De Slowaakse premier Robert Fico heeft een diplomatieke rel ontketend. Hij ging op bezoek bij de Russische president Vladimir Poetin om verzekerd te blijven van de levering van Russisch gas.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukaus.
Wat heeft de premier van Slowakije te zoeken in Moskou?
De Slowaakse premier Robert Fico is de derde EU-regeringsleider die de Russische oorlog tegen Oekraïne geen reden vindt om weg te blijven uit het Kremlin. Zondag ging Fico in Moskou op bezoek bij de Russische president Vladimir Poetin. De Hongaarse premier Viktor Orbán en de Oostenrijkse bondskanselier Karl Nehammer gingen hem voor.
Volgens Fico diende het bezoek om de gasbehoeften van zijn land veilig te stellen. In tegenstelling tot de meeste EU-lidstaten is Slowakije tijdens de oorlog in Oekraïne gas uit Rusland blijven importeren via pijpleidingen door Oekraïne. Tot Fico’s onvrede komt daar volgende week een eind aan: de Oekraïense doorvoer van Russisch gas stopt op 31 december.
Fico geeft de Oekraïense president Volodymyr Zelensky daar de schuld van en zegt dat zijn reis naar Moskou is ingegeven door Zelensky’s weigering om alsnog Russisch gas door te voeren. Hij zegt van Poetin ‘bevestiging’ te hebben gekregen dat Rusland wél bereid is om gas te verkopen, maar dat de levering ‘praktisch onmogelijk’ is gezien ‘de opstelling van de Oekraïense president’.
Niet alleen Fico wil dat het gas uit Rusland blijft stromen. Ook Hongarije en Oostenrijk kopen nog steeds grote hoeveelheden Russisch gas via Oekraïne.
Waarom stopt Oekraïne nu met de doorvoer van Russisch gas?
Het korte antwoord: het contract over de doorvoer loopt af. In 2019 spraken Kyiv en Moskou af dat Oekraïne vijf jaar lang tegen betaling van ongeveer 1 miljard euro per jaar Russisch gas zou doorvoeren. Ondanks de invasie is Oekraïne zich blijven houden aan dat contract.
Maar president Zelensky wil het niet verlengen. Anders zou hij Rusland aan inkomsten helpen die het gebruikt voor de vernietiging van Oekraïne. ‘Wij gaan (Rusland, red.) niet de mogelijkheid bieden om extra miljarden te verdienen aan ons bloed’, zei Zelensky vorige week in Brussel.
Wel bood Oekraïne alternatieven aan. Zelensky zei Russisch gas te willen doorvoeren als de betaling voor dat gas aan Rusland pas plaatsvindt na de oorlog. Ook bood hij Fico aan om de leidingen in Oekraïne te gebruiken voor de doorvoer van niet-Russisch gas, zoals gas uit Azerbeidzjan. Maar Fico wilde alleen Russisch gas, stelt Oekraïne.
Fico wist toch al lang dat de Oekraïense doorvoer zou stoppen?
Ja. Critici van Fico stellen dat de Slowaakse premier het gasconflict met Oekraïne als excuus gebruikt om Poetin te bezoeken. Fico, een populist die voorstander is van toenadering tot Rusland, zegt in Moskou ‘een lang gesprek’ te hebben gehad met Poetin, onder andere over een mogelijk ‘vreedzaam einde van de oorlog’.
Het Kremlin maakte niet openbaar waar Poetin en Fico over spraken. Logisch, zei Zelensky maandag spottend, ze waren immers ‘bang voor de reactie van de buitenwereld’. Zelensky zei dat Fico ‘Poetin wil helpen om geld te verdienen om de oorlog te financieren en Europa te verzwakken’.
Ook andere Europese landen spreken schande van Fico’s bezoek. De Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken Jan Lipavsky sprak zondag van ‘kruipen voor een massamoordenaar’, de Slowaakse oppositiepoliticus Michal Šimečka van ‘verraad’.
Zitten Slowakije, Hongarije en Oostenrijk op 1 januari zonder gas?
Nee, de landen hebben flinke gasvoorraden en ze zijn goed verbonden met andere pijpleidingen. Alleen moeten ze meer gaan betalen. Russisch gas was jarenlang aantrekkelijk voor Europese landen door de lage prijs. Slowakije, Hongarije en Oostenrijk liggen bovendien dicht bij de pijpleidingen uit het oosten.
Nu moeten ze andere mogelijkheden bekijken. Slowakije kocht eerder dit jaar al vloeibaar aardgas (lng) uit Amerika, via een pijpleiding uit Polen. Ook sloot het vorige maand een deal met Azerbeidzjan om gas te importeren via een leiding door de Balkan.
Hongarije houdt stug vast aan Russisch gas. Het land gaat de import zelfs vergroten, kondigde de regering in oktober aan. De Hongaren pompen het Russische gas binnen door Turkse pijpleidingen onder de Zwarte Zee en via leidingen door Bulgarije en Servië. Eén gevaar op die route: Bulgarije kondigde onlangs aan de doorvoer van Russisch gas mogelijk te stoppen in verband met Amerikaanse sancties.
Heeft de Oekraïense stop gevolgen voor de rest van Europa?
Niet direct. Nog maar 5 procent van de EU-gasimport komt uit ‘Broederschap’, de pijpleiding door Oekraïne, en dat gaat allemaal naar Slowakije, Hongarije en Oostenrijk. Wel kan een toenemende vraag uit die landen tot veranderende gasstromen in Europa leiden, stellen analisten.
De meeste EU-lidstaten hebben hun afhankelijkheid van Russische gaspijpleidingen afgebouwd sinds de invasie in Oekraïne. Toch is de EU nog altijd afhankelijk van gas uit Rusland, al komt die niet door leidingen, maar in tankers: vorige week werd bekend dat de EU dit jaar een recordhoeveelheid Russisch lng heeft geïmporteerd. Bovendien zijn vijf EU-lidstaten afhankelijk van Russische kernenergie. ‘Het is voor iedereen vanzelfsprekend dat er iets moet gebeuren’, zei Dan Jørgensen, de nieuwe Eurocommissaris voor Energie, tegen nieuwssite Politico. ‘Want het begint de verkeerde kant op te gaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant