensdag een van de weinigen die zo hard oordeelt. ‘Bouterse had een hele massa achter zich’, zegt Stanley Eind (72), refererend aan zijn grote aanhang onder de Surinaamse bevolking. ‘Er is een grootheid heengegaan.’
Opvallend genoeg vindt geen van de kerkgangers dat Suriname er beter aan toe was na het presidentschap van Bouterse dan voor zijn aantreden. Toch voeren velen van hen excuses aan, om zijn daden te vergoelijken. De Decembermoorden waren natuurlijk ‘helemaal niet fraai’ zegt Eind, ‘maar Bouterse was geen politicus, hij was een militair’. Een land als Suriname heeft bovendien ‘een sterke leider nodig’, vindt Armand Keisrie. ‘Iemand die zegt: we gaan die kant op. Boem, focus.’
Ze benadrukken dat Bouterse als president zich revancheerde en ook een boel wél goed heeft gedaan. Suriname bestaat uit verschillende etniciteiten zoals creolen, Hindostanen en Javanen. Ook de politiek is van oorsprong langs etnische lijnen verdeeld. Bouterse’s belangrijkste wapenfeit, zeggen de mannen: een politieke partij oprichten die deze groepen overstijgt.
Binnen zijn de kerkgangers Bouterse goedgezind. Daarbuiten, in het publieke debat, zijn het toch vooral critici die het woord voeren. Bouterse werd vorig jaar in Suriname veroordeeld tot 20 jaar cel voor zijn rol in de Decembermoorden. Advocaat Gerard Spong, die zich altijd hard heeft gemaakt voor een veroordeling, vindt het jammer dat de legerleider ‘zijn aardse straf niet heeft kunnen ondergaan omdat hij voortvluchtig was.’
Voormalig NOS-nieuwslezer Noraly Beyer noemt het overlijden ‘gerechtigheid van hogerhand’. Romeo Hoost, voorzitter van het Comité Herdenking Slachtoffers Suriname, is vooral teleurgesteld. ‘Hij moest blijven leven om zijn straf van twintig jaar te kunnen uitzitten’.
In de Koningskerk wordt schouderophalend op de kritiek gereageerd. ‘Vrij was Bouterse de laatste tijd niet’, zegt Ronnie Steward, verwijzend naar het afgelopen jaar waarin Bouterse als voortvluchtige ondergedoken was.
Dominee Walker hoopt dat de gemeenschap in de toekomst milder zal oordelen over Bouterse. ‘De coup overschaduwt alles wat hij daarna allemaal heeft gedaan’. Hij was een ‘man met twee gezichten’, zegt de dominee, ‘net als jij en ik. Wij hebben misschien geen mensen doodgemaakt, maar we zijn ook weleens onheus bezig geweest. Bouterse was geen in en in slecht mens. We moeten genuanceerd durven zijn, dan komen we dichterbij de waarheid.’
In 1980 komt Desi Bouterse aan de macht door het plegen van een staatsgreep. Al snel gaan er geruchten dat hij werd geholpen door Nederland. Zo zou ene kolonel Hans Valk (1928-2012), als militair attaché een vertegenwoordiger van de Nederlandse regering, de coupplegers hebben gesouffleerd.
Dat is een mythe, concludeert onderzoeker Ellen de Vries. Voor haar boek over Valk (uit 2021) deed ze uitgebreid archiefonderzoek. Verschillende journalisten die ‘onthullingen’ brachten hadden zich volgens de onderzoeker niet aan journalistieke basisprincipes gehouden. Dat de Nederlandse regering in 2011 besloot om haar archief tot 2060 gesloten te houden, hielp niet bij het tegengaan van de mythevorming rondom Valk.
Zekerheid kan ook De Vries niet bieden: volgens de onderzoeker kunnen er nog altijd stukken opduiken die het tegendeel bewijzen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant