De Olympische Spelen waren nooit een ding voor Worthy de Jong. Als basketballer had hij andere dromen. Pas na zijn winnende schot in de laatste seconden van de verlenging van de 3x3-finale in Parijs besefte hij: dit is het ultieme succes.
is verslaggever van Volkskrant Magazine.
Worthy de Jong (36) loopt zijn inloopkast uit, met zijn gouden medaille in de hand, bungelend aan een blauw lint. Het was even zoeken in zijn appartement, wat rommelen in een tas, en toen kwam-ie tevoorschijn, in zijn grillige, golvende vorm, met een stukje Eiffeltoren erin verwerkt.
Er zit een zekere nonchalance in het gebaar waarmee hij de trofee op de keukentafel neerlegt, alsof het een sleutelbos is. Weet je, zo begint hij, terwijl buiten het verkeer optrekt, nabij het Amstelstation in Amsterdam, een vrouw vroeg hem laatst: jij draagt zeker altijd je gouden medaille, waar je ook bent?
Nee, was de reactie van Worthy, dat doe ik niet, dat heb ik niet nodig.
In zijn woorden: ik ben het goud dat de medaille draagt.
Hij slaat zichzelf even met vlakke hand op de borst.
Je moet het zo zien: dat hij die medaille heeft gewonnen is eerder een bevestiging voor de buitenwereld dan voor hemzelf. Hij is dezelfde persoon gebleven, humble, confident – hij gebruikt bij voorkeur Engelse woorden, om zijn point te maken.
Ook op tafel: de ridderorde die hij heeft gekregen, net als zijn teamgenoten. Natuurlijk is hij trots. Maar hij dacht bij de uitreiking vooral aan de man die tijdens de Bijlmerramp meerdere keren de vlammen heeft getrotseerd om levens te redden. Die kreeg hetzelfde lintje. En Worthy gaat één keer naar de Olympische Spelen en krijgt er ook een. Dat is toch raar, dat kun je toch niet met elkaar vergelijken?
Als basketballer vindt hij nu wel dat hij zijn eigen ideaalbeeld heeft overtroffen. Hij is iemand geworden die anderen kan inspireren, kan complementeren, door zijn succes, door dat winnende schot in de laatste seconden van de verlenging van de 3x3-finale van de Olympische Spelen in Parijs.
Ja, er zijn grote zaken veranderd, weet hij, hij wordt gezien als hero, als boegbeeld van de sport, als Big Game Worthy. Het woord legende is al menig keer gevallen om zijn status te duiden. Zeker omdat hij als buzzer beater zijn kunststukje herhaalde met Team Amsterdam bij de World Tour Finals in Hongkong, eind november, door wéér in de slotseconde het beslissende punt te maken.
Maar het goud... echt. Dat heeft altijd in hem gezeten. Het was voorbestemd om te gebeuren, zegt hij, of nog beter gezegd: hij is gemaakt voor goud.
Alles in zijn leven is nu full circle geworden.
Hij had goed geslapen, de nacht voor de grote dag, 5 augustus 2024, met zijn hoofd op het zelfgekozen zachte kussen. Hij was om 1 uur naar bed gegaan. Ze zaten met het hele team in een appartement in het gebouw van TeamNL in het olympisch dorp in het noorden van Parijs. Worthy lag met Jan Driessen in een kamer, Arvin Slagter en Dimeo van der Horst in de andere ruimte.
Vijf wedstrijden hadden ze al gewonnen, twee verloren. Deze maandag moesten ze eerst de halve finale spelen tegen Litouwen, en als ze die zouden winnen was er om 22.30 uur de finale tegen de winnaar van Letland - Frankrijk.
Worthy de Jong at een bordje pasta, die ochtend in de grote eetzaal. Hij at het hele toernooi elke ochtend warm, meestal rijst of pasta. Er hing een luchtige sfeer onder de mannen, van zenuwen leek geen sprake. Beetje grappen maken, babbeltje doen.
Ze waren buitenbeentjes in het dorp, zo voelden ze dat, tussen al die hypergefocuste sporters. Niemand wist aanvankelijk hoe goed ze waren, wat ze voor hun sport betekenden. Dat besef kwam pas later voor de rest van TeamNL. Ze waren ouder dan de meesten, dertigers, en sommigen hadden al kinderen. Om zich heen zag hij veel jongere Nederlandse sporters, zeer getalenteerd, ruwe diamanten die op het punt stonden te gaan glimmen.
Ze kenden elkaar al langer, die jongens van zijn team, ze wisten dingen van elkaar. Worthy speelde al met Arvin en Dimeo in het Nederlands team, met Jan en Arvin bij Leiden. Ze kenden elkaar uit het basketballeven én het dagelijks leven.
Er was de acceptatie van wie ieder was als speler, en van zijn functie binnen dit team. Er was één Worthy in het team, en er was maar één Jan Driessen. Je moest je rol pakken, vertrouwen hebben in de keuze die een andere speler maakte.
Gedurende het toernooi merkten ze: hé, we worden beter, hé, we komen dichter bij elkaar, hé, we winnen met overtuiging.
Dat is het mooie van de journey die je als team hebt afgelegd, zegt Worthy. Je begint als teamgenoten, en naarmate je vaker met elkaar bent, begin je elkaar te snappen en word je vrienden. En als je zoiets unieks bereikt met elkaar, dan word je brothers. Word je chosen family.
Het was een half uur met het busje van het olympisch dorp naar de venue op de Place de la Concorde. Worthy was dan wel de vaandeldrager van het Nederlands team, de hele Olympische Spelen waren voor hem nooit een big deal geweest. Een olympische droom zei hem niks. Als basketballer heb je andere dromen: doorbreken bij de NBA, je hebt je toernooien. Deze olympische cyclus, dus dat je één keer in de vier jaar moet knallen, betekende niet zo veel voor hem en voor zijn community. Basketbal en de Olympische Spelen waren nooit een realistische combinatie in Nederland.
Toen hij echter in Parijs aankwam, the Olympic Village, al die mensen, zo groot, al die sporters, ja, toen viel het muntje wel. Iedereen liep daar met een doel voor ogen, the purpose, weet je. Het begon te groeien, en hij wilde dag voor dag hiervan genieten, alles om hem heen opnemen. Hij was blij dat hij erbij was.
Worthy, je gaat een sensation worden in Frankrijk, hij hoorde het mensen zeggen. Dat besef had hij helemaal niet. Worthy wilde vooral zichzelf blijven, lekker in the moment blijven, zijn ding doen.
Kijk naar zijn look, dat blonde haar, dat is wie hij is, en wat hij wilde laten zien. Hij wilde altijd al een keer blond gaan, en er was een Japanse kapper bij kapsalon Andsome in Amsterdam die het graag wilde doen. Vorig jaar, tijdens een toernooi in Hongkong, was hij voor het eerst blond. Ze wonnen het toernooi. Hé, dacht hij, dat brengt geluk. Voor de Olympische Spelen heeft hij het dus weer gedaan, blond. Met iets heel Hollands erbij in zijn haar, geen vlaggetje of oranje, maar iets krachtigs en subtiels afgebeeld: tulpen en Delfts blauw.
In het busje voelde hij de goeie energie, hij was in vorm. Als je zoveel wedstrijden achter elkaar speelt, ga je energie loaden. Er was een gameplan, dat hadden ze doorgenomen. Eerst Litouwen. Ze hadden een video bekeken, hoe de defence moest, waar de mogelijkheden lagen. Worthy had goed geluisterd, nou ja, hij is niet een man die veel praat en luistert op dat soort momenten. Ze gaven hem de ruimte om op intuïtie de dingen te doen, hij moest kijken waar zijn lijnen lagen.
Nadat ze van Litouwen hadden gewonnen, was er weinig tijd voor the preps, de voorbereidingen. Een Snelle Jelle eten, een banaan. Los blijven, met elkaar bespreken waar de kansen lagen: de Fransen zijn kleiner, dus dicht bij de basket blijven. Voor de finale warmden ze op, buiten de officiële zaal. Mensen die geen kaartjes hadden, stonden allemaal te kijken.
Worthy voelde hoe gaaf het zou zijn als ze zouden winnen, zouden winnen van de thuisploeg, het Franse team dat vleugels had gekregen. Goud! Ze zeiden dat niet tegen elkaar, iedereen hield dat voor zich. Ze wilden geen druk op elkaar uitoefenen. Zilver was al mooi op de Olympische Spelen. Favoriet werden ze zeker niet genoemd.
Hij zette na het opwarmen dat ene nummer op, net voor de wedstrijd tegen Frankrijk, zoals hij elke wedstrijd deed: Jericho van de genderloze Amerikaanse soulzanger Iniko, die op zijn pad was gekomen, omdat hij zich in hun journey herkende, het gevoel dat hen net als hij is voorbestemd voor het grotere.
I’ve been dreaming about flying for a long time.
En: I’m your future, past and present. I’m the fine line.
Het tweede nummer van Iniko dat hij luisterde heette The King’s Affirmation, met zinnen die zijn inspiratie vormden voor elke game:
I will be one of the greatest.
En: Always wanted to be famous.
Die reminder had hij nodig: dat hij de beste wilde worden van de wereld, nummer 1 in de Fiba-ranking van de beste individuele 3x3-basketballers.
Er was een ander doel dat hij voor dit olympische toernooi had: hij moest ervoor zorgen dat zijn zieke moeder meemaakte dat hij zegevierde. Dat ze dan kon zien dat het allemaal goed is gekomen met haar zoon, en dat hij het echt wel redt – ook als ze er niet meer is.
Er ligt een wit opschrijfboekje op zijn keukentafel, met een pen erin. Als hij iets tegenkomt, hem iets te binnen schiet – een mooie gedachte, een idee om te fotograferen of te filmen, zoals voor zijn Instagramaccount @beworthy – schrijft hij het hierin op. Positieve dingen, die hij wil vasthouden.
Vier jaar geleden schafte Worthy de Jong dit opschrijfboekje aan met een andere reden: hij zocht een manier to release, om zichzelf te bevrijden van nare gedachten. Alsof hij tegen iemand sprak en hij het dan voor even kwijt was.
Totdat hij al die schrijfsels achter elkaar las en zich realiseerde: ik moet iemand opzoeken, ik heb hulp nodig, dit gaat niet goed. Hij hield niet meer van zijn leven als basketballer, hij hield niet meer van het leven zelf.
Uit het leven stappen leek Worthy de Jong toen een voor de hand liggende optie. Dan zou hij alles oplossen en zou hij niemand meer kwaad doen. Weg, alles weg. Hij voelde zich ongelukkig.
Zijn hele leven bestond uit basketballen, van het basketbalveld naast metrostation Kraaiennest in Amsterdam-Zuidoost tot aan zijn professionele loopbaan. Zijn vader was een basketballer geweest in Suriname, voordat hij 34 jaar geleden naar Nederland verhuisde. Worthy was vernoemd naar de Amerikaanse basketballer James Worthy. Als kind had hij zich voorgenomen om beter te worden dan zijn vader.
Basketballen gold als zijn oplaadpunt, dat hield zijn leven in balans. Maar hij vond er niks meer aan, niet alleen aan het basketballen, ook thuis ging het niet lekker. Ja, twee prachtige zoons, een mooi huis, twee auto’s, een vriendin en een goed salaris. Er waren zo veel dingen waar hij blij om kon zijn – maar hij was er niet blij om. Hij kon niet meer van dit leven houden. Hij had ruzie met zijn vriendin, voelde afstand tot zijn vrienden en familie, tot zijn kinderen.
Het was donker in het leven van Worthy de Jong. En als hij ’s morgens in de auto vanuit zijn woonplaats Almere naar ZZ Leiden reed om te gaan trainen, waren er die gedachten, dat over-denken. En ’s avonds terug hetzelfde liedje, piekeren, in de stilte rijdend door de duisternis. Hij leek wel een zombie.
Hij is opgegroeid in de Bijlmermeer met het idee: je moet alles zelf oplossen, niet te veel klagen, mans zijn. Maar het ging niet langer, en het opschrijfboekje heeft hem die realisation gegeven: hij moest een psycholoog bellen. In therapie leerde hij om de drempel over te gaan, om wel te praten over gevoelens en gedachten. Dan zit je er zelf niet mee, de hele tijd. Dan weten mensen: hé Worthy, ik ben bij je, man, en kunnen ze inchecken. Hij leerde in therapie hoe hij negatieve gedachten niet meer de ruimte kon geven.
Zijn vriendin – met wie hij nu niet meer samen is – wist van niks, zij was in shock dat hij zelfmoordgedachten had, en boos om zijn zwijgzaamheid. En daar werd hij weer boos om. Het was toch juist goed dat hij hulp had gezocht? In zijn jeugd had hij zoveel mensen gezien die nooit hulp zochten. Die wel zelfmoord pleegden. Of van wie het leven werd genomen. Die ziek zijn. Als je er niet uitkomt, is er altijd een betere uitweg.
Je moet je opties unlocken.
Hij staat op om een glas water in te schenken. In de hoek van de kamer staat zijn oranje koffer, onuitgepakt, hij is net terug van 3x3-toernooien in Saoedi-Arabië en China, en staat op punt weer naar Azië te vertrekken. De drie goudvissen hebben in zijn appartement het rijk alleen, met een uithuizige wereldster als baasje.
Het moment dat hij koos voor het 3x3-basketbal hoorde bij zijn struggle om te groeien. Hij was in therapie geweest en had voor zijn gevoel stappen gezet, was eruit gekomen. Nu moest hij verder in zijn sport. Win, lose or draw – het doet niet ter zake, dacht hij, het gaat om het plezier. Ooit had hij zich voorgenomen er persoonlijk voor te zorgen dat hij de basketbalwereld mooier zou achterlaten. Hoe je dat doet? Door niet stil te staan bij de negativiteit van anderen, door zelf te zoeken naar manieren waarop je je sport van zijn mooie kant kunt laten zien.
Zijn overstap was een stap naar de liefde voor de sport. Hij was als jochie begonnen met straatbasketbal en moest terug naar de vrijheid om creatief te zijn. Een nieuwe uitdaging. Change of scenery. Change of environment. Hij kon weer een student of the game worden.
In september 2022, op het World Tour-toernooi in de Jaarbeurs in Utrecht, werd hij wedergeboren in de schoot van het 3x3-basketbal. Zij die erbij waren zagen een slangenmens over het beton glijden, en waren getuige van hoe de beste basketballer van Nederland binnen één minuut een monsterdunk liet zien. Hij was terug in the game.
Ja, en toen begon de wedstrijd tegen Frankrijk, op 5 augustus. Het was zoeken, zonder te vinden, zegt hij nu. Ze speelden hun eigen spel niet. Toen nam Arvin Slagter een besluit: hij vroeg om een time-out. Het enige wat hij nodig vond om te zeggen was: rustig, chill, we zijn oké, kom even op adem, we hebben nog niet verloren.
Het voelde voor Worthy als een key reset. Ongelooflijk, dat Arvin aanvoelde dat ze dat als team nodig hadden. Dat is zijn ervaring, om je terug in the game te krijgen. Door ervaring vertraagt het spel. Kun je beter zien wat er nodig is.
De reguliere tijd was afgelopen, overtime, stand 16-16. Worthy (nummer 54) wilde een tweetje maken, dat mislukte, hij liet zijn mannetje lopen, Frankrijk scoorde één punt.
Arvin speelde hem aan, nog acht seconden te spelen, hij stond met zijn rug gebogen naar de basket, en daarvandaan kon hij aan de rechterkant de shotklok zien: die stond op vier seconden. Hij kon inschatten hoelang hij zou hebben, voordat hij één bal zou kunnen lossen, als hij op een bepaalde plek zou komen. Hij moest naar die spot dribbelen, in de man komen om ruimte te maken, stapje naar achter en... do or die.
Gevallen in de zoemer, 18-17 voor Nederland.
Er zijn spelers die op dat soort momenten met hun ogen de bal volgen – Worthy niet. Er was de ring, en er was de bal, en als je al vijftien jaar professioneel basketbal speelt, weet je hoe de lijn loopt – maar deze was voor de goden om ’m erin te krijgen.
Ja, toen was er het ongeloof. Hij bleef als een standbeeld staan, zijn handen in de worpstand. Hij dacht... hij dacht niks. Met grote open ogen keek hij om zich heen. Iedereen sprong, hing aan hem. Hij was nergens met zijn gedachten, nul besef, nul begrip van wat het moment echt betekende.
Hij stond in veld, met zijn duimen achter zijn shirt, alsof hij zich aan de wereld presenteerde, in vol ornaat.
Hij zag Carmelo Anthony in het publiek zitten, een Amerikaanse basketballer, een idool, en liep naar hem toe om hem de hand te schudden – dat moest. Toen ging hij het hele rijtje af op de eerste rij, prinses Amalia, gewoon allemaal. Daarna wees hij naar zijn benen, waar de namen staan van zijn kinderen, Maze en Mylo. Want zij waren niet in de zaal, ze gingen op vakantie tijdens het toernooi. Het was jammer, zo jammer dat ze er niet bij waren.
Janis, zijn vriendin, ook 3x3-basketballer, hij ging naar haar toe om haar te omhelzen. Er was pers, meer pers, dopingcontrole, de ceremonie, de medailles. Daarna kwam het moment dat hij het netje van de basket knipte, als aandenken, en heeft hij wat foto’s genomen. Naar een bar gegaan. In tranen zijn moeder gebeld, zijn vader, zijn kinderen.
Huilen man, heel hard huilen.
’s Nachts heeft hij door Parijs gewandeld met Janis, even de stilte zoeken.
De impact in het land, mensen juichend in al die huiskamers, hij kon het niet weten. Dit was het ultieme succes – dat besef kwam pas later.
Vroeger stond succes voor in balans zijn in je leven: privé en carrière. Als je een legacy wil creëren, of iets unieks wil bereiken, is er geen ruimte voor balans. Er zijn sacrifices die je maakt om zoiets te bereiken, zoals met zijn kinderen. De tijd die je niet met hen meemaakt, krijg je nooit meer terug. De verloren tijd was nu in ieder geval niet voor niets geweest.
Het is gek, hij is nu dat gouden schot geworden. Tot in het einde der dagen zal hij die man zijn van dat tweetje, in de laatste seconde van de olympische finale. Hij is niet gelovig, en gelooft niet in het hogere, alleen aan dat moment zat nog iets heel bijzonders, iets bijna religieus.
Je kent Stephen Curry. Die Amerikaanse basketballer. Die speelde ook de basketbalfinale op de Olympische Spelen. Vijf tegen vijf, ook in Parijs tegen de Franse ploeg. Zijn laatste schot, de driepunter die de wedstrijd besliste, kwam van de rechterkant van het veld. Net als die van hem! Het waren de eerste en laatste Olympische Spelen van Stephen Curry, net als van Worthy.
Ze hebben the game op dezelfde manier geseald.
En dat is niet alles: ze zijn allebei geboren op 14 maart 1988, ja, en allebei 36 geworden op dezelfde dag.
Dat is toch unbelievable, zegt Worthy.
Je kunt hem echt niet spiritueel noemen, maar dit is wel te toevallig. Alsof Stephen Curry en hij een parallel leven leiden. Alsof een higher being, een goddelijk wezen, een plan voor hen heeft bedacht.
14 maart 1988 Geboren in Paramaribo (Suriname).
1990 Verhuizing naar Nederland.
1996 Lid Club 2000.
2006 Drie maanden Ranger College (Texas).
2008-2009 Speler Orca’s Urk.
2009-2010 Rotterdam Challengers.
2010-2016 ZZ Leiden.
2012 Debuut Nederlands team (5x5).
2016-2017 SOMB Boulogne-sur- Mer.
2017-2023 ZZ Leiden.
2022 Overstap 3x3-basketbal.
2024 Olympisch kampioen 3x3.
2024 Winnaar World Tour Finals.
2024 Beste 3x3-speler van de wereld.
Worthy de Jong woont in Amsterdam en heeft een vriendin. Uit een eerdere relatie heeft hij twee kinderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant