Dit jaar verscheen een nieuw soort prullenbakken in Nederland, speciaal voor flesjes en blikjes met statiegeld. Twee kunstenaars bedachten de knalgele bakken, waardoor statiegeldverzamelaars niet langer smerige prullenbakken in hoeven te duiken.
is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
Maatschappelijk relevante kunst maken, daar was het Pablo Cantatore (24) eigenlijk om te doen. Een paar jaar geleden las de jonge kunstenaar over kinderen die zonder ontbijt naar school gaan en over gepensioneerden die niet rondkomen. Hij hoorde dat mensen uit geldnood zelfs flesjes uit prullenbakken vissen om het statiegeld te innen. Kon hij niet iets met dit thema? Een sculptuur, een fotoserie?
Hij sprak erover met Antonius Janssen (25), een schilder met wie hij een atelier deelde in een voormalige Amsterdamse rechtbank, omgekat tot artistieke broedplaats. Alleen stuitten ze niet op een idee voor een kunstwerk, maar op een praktische oplossing: een speciale statiegeldbak.
De kanariegele bakken moeten twee vliegen in één klap slaan. Passanten die geen zin hebben om hun frisdrankblikje te bewaren tot in de supermarkt, kunnen de verpakkingen erin kwijt. Statiegeldverzamelaars kunnen er vervolgens eenvoudig bij dankzij een klep onderin de bak.
Een stuk humaner dan mensen in smerige prullenbakken laten duiken, zegt Cantatore. Bovendien moet het voorkomen dat vuilniszakken worden opengescheurd, wat met name in grote steden leidt tot veel zwerfafval. Hij hoopt dat het bewustzijn over armoede in Nederland door deze bakken groeit. ‘We hebben al gezien dat mensen er zakjes geld in stoppen.’
Wat hem betreft worden de gele statiegeldbakken even iconisch als de herkenbare oranje brievenbussen. Een groeiend aantal gemeenten is in elk geval enthousiast. In veertien gemeenten, waaronder Purmerend, Heemskerk en Amsterdam, zijn al bakken geplaatst of staat dit op de planning. Inmiddels zijn er zo’n honderd stuks te vinden Nederland, volgend jaar moeten daar nog honderden bij komen.
Subsidie komt hier niet aan te pas en eigen geld brachten de oprichters ook al niet mee. ‘Ik had al mijn geld aan mijn kunstprojecten uitgegeven’, zegt Cantatore. Groot was de opluchting dan ook toen stichting Verpact na maanden van belletjes en mailtjes overtuigd raakte van het ontwerp.
Verpact, de stichting die namens verpakkende bedrijven als supermarkten en frisdrankproducenten het statiegeldsysteem beheert, zoekt naarstig naar manieren om te zorgen dat er meer flesjes en blikjes worden ingeleverd. Omdat de wettelijke inzamelnorm van 90 procent al jaren niet wordt gehaald, hangen de stichting miljoenendwangsommen boven het hoofd. De stichting besloot de statiegeldbakken te financieren.
En dus treffen de kunstenaars elkaar niet langer in een atelier, maar runnen ze een start-up vanuit een door glas ommuurd kantoor met een hoog plafond. Guusje, de rode kitten die Cantatore dagelijks in een draagtas naar zijn werk neemt, rent spelend tussen de poten van een grote tekentafel door. Stapels houten platen waar nog een tafelblad van getimmerd moet worden, verraden dat de inrichting nog niet af is.
Aan de muren hangen kunstwerken van eigen makelij. De portretfoto’s waarop glimmende verf in klodders van de modellen afdruipt, zijn van Cantatore. Op enkele zwart-witschilderijen van Janssen zijn fragmenten van gezichten te zien.
‘Deze horen bij een reeks van vijftig schilderijen die ik in één week heb gemaakt’, zegt Janssen erover. ‘Ik schilderde van maandagochtend tot en met zondag, al die tijd bivakkerend in het atelier.’ Het was bedoeld als uitdaging en oefening, legt hij uit. ‘Ik dacht: Picasso heeft in zijn leven tienduizenden werken gemaakt. Als ik ook maar een fractie van zijn talent heb, moet ik eigenlijk nog meer schilderijen maken dan hij.’
Door de drukte rond de statiegeldbakken ligt die ambitie even stil, ook al heet de onderneming Art for Impact. Cantatore komt eveneens niet meer aan zijn kunst toe. Al ziet hij veel overeenkomsten. ‘Met kunst kun je bepaalde emoties creëren. Dat willen we ook met de bak.’
Want het onderwerp van de statiegeldbak draait grotendeels om communicatie. Niet alleen moet hij uitstralen dat er echt alléén flesjes en blikjes met statiegeld in mogen, geen ander afval. Ook moet duidelijk zijn dat weggegooide blikjes en flesjes buurtbewoners kunnen helpen. Om die reden kreeg de sticker op de bak onlangs een update: het landelijke statiegeldlogo staat er nu groot op en de weggooier wordt ‘bedankt’ voor het ‘doneren’.
Daarnaast moet de bak natuurlijk stevig in elkaar zitten, regenwater kunnen afvoeren en eenvoudig te repareren zijn als onderdelen versleten raken. Hiervoor bleek Janssens achtergrond als industrieel ontwerper onontbeerlijk. In een hoek van het kantoor staat alweer een nieuw prototype, een grijze variant waarbij statiegeldbak en gewone afvalbak aan elkaar vast zitten, al zijn daarvoor nog geen concrete plannen.
De massaproductie van de metalen bakken besteden ze uit aan een metaalbewerkingsfabriek in Uithoorn. Op dit moment gaat de aandacht vooral uit naar een publiekscampagne om Nederlanders op het doel van de statiegeldbakken te wijzen.
Toen de bedrijfsvoering dit jaar serieuze vormen begon aan te nemen, kwam Koos Emmerzaal (32) erbij. Een man met financiële kennis: hij werkte tien jaar als accountant for KPMG. En opnieuw iemand die Cantatore en Janssen kennen uit hun voormalige atelier, waar hij zich bezighield met ‘naïeve schilderkunst, heel kinderlijk. Daardoor durf je los te breken van wat je denkt dat je hoort te zijn.’
Kriebelt het nu dan helemaal niet meer, de drang om artistiek bezig te zijn? ‘Ik kan hier compleet mijn creativiteit in kwijt’, zegt Emmerzaal. Het ontwikkelen van een jong bedrijf heeft zelfs wel wat weg van het maken van een kunstwerk, vindt hij.
Bij Cantatore ligt dat anders. Hij denkt inmiddels na over manieren om binnen het bedrijf creatiever bezig te zijn. Door een documentaire of fotoserie te maken over de mensen die de flesjes en blikjes oppikken, bijvoorbeeld. ‘Ik wil duidelijk maken dat het een heel diverse groep is: daklozen en drugsverslaafden, maar ook alleenstaande moeders en gepensioneerden’, zegt hij. ‘Uiteindelijk ben ik misschien toch meer een kunstenaar dan een ondernemer.’
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Art for Impact uit Amsterdam, opgericht in 2023, met drie werknemers en een omzet van ongeveer 600 duizend euro in 2024.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant