Kerst begon zo vroeg dat ik bijna te laat kwam. Toen ik twee weken terug een boom wilde kopen, moest ik het doen met een dot van een sparretje. Net geen meter hoog. Lange Nordmannen waren overal weg. Een kerstboomverkoper zei op de radio dat de Nederlander niet eerder zo vroeg zijn boom opzette. Nog voor Sinterklaas brandden binnen de lichtjes.
Buiten is het donker: grijs, ook overdag. Buiten is het guur, al is de temperatuur hoger dan normaal. ‘Polarisatie’ werd het woord van het jaar. Die verwijdering blijken we te voelen tegenover mensen die we niet kennen – tenzij van sociale media, maar dat is natuurlijk juist níet-kennen. Met mensen om ons heen verschansen we ons in de binnenwereld, rond een stralende boom.
De kracht van Kerstmis is de beweeglijkheid van zijn betekenis. Eeuwenlang was het een drager van het machtigste grote verhaal in de geschiedenis van de mens, dat van de bijbel en de witte man die al het andere leven op aarde onderwierp.
Eind 19de eeuw zette A Christmas Carol van Charles Dickens aan tot compassie en vrijgevigheid. Ontkerkelijking, welvaartstijging en consumentisme maakten het in de jaren negentig een materialistisch feest van uitbundig eten en uitbundige cadeaus. In 2024 draait Kerst om samen geborgen zijn.
Die saamhorigheid geldt vrijwel uitsluitend de eigen kleine kring, en is daarmee ook precies dat: uitsluitend. (Dat is anders dan de islamitische iftar en het Suikerfeest, waarbij het traditie is om ook relatief onbekenden uit te nodigen voor de maaltijd om het vasten te breken).
Kerst articuleert haarfijn de onderstromen van deze tijd. Culturalisering: mensen indelen op afkomst, cultuur en religie. En je sociaal verschansen met mensen van eigen gezindte: tribalisering.
Veel grote verhalen die massa’s verenigden verloren hun kracht. Opmars maken verhalen die verdelen.
De remedie tegen polarisatie zit in kleinere verhalen. Zoals bijvoorbeeld dat van het Beeselse Draaksteken.
Voor boodschappen moeten de 13 duizend inwoners vanhet Limburgse Beesel naar buurgemeente Reuver: het dorp kent alle uitdagingen van het platteland, maar tegen het ontrafelen van de gemeenschap heeft het een wapen. Al sinds de achttiende eeuw organiseert het dorp elke zeven jaar Draaksteken. Rond het verhaal van Joris en de draak speelt het dorp het grootste openluchttheaterspektakel van het land.
In de documentaire Geluif in ’t goeie van Suzanne Raes, Tweede Kerstdag op NPO2, is te zien hoe duizenden Beeselaren een jaar lang samen ontwerpen, bouwen, naaien, regisseren en repeteren.
Voor wie wil meedoen, is Draaksteken een integratiepoort. Zo werd Arthur Mackay niet in Beesel maar in Indonesië geboren. Met handen die kunnen maken wat zijn ogen zien, is hij al decennia de man achter de ontzagwekkende draken.
Afgelopen jaar schreef Frans Pollux een spannend nieuw script. In dat nieuwe Draaksteken raakt het volk op drift, niemand weet meer wat de waarheid is. In dit dorp waar de PVV traditioneel veel stemmen krijgt, opent de voorstelling: ‘Wat ooit vaststond kwam los. Iedereen heeft zijn eigen verhaal.’
Als alles onzeker wordt, ‘kan het volk op nog maar één man bouwen: de koning.’ Die koning schept een draak, want ‘het volk wil een vijand van buiten. En anders… zoekt het een vijand van binnen.’
Verder wordt de voorstelling door ongeluk geplaagd, net als het gewone leven, maar Beesel pareert de tegenslag. Zo schrijft en herschrijft het dorp zelf zijn eigen narratief. Een klein verhaal van grote betekenis; een dat identiteit geeft, en waar, als om een fonkelende kerstboom, de mensen elkaar treffen.
Over de auteur
Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant. Luyten presenteerde Buitenhof en werkte zes jaar in Afrika. Ook schreef ze onder meer Het geluk van Limburg en de biografie Moederland, de jonge jaren van Máxima Zorreguieta. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant