Asma al-Assad presenteerde zich een kwarteeuw als een hoogopgeleide presidentsvrouw met westerse idealen. In werkelijkheid bleek ze nauw betrokken bij de oorlogsmisdaden van het Syrische regime van haar man.
Toen Bashar al-Assad zijn vader Hafez in 2000 opvolgde, hoopten Syriërs op een betere toekomst. Zouden de jonge Bashar en zijn Europese vrouw Asma Syrië vooruithelpen na het bloedige bewind van Hafez?
De Brits-Syrische presidentsvrouw wekte de indruk het beste met de Syriërs voor te hebben. Vermomd bezocht ze honderd dorpen om met burgers in gesprek te gaan. Ook hield ze zich bezig met liefdadigheidswerk, in tegenstelling tot de oude president die liefdadigheidsinstellingen juist onderdrukte.
De hoop bleek tevergeefs. Asma al-Assad kreeg steeds meer invloed binnen de dynastie, maar wendde die aan om het regime van haar man te stutten. Hieraan dankte ze haar bijnaam Lady Macbeth.
In 1975 werd ze als Asma al-Akhras geboren in een welgesteld en soennitisch gezin in West-Londen. Haar ouders, diplomaat en cardioloog, waren twee jaar eerder vanuit de Syrische stad Homs naar Groot-Brittannië verhuisd. Ze voelden zich niet thuis onder het regime van Asma’s toekomstige schoonvader en hoopten op een beter leven in Europa.
Asma studeerde computerwetenschappen aan King’s College in Londen en werd door haar vriendinnen Emma genoemd. Tijdens haar studie in 1992 ontmoette ze Bashar al-Assad, die in Londen studeerde om oogarts te worden. Ze gingen elkaar vaker zien.
Maar Bashar maakte zijn studie niet af omdat in 1994 zijn oudere broer overleed, die achter de schermen was klaargestoomd om Syrië te leiden. Bashar was volgens de logica van het regime de volgende in lijn voor het presidentschap. Hij keerde terug naar Syrië om zich voor te bereiden op het presidentschap. Asma bleef in Groot-Brittannië, waar ze werkte in de financiële sector. Soms bezocht ze haar geliefde in het geheim in Syrië.
In 2000 werd Bashar al-Assad president na het overlijden van zijn vader. Asma was net aangenomen voor een master aan Harvard, maar ze koos ervoor om die kans te laten schieten en naar Syrië te verhuizen. ‘Wie zou Harvard verkiezen boven de liefde?’, zei ze daar later over.
Het huwelijk werd betrekkelijk geruisloos voltrokken. Bashars moeder, Anisa Makhlouf, wilde dat haar zoon binnen hun alawitische familiekring zou trouwen om de macht dichtbij te houden. Ze eiste dat haar schoondochter uit de publiciteit bleef en zich richtte op haar belangrijkste taak als presidentsvrouw: kinderen baren.
Tijdens de eerste jaren als presidentsvrouw hield Asma zich hieraan. Ze kreeg drie kinderen en bleef zoveel mogelijk buiten de media. Dat veranderde in 2005, toen de familie al-Assad na onderzoek van de Verenigde Naties werd beschuldigd van de moord op de anti-Syrische Libanese premier Rafik Hariri. Om de gemoederen te sussen, trad Asma in westerse media op als het vriendelijke en charmante gezicht van de regering van haar man – een rol die ze op zich zou blijven nemen.
Bij die campagne schakelde Asma de hulp in van een Amerikaans marketingbureau, dat een beeld neerzette van een hoogopgeleide presidentsvrouw met westerse idealen. In 2011 noemde modetijdschrift Vogue haar in een interview de ‘roos van de woestijn’ en ‘de friste en aantrekkelijkste van alle presidentsvrouwen’. Vlak daarna sloeg het regime van haar man de eerste vreedzame protesten gewelddadig neer. Vogue haalde het artikel offline omdat ‘de waarden van de verschrikkelijke gebeurtenissen in Syrië volledig haaks staan op die van Vogue’.
In dat eerste jaar van de Syrische burgeroorlog liet Asma al-Assad haar ware aard zien. Toen duizenden Syriërs werden vermoord en grote delen van de bevolking honger leden, gaf ze 250 duizend euro uit aan meubilair en merkkleding, bleek uit gelekte e-mails die de Britse krant The Guardian in 2012 publiceerde.
Ze kreeg steeds meer invloed in het regime. Die invloed verkreeg ze via haar eerder opgerichte liefdadigheidsinstelling Syria Trust for Development (STD), een moederbedrijf voor Syrische ngo’s. Ze kreeg het monopolie op alle binnenlandse hulp. Ook buitenlandse hulporganisaties hadden geen andere keuze dan via STD Syrië in te komen. 90 procent van het donatiegeld ging naar het regime, dat het gebruikte voor onder meer militaire acties, bleek uit onderzoek van mensenrechtenorganisaties. Daarbij bepaalde Asma wie recht had op humanitaire hulp en wie niet.
In 2020 legden de VS sancties op aan Asma ‘voor het belemmeren van een politieke oplossing voor Syrië’, onder meer door ‘haar zogenaamde liefdadigheidsinstelling’. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, noemde haar ‘een van de beruchtste oorlogsprofiteurs van Syrië’.
Eind november vluchtte ze, drie dagen voor haar man, met haar drie kinderen naar Moskou, waar ze zich waarschijnlijk schuilhouden in een streng beveiligde omgeving, schrijft The Guardian. Aan haar Britse nationaliteit heeft ze niets meer. Vorige week maakte de Britse minister van Buitenlandse Zaken bekend dat ze niet meer welkom is in haar geboorteland.
‘Als we sterk zijn, zullen we dit samen doorstaan… Ik hou van je....’ schreef Bashar al-Assad aan zijn vrouw nadat de Arabische Liga in 2011 Syrië als lid had geschorst wegens geweld tegen burgers.
‘Ik ben de echte dictator’ schreef Asma al-Assad over de machtsverhoudingen binnen haar familie in een mail aan een vriendin.
‘Soms als het nacht is en ik kijk omhoog, dan denk ik aan jou en vraag me af: waarom? Waarom houd ik van je? Ik denk en ik lach, want ik weet: de lijst is heel lang’, schreef Asma al-Assad aan haar man.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant