Welgeteld drie vrouwen hebben het tot de 50 hoogst genoteerde nummers in de Top 2000 geschopt. Hoe komt het dat de Radio 2-luisteraar vrouwelijke artiesten over het hoofd blijft zien?
Aan vrouwelijk muzikaal succes in 2024 geen gebrek: Charli XCX veroverde met haar Brat de wereldwijde hitlijsten, en Taylor Swift zette met haar Eras-tour de Johan Cruijff Arena op zijn kop. Toch dringt de waardering voor vrouwelijke artiesten maar niet door tot de jaarlijkse nationale eregalerij van de popmuziek: de Top 2000.
Welgeteld drie vrouwelijke muzikanten schopten het dit jaar tot de 50 hoogst genoteerde nummers in de lijst, die vanaf woensdag weer te horen is op Radio 2. Lady Gaga haalde samen met Bradley Cooper plek 44 met emo-duet Shallow, Agnetha Fältskog en Anni-Frid Lyngstad en hun twee mannelijke ABBA-collega’s bereikten met Dancing Queen de 49ste plek. Waarom blijven de mannen zo dominant?
Misschien omdat het Top 2000-publiek voornamelijk bestaat uit mannen van middelbare leeftijd, en die nou eenmaal houden van mannen-van-middelbare-leeftijd-muziek? Geen gekke gedachte, zegt muziekwetenschapper Oliver Seibt van de Universiteit van Amsterdam. ‘Dit soort lijstjes zijn altijd sterk afhankelijk van het publiek. De radiozender die de verkiezing organiseert trekt een bepaald soort muziekliefhebber aan, en dat straalt af op de uitslag.’
Maar: het valt mee met het mannen-van-middelbare-leeftijd gehalte van het Top 2000-electoraat, blijkt na navraag bij NPO Radio 2. Ja, de gemiddelde leeftijd is misschien wat hoog – 45 procent van de stemmers is 50 jaar of ouder – toch heeft ook de jongere garde (30 jaar en jonger) met 26 procent van de stemmen een flinke duit in het zakje gedaan.
Bovendien is 47,7 procent van de stemmers vrouw, tegenover 51,8 procent man. Het aandeel man-vrouw beweegt volgens de cijfers van Radio 2 zelfs elk jaar iets naar elkaar toe. Nog opmerkelijker: tel alleen de door vrouwen uitgebrachte stemmen, en de top-10 bestaat nog steeds alleen maar uit mannen.
Seibt zoekt de verklaring in de aard van de lijst. ‘Het is de Top 2000 allertijden, en mannen hebben decennialang de popmuziek gedomineerd. Ook vrouwen luisterden daardoor voornamelijk naar mannelijke artiesten.’
Pauwke Berkers (Erasmus Universiteit Rotterdam), verantwoordelijk voor verschillende onderzoeken naar genderongelijkheid in de popmuziek, beaamt dit. Ter illustratie noemt hij een Amerikaans onderzoek, waarbij wetenschappers het geslacht bekeken van alle artiesten die het tussen de jaren ’40 en ’90 tot de Amerikaanse Billboard Hot 100 schopten. Resultaat: aan die belangrijkste Amerikaanse hitlijst leverden vrouwelijke muzikanten een gemiddelde bijdrage van 20 procent.
Berkers’ eigen onderzoek leverde soortgelijke resultaten op. ‘We keken hoeveel aandacht vrouwelijke muzikanten kregen in Nederlandse dagbladen tussen 1955 en 2005. Wat bleek: van alle artiesten die in dagbladen voorkwamen, was slecht tussen de 20 en 25 procent vrouw.’
Daarbij komt dat rock, het muziekgenre dat lange tijd domineerde, een nogal mannelijk imago heeft, aldus Berkers. ‘Stereotypen zijn nog altijd hardnekkig. Een of twee rockbands met vrouwelijke zangers worden nog wel getolereerd, maar als een vrouw een gitaar wil oppakken komt ze toch allerlei barrières tegen. Ook in hun eigen hoofd: als vrouwen van kinds af aan geen rolmodellen zien in de rockmuziek, zullen ze zelf ook minder snel een elektrische gitaar oppakken.’
Toch lijken vrouwelijke muzikanten qua populariteit de weg omhoog te hebben gevonden. Dat wordt evident wanneer je de huidige Nederlandse Top 40 bekijkt: aan de tien hoogst genoteerde nummers, hebben in totaal 8 vrouwen en 11 mannen meegewerkt. Dat is ook aan festivals af te zien, zegt Berkers. ‘Organisatoren komen niet meer weg met overwegend mannelijke line-ups.’ Wel maakt hij de kanttekening dat de toename van vrouwen op festivals lijkt te stagneren.
Een vrouwelijke Top 2000-bestorming zal voorlopig nog even op zich laten wachten: tot op heden blijft muziek van voor de jaren ’90 de lijst der lijsten domineren. Of de jongste stemmers daar verandering in gaan brengen, is nog maar de vraag. Zij stemden weliswaar massaal op YouTube-fenomeen De Bankzitters (met maar liefst vijf nummers hofleverancier van de door stemmers van 15 jaar en jonger samengestelde top-10), hun nummer één kwam braaf overeen met die van oudere generaties: Bohemian Rhapsody van Queen.
Source: Volkskrant