De openbare agenda’s van bewindslieden zijn niet voldoende om hun lobby-activiteiten te controleren, blijkt uit onderzoek. Critici willen actie van NSC-minister Uitermark voor meer transparantie.
economieredacteur Wilco Dekker en politiek redacteur Ariejan Korteweg doen onderzoek naar de invloed van lobby op de politiek.
Openbare agenda’s van bewindspersonen bieden een onvolledig beeld van hun activiteiten. Ze laten niet helder zien hoe externe organisaties invloed kunnen uitoefenen op besluitvorming. Dit komt doordat niet alle afspraken openbaar worden gemaakt. Zodoende blijft de afweging van belangen onduidelijk.
Dat zijn de voornaamste conclusies van het onderzoek dat Caelesta Braun en Bert Fraussen (Rijksuniversiteit Leiden) deden naar de ‘betrokkenheid van externen bij publieke besluitvorming’. Om dat rapport was gevraagd door Judith Uitermark, NSC-minister van Binnenlandse Zaken. Dit nadat uit onderzoek van Open State Foundation bleek dat ook de bewindspersonen van het kabinet Schoof hun publieke agenda’s slecht bijhouden. In die agenda’s moeten bewindslieden vertellen met wie ze wanneer waarover gesproken hebben. Ze zijn belangrijk om te kunnen controleren van wie bewindspersonen informatie krijgen voor ze met beleidsmaatregelen komen.
Maar de agenda’s ‘bieden beperkt inzicht in de toegang tot bewindspersonen’, concluderen de onderzoekers. Er zijn verschillen tussen ministeries in de manier waarop die agenda’s worden opgesteld en geopenbaard. Bovendien hoeven interne overleggen, bijvoorbeeld met de eigen ambtenaren, niet openbaar te worden gemaakt.
Volgens de onderzoekers is er ‘ruis in de werkprocessen’. Bewindspersonen kunnen zelf uitzonderingen maken op wat ze in hun agenda willen opnemen. De gronden daarvoor zijn niet helder.
Wetsvoorstellen worden op internet gepubliceerd, zodat zowel burgers als organisaties een reactie kunnen geven. Over die openbare ‘internetconsultatie’ zijn de onderzoekers minder ontevreden. Maar ook die reacties, vaak aangeduid als ‘lobbyparagrafen’ omdat daar zichtbaar wordt wie zoal heeft geprobeerd de besluitvorming te beïnvloeden, laten niet helder zien wat met die inbreng is gedaan. De onderzoekers vinden bovendien dat agenda’s en lobbyparagrafen elkaar nu niet versterken.
Een ‘transparantieregister’ kan uitkomst bieden, denken Braun en Fraussen. Kamerleden Omtzigt (toen nog Lijst Omtzigt) en Dassen (Volt) drongen in 2022 in hun initiatiefnota over transparantie al aan op een lobbyregister, waarin bewindspersonen hun contacten met derden zouden moeten bijhouden.
De manier waarop het ministerie van Binnenlandse Zaken met het onderzoek omgaat, getuigt niet van veel urgentie. Het rapport werd al in oktober bij het ministerie ingeleverd, maar is daar enkele maanden blijven liggen. Het onderzoek werd uiteindelijk vrijdag, op de laatste dag voor het kerstreces, naar de Tweede Kamer gestuurd.
Dat gebeurde bovendien zonder concrete voorstellen. Minister Uitermark belooft alleen te gaan verkennen hoe de aanbevelingen kunnen worden uitgevoerd en de Kamer daar in de eerste maanden van 2025 over te informeren.
De Open State Foundation, een ngo die ijvert voor een transparante overheid, is zwaar teleurgesteld. ‘Ons eerste onderzoek naar de problemen met de agenda’s is al van drie jaar geleden’, zegt directeur Serv Wiemers. Volgens Open State moet er ‘een tandje bij’. ‘Het ideale lobbyregister heeft twee kanten: een belangengroep registreert zich en het bestuursorgaan meldt de specifieke afspraak. Daar is in andere Europese landen al goede ervaring mee opgedaan. Nederland moet niet langer afwegen, maar gewoon de best practice overnemen.’
Lobbytransparantie was een van de speerpunten van Pieter Omtzigt, noteert de ngo. ‘Nu zijn partij aan het roer staat met zelfs een eigen minister op dit dossier, is het essentieel voor de geloofwaardigheid van NSC en de politiek in bredere zin dat nu wordt doorgepakt.’
Ook D66-Kamerlid Joost Sneller is kritisch: ‘In plaats van een inhoudelijke reactie over de toekomst van het lobbyregister ontvingen we vrijdag wederom een uitstelbriefje. Dat maakt het gebrek aan daadkracht bij de minister extra gênant.’
Intussen lijken sommige ministers van het kabinet Schoof zich aan de roep om transparantie weinig gelegen te laten liggen. Marjolein Faber, minister van Asiel en Migratie, liet voor de asielwetgeving die vrijdag in de Tweede Kamer werd aangenomen internetconsultatie helemaal achterwege. Het College voor de Rechten van de Mens noemt dat ‘in strijd met de basisprincipes van de rechtsstaat’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant