De Surinaamse ex-president Desi Bouterse is dinsdag op 79-jarige leeftijd overleden. Ruim veertig jaar hield hij Suriname in zijn greep. Als militair, couppleger, president en uiteindelijk voortvluchtige: niemand drukte de afgelopen decennia zo'n stempel op Suriname als 'Bouta'.
Desi Bouterse (13 oktober 1945) is geboren en opgegroeid in Suriname en kreeg zijn militaire training in Nederland. Vlak voor de Surinaamse onafhankelijkheid op 25 november 1975 keerde hij samen met zijn kersverse gezin terug naar zijn geboorteland.
In Suriname ging Bouterse helpen met het opbouwen van het Nationale Leger. In 1980 leidde hij, inmiddels sergeant en voorzitter van de militaire vakbond Bomika, een staatsgreep. Als leider van nieuw opgerichte Nationale Militaire Raad (NMR) werd Bouterse ook leider van Suriname.
De directe aanleiding van de coup was de slechte economische toestand geweest, maar onder het militaire bewind ging het niet beter. Corruptie, vriendjespolitiek en cocaïnehandel van militaire functionarissen deden het imago van het dictatoriale regime geen goed.
De NMR bediende zich van censuur, beperkte de persvrijheid, en verbood politieke partijen. Burgers die schuldig maakten aan het verstoren van de openbare orde en het ondermijnen van de staatsveiligheid, werden opgepakt, gemarteld en zelfs vermoord.
Het meest sprekende voorbeeld van de wreedheid van het regime, vond plaats in de nacht van 7 op 8 december 1982. Vijftien tegenstanders van het militaire regime werden gemarteld en geëxecuteerd in Fort Zeelandia, het hoofdkwartier van Bouterse.
Het ging om advocaten, journalisten en militairen die verbonden waren aan een eerdere coup tegen Bouterse. Getuigen hebben verklaard dat de slachtoffers eerst bij Bouterse werden voorgeleid voordat ze werden gedood.
In een verklaring diezelfde avond op de Surinaamse televisie liet Bouterse weten dat een nieuwe couppoging was verijdeld die op kerstnacht zou plaatsvinden, in samenwerking met Amerikaanse CIA-agenten. Vervolgens werd een fragment getoond van journalist Jozef Slagveer, een van de omgekomen mensen. Met een bebloed hoofd verklaarde hij dat er inderdaad een couppoging was gepland.
Een rapport van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) dat enkele dagen later uitkwam, meldde dat de lichamen vrijwel allemaal sporen droegen van mishandeling. Bouterse heeft altijd ontkend iets te maken te hebben met de Decembermoorden.
Na de Decembermoorden draaiden veel landen de geldkraan dicht, waaronder de grootste geldschieter Nederland. Ook begon Bouterses voormalige lijfwacht Ronnie Brunswijk een burgeroorlog. Door die omstandigheden besloot Bouterse in 1987 weer te gaan praten met de politieke partijen.
Hij riep voor het eerst sinds de militaire coup democratische verkiezingen uit en deed zelf mee als lijsttrekker van de door hem opgerichte Nationale Democratische Partij (NDP). Het volk bleek niet achter Bouterse te staan en de NDP haalde maar drie zetels.
Vier jaar later, in 1991, verviervoudigde hij zijn invloed in het parlement met 12 zetels. Zijn invloed groeide en in 2010 behaalde de NDP in combinatie met vijf bevriende partijen - de Mega Combinatie - 23 zetels. Bouterse werd vervolgens met 36 van de 51 stemmen van de Nationale Assemblèe gekozen als president van Suriname.
Als president bleef Bouterse achtervolgd worden door zijn criminele verleden. Zo werd hij in Nederland veroordeeld voor cocaïnehandel. Veel landen wilden niet met de regering-Bouterse samenwerken vanwege het drugsverleden van de president. Ook kwam er steeds meer naar buiten over de Decembermoorden.
Nabestaanden van de slachtoffers waren in 1983 al naar de Verenigde Naties gestapt. Een speciaal rapporteur oordeelde in 1984 dat er "standrechtelijke of willekeurige executies hadden plaatsgevonden". Eind 2000, vlak voordat de moorden zouden verjaren, werd er toch besloten om een strafrechtelijk onderzoek te houden.
De Surinaamse Krijgsraad begon eind 2007 met het strafproces tegen 25 verdachten, inclusief hoofdverdachte Bouterse. Die bood datzelfde jaar zijn excuses aan voor de Decembermoorden. Hij beweerde dat hij niet aanwezig was in Fort Zeelandia tijdens de moorden en dat hij slechts politiek verantwoordelijk was.
Bouterse probeerde van alles om een veroordeling te voorkomen. Hij kwam zelden opdagen in de rechtszaal, liet zijn advocaten het proces vertragen en probeerde via het Surinaamse parlement zichzelf immuniteit te geven.
Alle pogingen van Bouterse ten spijt, werd hij op 29 november 2019 veroordeeld tot twintig jaar cel voor zijn rol in de Decembermoorden. Bouterse ging in hoger beroep, maar op 20 december 2023 bepaalde het hof dat zijn straf bleef staan.
De aanklagers vroegen om de onmiddellijke arrestatie van de oud-president, maar dat is volgens het hof niet mogelijk binnen de Surinaamse wet. Bouterse maakte daar gebruik van door te vluchten. Op 12 januari liet zijn vrouw Ingrid Waldring enkele minuten voor de deadline weten dat Bouterse zich niet zou melden bij de gevangenis die speciaal voor hem gebouwd is. Die gevangenis is te zien in de video hieronder.
Het Surinaamse Openbaar Ministerie beloofde de oud-president op te sporen en de Surinaamse politie verspreidde een opsporingsbericht. Interpol vaardigde een zogeheten Red Notice uit, waarmee politiediensten over de hele wereld werd verzocht om hem te arresteren.
Het is nog niet duidelijk geworden waar Bouterse naartoe vluchtte. Volgens sommige geruchten hield hij zich schuil in het binnenland van Suriname. Andere verhalen gaan uit van een vlucht naar Cuba of Venezuela.
Het nieuws van zijn overlijden komt daarom verrassend. Surinaamse media meldden dat hij op 24 december is overleden. Dat werd later bevestigd door de Surinaamse regering.
Daarmee zit Bouterse nooit de straf uit die hij heeft gekregen voor zijn gruweldaden, tot verdriet van de nabestaanden van zijn slachtoffers. "Hij moest blijven leven om zijn straf van twintig jaar te kunnen uitzitten", vat voorzitter Romeo Hoost van het Comité Herdenking Slachtoffers Suriname het woensdag samen tegen persbureau ANP.
Source: Nu.nl algemeen