De Surinaamse oud-president Desi Bouterse is overleden in een schuilplaats, waar hij naartoe vluchtte nadat hij vorig jaar tot twintig jaar cel was veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij de Decembermoorden van 1982. Vijf vragen en antwoorden over de oud-legerleider.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Wat gebeurde er in december 1982 precies?
Het is meer dan 42 jaar geleden dat inwoners van het centrum van Paramaribo in de nacht van 7 op 8 december 1982 schoten hoorden uit het Fort Zeelandia, aan de oever van de Surinamerivier. Het koloniale bastion werd gebruikt als uitvalsbasis door het militaire regime onder leiding van Desi Bouterse, dat twee jaar eerder door een coup aan de macht was gekomen.
De schoten, zo bleek de volgende dag, waren de executies geweest van tegenstanders van de militaire machthebbers, die een dag eerder van hun bedden waren gelicht en meegenomen. De gedode mannen bekleedden prominente posities in het jonge Suriname, in 1975 onafhankelijk geworden van de Nederlandse kolonisator. Ze waren advocaat, journalist, militair, zakenman, vakbondsleider of intellectueel. Ze hadden bijna allemaal gezinnen.
Wat gebeurde er na de moorden?
Na de moorden volgden eerst jaren van angstvallige stilte. Dat veranderde langzaam toen de Surinaamse democratie in de jaren negentig was hersteld en een groep nabestaanden van de slachtoffers de verjaring van de moorden, eind 2000, probeerde te stuiten.
Dat lukte net op tijd en in november van dat jaar werden drie rechters geïnstalleerd als Krijgsraad (een militaire rechtbank die uit civiele rechters bestaat), onder leiding van Cynthia Valstein-Montnor. Na het opgraven van de lijken en het horen van honderden getuigen, begon in 2007 het proces.
Desi Bouterse heeft zijn betrokkenheid bij de planning en de uitvoering van de moorden in december 1982 altijd ontkend. Volgens hem bereidden de mannen die werden gedood een tegencoup voor. Daarvoor is nooit bewijs geleverd.
Hoe ging het verder met Bouterse?
Na zijn jaren als militair dictator en drugshandelaar – waarvoor hij in Nederland bij verstek werd veroordeeld – vond Bouterse zichzelf opnieuw uit als populistisch politicus. Dat bemoeilijkte de rechtsgang aanmerkelijk. Tussen 2010 en 2020 was Bouterse president van Suriname. Hij liet het land economisch geruïneerd achter.
De Krijgsraad veroordeelde hem in 2019 tot twintig jaar gevangenisstraf, waartegen Bouterse verzet aantekende. Twee jaar later volgde een nieuw oordeel. Daartegen ging Bouterse, inmiddels geen president meer, in hoger beroep. Het vonnis dat de Krijgsraad vorig jaar december uitspraak, twintig jaar celstraf, is een definitief vonnis.
Het Openbaar Ministerie had naast een celstraf van twintig jaar ook directe gevangenneming van Bouterse geëist. Daar ging het hof niet in mee. Een week na de uitspraak had de oud-president zich moeten melden bij de Santo Boma-gevangenis net buiten Paramaribo. Dat deed hij niet. Sindsdien ontbrak van hem ieder spoor.
Waar vluchtte Bouterse naartoe?
In Surinaamse media werd gespeculeerd dat hij zich schuilhield in de dunbevolkte en dichtbegroeide binnenlanden van Suriname. Ook bestond er een kans dat hij naar het buitenland was gevlucht, al waren de bestemmingen beperkt.
Doordat Bouterse in Nederland was veroordeeld voor drugshandel stond hij op de internationale opsporingslijsten van Interpol. Zijn keuze aan veilige buitenlanden zonder uitleveringsverdragen met Nederland of de VS was zeer beperkt.
Wat doet zijn overlijden met Suriname?
Het is de vraag wat het overlijden van Bouterse betekent voor het Suriname van nu. De Decembermoorden zijn in Suriname geen geschiedenis, geen punt in het verleden. Het is alsof er op 8 december 1982 een giftige plant is ontkiemd, die sindsdien is gaan woekeren tot in de haarvaten van het land. Suriname telt ongeveer 600 duizend inwoners; het is een kleine samenleving waar vriend en vijand elkaar onvermijdelijk tegen het lijf lopen.
Advocaat Gerard Spong, bevriend met meerdere slachtoffers en betrokken bij het onderzoek naar de moordpartij, heeft ambivalente gevoelens bij het overlijden van Bouterse, omdat de oud-legerleider ‘helaas zijn aardse straf niet heeft kunnen ondergaan omdat hij voortvluchtig was. Maar het was een man die Suriname veertig jaar gegijzeld heeft en veel ellende in dat land heeft veroorzaakt. Dus ik treur daarom niet’, aldus Spong.
Voor zijn achterban was Bouterse juist een held. Zijn partij NDP is de belangrijkste oppositiepartij van het land. Woensdag werd de lijkwagen waarin Bouterses stoffelijk overschot naar het mortuarium werd vervoerd begeleid door een stoet rouwende partijgenoten.
Voormalig vicepresident Ashwin Adhin zei dat met het overlijden van Bouterse een deel van de Surinaamse identiteit verloren is gegaan: ‘Suriname zal nooit meer hetzelfde zijn.’ Ondervoorzitter van de NDP Ramon Abrahams sprak over ‘een groot verlies voor het land en voor de partij, maar gelukkig dat we in ieder geval de idealen kunnen meenemen en kunnen behouden.’
Dit is een geactualiseerde versie van een artikel dat in december 2023 verscheen.
Source: Volkskrant