Een elektrische fiets, maar dan met dikke banden: dat is de fatbike. Ze rijden comfortabel én zien er vet uit. In 2023 begint de enorme opmars van de tweewieler, als er een helmplicht wordt ingevoerd voor snorfietsers. Fatbikes zijn daarmee een aantrekkelijk alternatief voor jongeren die de helm graag links laten liggen.
De fiets is zelfs zo gewild, dat de ANWB in augustus van dat jaar besluit om te stoppen met het aanbieden van verzekeringen. Dieven stelen de elektrische fietsen aan de lopende band. De vraag is niet óf zo'n fiets wordt gestolen, maar wanneer, stelt de bond.
Maar naast de looks en het comfort van de fatbike, is-ie om nog een andere reden aantrekkelijk: hij is makkelijk op te voeren. In principe gaat een fatbike maximaal 25 kilometer per uur, maar opgevoerde (illegale) varianten tikken zo de 50 kilometer per uur aan. Als je dan een ongeluk krijgt, dekt de verzekering dat niet.
Die opgevoerde varianten zijn volgens tientallen gemeenten dan ook een gevaar op het fietspad en zorgen voor veel overlast. Dat komt door het grote verschil in snelheid ten opzichte van andere gebruikers. Gemeenten besloten vorig jaar november een brief te sturen naar toenmalig demissionair minister Mark Harbers (Infrastructuur & Waterstaat). Ze wilden dat hij snel maatregelen nam. Gemeenten riepen op tot een landelijk verbod op de verkoop van opvoersets en een minimumleeftijd voor het gebruik van e-bikes.
Het gevaar van fatbikes is ook terug te zien in de cijfers over het aantal ongelukken. Kenniscentrum VeiligheidNL krijgt in 2021 de eerste melding van een fatbikeongeluk. In 2023 zijn dat er 75, in de eerste helft van dit jaar is dat aantal met 140 bijna verdubbeld.
Bijna de helft van de slachtoffers is tussen de twaalf en vijftien jaar oud. Het letsel dat jonge slachtoffers oplopen is vaak ernstig: 24 procent loopt hersenletsel op. Bij ongelukken op een normale fiets is dat veel lager: 12 procent.
Volgens VeiligheidNL zijn deze cijfers slechts het topje van de ijsberg. Niet elk fatbikeongeluk wordt namelijk geregistreerd. Het kenniscentrum hield in oktober dan ook een zogenoemde meetweek, om beter inzicht te krijgen in het aantal ongelukken. Alle 82 ziekenhuizen met een spoedeisende hulp hielden een week lang bij hoeveel mensen er belanden door een fietsongeluk.
Het resultaat: de problematiek met fatbikes bleek "groter dan verwacht". In een week tijd kwamen 96 personen op de spoedeisende hulp terecht door een ongeluk op een fatbike. Dat was 7,4 procent van het totale aantal fietsongelukken. In bijna de helft van de fatbikeongelukken was het slachtoffer tussen de twaalf en vijftien jaar oud.
Ook belandden slachtoffers van fatbikeongelukken relatief vaak in het ziekenhuis. Het gaat om 22 procent van de slachtoffers, terwijl dat bij andere e-bikes en gewone fietsen om respectievelijk 16 en 13 procent gaat. Maar VeiligheidNL zag ook dat het totale aantal ongelukken met elektrische fietsen onder de zestien jaar hoger lag dan het aantal ongelukken met gewone fietsen. En dat is nieuw.
Het gevaar schuilt deels in de opgevoerde fatbikes, maar ook in de jonge bestuurders zelf, vertellen experts in september aan NU.nl. Kinderen beschikken namelijk niet over het vermogen om verantwoordelijk met een fatbike de weg op te gaan. Veel minderjarigen kunnen de gevolgen van hun handelen niet overzien, omdat ze nog in ontwikkeling zijn. Dat ligt deels aan de ontwikkeling van het brein, maar is ook een kwestie van kennis en ervaring.
Bovendien zijn jonge tieners vooral gericht op de korte termijn. "Je kan kletsen over de lange termijn en de gevolgen, maar beloningen op de korte termijn, de behoefte om te experimenteren en de adrenaline en spanning gaan samen met deze leeftijd", legde Carolien Gravesteijn uit. Ze is lector Ouderschap en Jeugd in Ontwikkeling aan de Hogeschool Leiden. Meer daarover lees je in dit artikel.
Een meerderheid van de Tweede Kamer pleitte dan ook voor een minimumleeftijd van veertien jaar voor fatbikebestuurders en een helmplicht. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Volgens minister Barry Madlener (Infrastructuur & Waterstaat) is het lastig om juridisch een onderscheid te maken tussen een fatbike en een e-bike. Bovendien vreest hij dat fabrikanten fatbikes gaan aanpassen om onder de regels uit te komen.
Terwijl politieke partijen verder bakkeleien, is dat precies wat er gebeurt. Fatbikefabrikanten sorteren vast voor op strengere regels en brengen een nieuwe variant op de markt: de skinnybike. Vergelijkbaar met de fatbike net zo risicovol, maar dan met dunnere banden. In onderstaande explainer leggen we je die verschillen precies uit.
Belangenorganisaties verschillen zelf ook van mening over regelgeving. Zo pleit VeiligheidNL voor een minimumleeftijd van zestien jaar voor álle e-bikes, omdat er ook veel ongelukken gebeuren onder jongeren op andere elektrische fietsen.
De Fietsersbond is daarentegen tegen een leeftijdsgrens of een helmplicht. Daar worden jongeren die in buitengebieden wonen en lange afstanden moeten fietsen de dupe van, stelt de bond. De Fietsersbond ziet eerder heil in strengere kwaliteitscontroles, aangezien veel fatbikes niet aan de wettelijke normen voldoen op het moment dat ze worden gekocht. Dat stelt ook brancheorganisatie BOVAG. Fatbikes die niet aan de norm voldoen, moeten "zo snel mogelijk van de weg". Volgens beide organisaties moet er daarbij veel meer handhaving komen van opgevoerde fatbikes.
Welke regels er komen, zal de tijd leren. Vorige week werd duidelijk dat Madlener dit jaar geen besluit neemt over de minimumleeftijd en de helmplicht. Naar verwachting komt hij daar voor half februari op terug. En zo duurt de fatbikediscussie in 2025 ook nog wel even voort.
Source: Nu.nl algemeen