CDA-leider Henri Bontenbal moest bijkomen van de verkiezingsnederlaag vorig jaar. Maar inmiddels voelt de huidige, kleinste CDA-fractie ooit als een "warm bad". NU.nl sprak in een eindejaarsinterview uitgebreid met hem over het opbouwen van de partij, steun aan de coalitie en immigratie.
Veel CDA-stemmers zijn bij de vorige verkiezingen overgestapt naar NSC. De partij van Pieter Omtzigt won toen in één keer twintig zetels. Hoe gaat u die mensen terughalen?
"Ik zie ze al terugkomen in de peilingen. En niet omdat wij ons specifiek op die NSC-kiezer richten. Ik hoor ook terug van mensen in de partij dat ze hun oude CDA weer herkennen."
Is dat dankzij het CDA of dankzij NSC?
"Nou, als wij het waardeloos zouden doen als CDA, zouden ze niet naar ons toe komen. Ik wil ook breder aantrekkelijk zijn dan alleen voor die kiezers."
Hoe breed dan?
"Ja, dat vind ik een moeilijke vraag. Ik wil gewoon zo goed mogelijk christendemocraat zijn. En ik denk dat dat een heel breed publiek kan aanspreken."
"Ik merk dat mensen in het land het politieke theater echt meer dan beu zijn. Ze willen resultaten zien en politici die in alle rust er echt op uit zijn om iets te bereiken."
Bij de vorige verkiezingen zijn ook een aantal CDA-stemmers overgestapt naar de PVV. Hoe wilt u die kiezers terughalen?
"Ook daar is het een kwestie van toch gewoon ons verhaal vertellen. Ik denk dat PVV-kiezers het op een gegeven moment beu worden dat er voor hen niks geleverd wordt. Ook zij willen uiteindelijk normale politici zien die hun werk doen."
"Ik denk ook dat sommige politici kiezers onderschatten. Kiezers willen volgens mij niet alleen maar oneliners horen. Dat kiezers naar de flanken bewegen is naar mijn mening mede het resultaat van hoe het politieke midden zich gedraagt."
Onderschat u niet ook een beetje de kiezers die naar de flanken gaan? Misschien voelen zij zich daar juist prettig. De PVV zit al bijna twintig jaar in de Tweede Kamer.
"Ik ga er niet van uit dat ik iedereen naar het CDA kan trekken, dus er zijn sommige mensen die er gewoon heel radicale standpunten op na houden. Die ga ik nooit overtuigen."
Waar laat het politieke midden het liggen?
"Bij de nuance. Ik denk dat het hele politieke speelveld moet uitkijken dat het niet een vorm van populisme aanneemt. Populisme is niet alleen gewoon hard schreeuwen, maar ook op een fatsoenlijk klinkende manier problemen platslaan tot simpele oneliners."
"Populisme tref je bij veel partijen aan. Wij moeten ook steeds bedenken: 'Oké, vallen wij er ook niet ten prooi aan?'"
De PVV heeft migratie als thema vooral groot gemaakt door de focus te leggen op de islam. PVV-leider Geert Wilders ziet het culturele aspect van migratie als een groot probleem.
"Ik denk dat het een feit is dat je met heel verschillende culturen te maken hebt, en dat de afstand tussen de ene en de andere cultuur groter of kleiner is. Daar kun je niet omheen."
Zijn de cultuurverschillen tussen het christendom en de islam te groot?
"Daar begint ook de nuance weer. Er zijn heel veel verschillende stromingen binnen de islam, ook binnen het christendom. Uiteindelijk gaat het om waar je individuele personen op beoordeelt."
"Ik kijk naar het democratisch burgerschap. Dat is de gezamenlijke basis die je met elkaar moet willen hebben."
"Je kunt niet van mensen vragen dat ze hun cultuur volledig van zich afwerpen, want die behoort voor een deel tot hun identiteit. Maar er is wel een minimumaantal vereisten die je nodig hebt om een goede burger te kunnen zijn."
En als je je gewoon aan de wetten en regels houdt, maar bijvoorbeeld wel vindt dat er een verschil moet zijn tussen mannen en vrouwen. En dat verbaal uitspreekt. Hou je je dan ook aan die vereisten?
"De grens is natuurlijk moeilijk, want binnen onze samenleving zijn die verschillen er ook al. Dat is het ingewikkelde van een pluriforme samenleving. De vraag is: wat is de gedeelde basis nog?"
Wat is die volgens u?
"Ik denk toch dat je accepteert dat we een pluriforme samenleving zijn."
U noemde dat net ook ingewikkeld.
"Dat is een feit. We zijn een pluriforme samenleving."
Sommige mensen zien dat juist als een kracht.
"Het is ook een kracht. Maar het is ook ingewikkeld.
Waar houdt de kracht dan op en waar begint het ingewikkeld te worden?
"Ik denk dat het altijd schuurt. Het is een feit dat wij allemaal verschillende meningen hebben."
Even wat anders. We lazen dit voorjaar in NRC dat u in een appgroep zit met andere oppositieleden Mirjam Bikker (CU), Rob Jetten (D66) en Laurens Dassen (Volt). Wat is daarin het laatste bericht geweest?
"Dat weet ik niet, dan zou ik even moeten kijken."
"Wij hebben heel veel appgroepen, hoor. Er is niet één vaste appgroep. De afgelopen weken heb je ook gezien dat er verschillende coalities denkbaar zijn."
GroenLinks-PvdA zoekt ook verbinding in de oppositie. Hoe is uw contact met Frans Timmermans?
"Dat is gewoon niet zo intensief. Misschien omdat het inhoudelijk... Ja, ik weet het ook niet. Dat gaat misschien gewoon over de persoonlijke verhoudingen. Het heeft misschien te maken met dat we geen leeftijdsgenoten zijn, zoals met sommige andere Kamerleden wel het geval is."
Timmermans was ook best kritisch op u. Hij noemde uw steun aan de onderwijsbegroting "een historische fout".
"Ik vind dat makkelijke kritiek. Juist GL-PvdA weet dondersgoed hoe dit werkt. En hoe je tot een compromis komt om verder te komen. Zij hadden net zo goed een amendement ingediend. Is dat dan ook samenwerken met dit kabinet?"
Problemen op een fatsoenlijke manier platslaan tot simpele oneliners is ook populisme, vertelde u net. Vindt u wat Timmermans zei populistisch?
"Kijk, zij maken denk ik op hun manier een integere afweging van wat ze wel of niet steunen. Ik zie bij GL-PvdA dezelfde worsteling van hoe om te gaan met dit kabinet."
Die worsteling hebt u zelf dus ook?
"Natuurlijk. Ik sta zelf ook niet graag op de foto met deze coalitie."
Maar u steunt wel de onderwijsbegroting die u eigenlijk niet goed vindt. Er wordt nog steeds bezuinigd op de maatschappelijke diensttijd.
"Het alternatief is dat er helemaal niks ligt. Blijf je dan langs de zijlijn staan om te kijken hoe die begroting tegen een muur rijdt in de Eerste Kamer?"
Dat is toch niet het probleem van het CDA?
"Dat is nou juist waar mensen kotsbeu van worden. Ik voel me verantwoordelijk voor Nederland."
Is oppositie voeren je verantwoordelijk voelen voor heel Nederland?
"Ik heb juist een hekel aan oppositiepartijen die zich niet verantwoordelijk voelen voor Nederland. Dat is precies het verschil."
Het zijn alleen niet uw plannen.
"Klopt. Maar ik voel wel een verantwoordelijkheid om slechte plannen iets minder slecht te maken."
"Stel, die begroting was weggestemd. Dan kom je in niemandsland terecht. Staatsrechtgeleerden weten niet eens wat er dan gebeurt."
U wilt én slechte plannen iets minder slecht maken én uw eigen verhaal vertellen. Pas je je principes dan aan?
"Nee, dat vind ik niet. Je kunt een ideaal hebben en dat in één keer willen halen. Met als mogelijk gevolg dat er helemaal niets gebeurt. Of je zegt: ik haal de helft, dan heb je in ieder geval iets."
Maakt dat van u een pragmatisch politicus?
"Wel vanuit idealen. Dat hoeft niet tegenstrijdig te zijn."
"Soms is de werkelijkheid gewoon een beetje hobbelig en modderig. Dan moet je proberen om een koers in te zetten. Je hoeft je idealen dan niet te verloochenen."
Is het CDA wel een oppositiepartij?
"Het CDA is gewoon het CDA. En dat zit nu in de oppositie."
Weet u wat goed oppositie voeren is?
"Ik doe mijn best en ik probeer te leren van mijn voorgangers. Maar heel eerlijk, het is een goede vraag... Het CDA is niet een klassieke oppositiepartij die per definitie al overal tegen is.. Maar misschien ook niet een klassieke bestuurderspartij."
"Wij zijn altijd bereid de kunst van het compromis te verdedigen als we denken dat de samenleving er iets beter van wordt. We blijven niet heel makkelijk aan de zijlijn staan."
"Maar deze coalitie kan absoluut niet rekenen op een soort constante steun van het CDA. Dat is per onderwerp verschillend. Er is ook op geen enkele manier sprake van gedogen."
Source: Nu.nl algemeen