Even leek de haperende Duitse economie het onderwerp van de verkiezingscampagne, maar na de bloedige aanslag in Maagdenburg vrijdagavond slijpen (radicaal-) rechtse partijen de messen. Migratie lijkt het verkiezingsthema te worden op weg naar 23 februari.
is voormalig Duitsland correspondent van de Volkskrant.
Een ding is zeker: de dodelijke aanslag op de kerstmarkt in Maagdenburg zal een stempel drukken op de campagne voor de Duitse parlementsverkiezingen op 23 februari volgend jaar. De vraag is op welke manier. Want het mogelijke motief van de dader – voor zover nu bekend – tart de voorspelbare politieke reacties.
De verdachte die vrijdagavond met een SUV op hoge snelheid 400 meter over de kerstmarkt raasde en daarbij 5 mensen doodde en 200 anderen verwondde, is een in Saoedi-Arabië geboren man die in 2006 naar Duitsland kwam. Naar eigen zeggen omdat hij vervolgd werd vanwege zijn afkeer van de islam. Tien jaar later kreeg hij een vluchtelingenstatus en een permanente verblijfsvergunning. Hij was als arts werkzaam als arts in een psychiatrische kliniek, maar werd recent tot nader order arbeidsongeschikt verklaard.
Vast staat volgens de veiligheidsdiensten dat de verdachte ‘een grote tegenstander van de islam is’, zei Binnenlandminister Nancy Faeser (SPD) zaterdag. Het lijkt erop dat hij in deze richting is geradicaliseerd. Op sociale media sprak de verdachte zijn vrees uit voor islamisering van Duitsland en sympathiseerde hij met de radicaalrechtse AfD en buitenlandse politici in dat spectrum, zoals Geert Wilders.
Friedrich Merz, de CDU-leider die op koers ligt om na de verkiezingen de nieuwe bondskanselier te worden zei op X dat ‘de verschrikkelijke daad van gisteren in Maagdenburg niet in de tot nu toe bekende patronen past’ en riep de Duitsers daarom op hun oordeel over de aanslag en de maatschappelijke implicaties ervan ‘alleen te vellen op basis van betrouwbare bevindingen’.
Merz liep zaterdagmiddag door Maagdenburg met bondskanselier Olaf Scholz, wiens regering hij in de campagne zwaar onder vuur neemt, onder andere op het migratiedossier. Eerder deze week verloor Scholz in de Bondsdag het vertrouwen van het parlement en schreef hij officieel nieuwe verkiezingen uit.
Scholz sprak van een ‘afschuwelijke, waanzinnige daad’ en riep de Duitse bevolking op de saamhorigheid te bewaren. Ook vertegenwoordigers van de andere twee regeringspartijen, de liberale FDP en de Groenen, waren zaterdag in Maagdenburg aanwezig. Zo leek het ruziënde politieke midden voor een moment eensgezind.
De aanslag in Maagdenburg is minstens van de proporties van de vorige terreuraanslag op een Duitse kerstmarkt. Deze week was het precies 8 jaar geleden dat de islamist Anis Amri met een vrachtwagen de Berlijnse Breitscheidplatz op slingerde en daarbij 13 mensen doodde en 67 anderen verwondde.
Kerstmarkten, in Duitsland traditioneel als onschuldig volksvermaak, kregen daardoor ook een politieke lading. Als conservatieve of radicaalrechtse politici wijzen op de bedreiging van westerse vrijheden door migranten, is de kerstmarkt het meest gebruikte voorbeeld.
Ook afgelopen zomer werd Duitsland opgeschrikt door een aanslag met een radicaal islamitisch motief. In Mannheim stak een Afghaanse man zes mensen neer, van wie er uiteindelijk een overleed. De gebeurtenis deed het al jaren smeulende immigratie- en integratiedebat opvlammen en leidde ertoe dat Duitsland weer grenscontroles invoerde.
Migratie was aanvankelijk ook de rode draad in de verkiezingscampagne. Juist de afgelopen weken kwam de focus meer bij de zorgelijke staat van de Duitse economie te liggen, mede omdat de CDU zich leek te realiseren dat het onderwerp migratie uiteindelijk vooral de radicaalrechtse AfD in de kaart speelt.
Die partij lijkt vastbesloten de aanslag in Maagdenburg in een voor zijn campagne gewenste narratief te persen. ‘Wanneer houdt deze waanzin op’, vroeg partijleider Alice Weidel zich kort na de gebeurtenissen op vrijdagavond al af. Een impliciete verwijzing naar vorige aanslagen en die in Mannheim in het bijzonder.
Weidel reisde zaterdag niet naar Maagdenburg. Maar haar partij organiseert maandag een eigen herdenking en demonstratie in het centrum van Maagdenburg waarbij Weidel volgens mediaberichten ook aanwezig is.
Het AfD-narratief wordt versterkt door radicaalrechtse media en influencers in binnen- en buitenland. Zij verspreiden onder andere de nergens onderbouwde theorie dat de verdachte zich weliswaar voordoet als islamcriticus, maar in werkelijkheid een vrome moslim is.
Een andere manier waarop radicaalrechts de aanslag in hun politieke straatje plaatst, is door erop te wijzen dat de verdachte wèl een vluchteling is – wat zijn motief ook uiteindelijk blijkt te zijn. De impliciete boodschap is dat deze aanslag niet zou hebben plaatsgevonden als de Duitse regering de afgelopen jaren een restrictiever migratiebeleid had gevoerd.
Op deze lijn zit ook Elon Musk. Een paar uur voor de aanslag in Maagdenburg veroorzaakte de rijkste man ter wereld en de officieuze rechterhand van Donald Trump internationaal beroering door op X te stellen dat de AfD ‘de enige partij is die Duitsland kan redden.’ Musk deed dat in reactie op een post van extreemrechtse influencer Naomi Seibt.
Een paar uur na de aanslag eiste Musk in een nieuw bericht het onmiddellijke vertrek van Olaf Scholz, omdat zijn regering verantwoordelijk zou zijn voor het bloedbad. Musk noemde de sociaaldemocraat een ‘incompetente idioot.’ ‘De verantwoordelijke politici moeten per direct het veld ruimen’, eist zaterdag ook regionale afdeling van de AfD in Saksen-Anhalt.
Op dit punt tekenen zich ook de eerste scheurtjes in het eensgezinde politieke midden af. ‘We moeten het over veiligheid hebben’, zei de christendemocratische minister-president Reiner Haseloff in een gezamenlijke persconferentie met Bondskanselier Scholz. CDU-leider Merz zei dat het ‘ondragelijk’ is als Duitsers niet meer onbekommerd feest kunnen vieren zonder zich zorgen te maken over veiligheid.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant