Het is tegen half elf op zaterdagavond 2 november als Francesco Farioli (35) onder luid applaus van het personeel restaurant PepeNero binnenstapt op het Java-eiland in Amsterdam. De Ajax-coach komt er vaak, hij houdt van het eten en de familiale Italiaanse sfeer, zoals hij ook een vast Italiaans adres heeft in de Pijp, waar hij voor iedere wedstrijd zijn haar laat knippen. Houvast in een stad die hem voortdurend beoordeelt, maar waarin hij de weg nog nauwelijks kent.
Chef Daniele Lauritano ziet Farioli meestal binnenkomen met zijn vrouw en dochtertje van tweeënhalf. Een „heel aardige gast”, vindt Lauritano de Ajax-coach, bescheidener dan sommige voetballers die het restaurant hebben bezocht.
Deze avond is het gezelschap groter en uitbundiger. Farioli’s zaakwaarnemer is erbij, en een handvol vrienden van zijn middelbare school in Toscane. Tot ver na middernacht zitten ze aan lange tafels achter in het restaurant. Ze hebben iets te vieren.
Tegen de verwachtingen in heeft Ajax die avond gewonnen van de tot dan toe nog ongeslagen koploper PSV (3-2). Het is het jongste succes in een goeie reeks – een paar dagen eerder won Ajax de uitwedstrijd tegen Feyenoord met 2-0. Toch is het deze avond voor het eerst dat Farioli zichzelf toestaat een paar uur zichtbaar van het succes te genieten, vanwege een pauze in het wedstrijdschema, vertelt hij ruim twee weken nadien in een gesprek met NRC.
Was u ook met vrienden gaan eten als Ajax had verloren?
„Dan had ik ze mee naar huis genomen voor een kop thee. Ik vraag van mijn spelers volledige toewijding, dan zou ik geen goed voorbeeld geven als ik na een nederlaag de stad in ging. Daarbij komt: ook al is het eten geweldig, het zou me niet smaken. Bij verlies heb ik liever een bordje droge pasta met wat Parmezaanse kaas. Noem het boetedoening.”
Farioli zegt het met een glimlach, maar de boodschap is serieus: voetbal dicteert zijn leven. Een half jaar is hij trainer van Ajax, als vlak voor Kerst de winterstop begint. NRC sprak hem meermaals, soms kort, twee keer uitgebreid. De eerste keer, in een kantoortje van het stadion tijdens een wedstrijdvrije periode in oktober, is hij net terug uit Italië. Hij bezocht zijn ouders, die een restaurant hebben in Toscane, maar ging óók bij nationale jeugdelftallen kijken.
Zijn enorme gedrevenheid valt op sinds hij op 20 juni bij Ajax begon. Tijdens wedstrijden beent hij voortdurend door het trainersvak. Staan zijn benen stil, dan bewegen zijn handen. Van zijn kin naar zijn broekzakken naar zijn mouwen, die hij doorlopend een heel klein stukje opstroopt. Doelpunten viert hij door zijn assistenten in de armen te springen. Maar nooit lang: binnen een paar tellen hervindt hij zijn kalmte, alsof hij wil verbergen hoezeer hij met wedstrijden meeleeft.
Buiten het veld is de bezieling voor zijn vak zo mogelijk nog groter. Medewerkers van Ajax zien dat Farioli uitzonderlijk lange dagen maakt. Vaak is hij al rond acht uur op de club, om laat op de avond weer te vertrekken. Spelers zijn enthousiast over Farioli – over zijn betrokkenheid, de aanstekelijke energie die hij met zich meebrengt. Het valt hun op hoe hij steeds bezig is hun spel tactisch te polijsten, zich met de kleinste details bemoeit.
U lijkt bijna obsessief met uw vak bezig. Wanneer is dat begonnen?
„Vijftien jaar geleden, toen ik begon als keeperstrainer. Ik ben geen prof geweest, mijn familie heeft niets met voetbal. Ik moest vanaf nul beginnen, qua kennis, contacten en ervaring. Dus ik heb alles aangepakt om te kunnen leren en ervaring op te doen. In het begin reed ik 250 kilometer op een dag, naar de universiteit in Florence, dan naar de eerste club waar ik training gaf, vervolgens deed ik nog een training bij een andere club en ’s avonds speelde ik zelf, op amateurniveau.”
Waarom wilde u zo graag voetbaltrainer worden?
„Toen ik zelf nog speelde, droomde ik al van het hoogst haalbare. Ik probeerde heel hard profkeeper te worden, terwijl ik keepte op het achtste niveau in Italië. Tot een coach naar me toe kwam en zei dat ik misschien geschikter was voor een andere rol, als keeperstrainer. Die boodschap kwam hard aan. Maar hij kwam van iemand die ik hoog had zitten. En toen de emotie was gezakt, moest ik toegeven dat hij gelijk had.”
Nam u het vak direct zo serieus?
„Ik moest wel. Op mijn 21ste trainde ik een keeper van 35 die prof was geweest. Ik wist dat hij daarom een vooroordeel over me zou hebben. Het enige wat ik kon doen om toch geloofwaardig over te komen, was me extreem goed voorbereiden. Sindsdien ben ik me er voortdurend van bewust dat ik vooroordelen moet wegnemen bij spelers, vooral als ze ouder zijn dan ik. Dat ik me iedere dag moet bewijzen aan de spelersgroep. Het gaat er voor mij als trainer om dat ik nooit ruimte laat ontstaan om aan me te twijfelen.”
Jaagt u op succes of probeert u vooral falen te vermijden?
„Toen ik begon met coachen, ging het vooral om succes, nu gaat het steeds meer om niet falen. Ik weet dat het paradoxaal klinkt. Maar hoe succesvoller je bent, hoe groter de verantwoordelijkheden worden en hoe groter de impact als het misgaat. Dat geeft een soort angst die heel alert maakt.”
Hoe houdt u dit ritme vol?
„Ik ben hard op zoek naar een uitknop. Mijn gezin helpt me om af en toe aan andere dingen te denken. Maar echt loslaten? Dat lukt me bijna nooit. Het komt deels door mijn fascinatie voor het spel. Maar ik wil ook blijven pushen voor de mensen die me deze kans hebben gegeven.”
Dat Farioli het vertrouwen kreeg van Ajax was niet vanzelfsprekend. Een volledig in het zwart geklede filosoof die afstudeerde op de esthetiek van het voetbalspel, vanuit het perspectief van de doelman. Die als keeper strandde bij de amateurs en als hoofdtrainer een paar jaar werkte in de Turkse en Franse subtop. Een interessant en bijna romantisch cv. Maar ook een gewaagde keuze voor de enorme klus om Ajax terug te brengen naar de top, na twee totaal mislukte seizoenen, waarin trainers Alfred Schreuder en Maurice Steijn vroegtijdig werden ontslagen.
Als Farioli aanschuift voor het eerste gesprek met NRC klinkt er nog veel kritiek op zijn aanstelling. De resultaten zijn bemoedigend, onmiskenbaar beter dan vorig seizoen, zeker gezien de nog altijd magere selectie waar de Italiaan mee moet werken. Ajax plaatste zich na zes kwalificatieduels voor de Europa League en doet het aardig in de competitie. Maar het aanvalsspel is vaak traag en saai, en dat tegen voornamelijk zwakke tegenstanders. Topteams zullen Ajax omverblazen, verwachten commentatoren en analisten.
Met uw voorgangers bij Ajax is het niet al te best afgelopen. Heeft u dat meegewogen voordat u tekende?
„Dat is de realiteit van dit vak. De kunst is om er met een zekere distantie naar te kijken. Anders begin je nooit ergens aan. Ik probeer te genieten van wat we opbouwen bij Ajax en me te concentreren op waar ik invloed op heb. Maar het is nooit genoeg om je volledig veilig te voelen in zo’n baan.”
Met wie praat u over de moeilijke kanten van uw baan?
„Ik ben iemand die veel nadenkt. Ik probeer anderen daar niet mee te belasten. Met mijn vrouw en dochtertje deel ik de mooie kanten van dit vak, het stadion, het enthousiasme, als het kan vieren we de resultaten. De negatieve aspecten hou ik voor mezelf.”
Dat klinkt vrij eenzaam.
„Dat is het ook. Gelukkig heb ik assistenten die ik heel goed ken. Zij steunen me en vullen me aan.”
Op welke manier?
„Ik ben nogal springerig in mijn gedachten. Creatief, en ik kan goed scenario’s doordenken. Maar ik mis van nature soms wat structuur, dus ik werk met assistenten die juist heel methodisch denken en werken.”
In zijn eerste gesprekken met spelers hoorde Farioli steeds hetzelfde. De selectie was geen eenheid. Het ontbrak aan een duidelijk plan, de hiërarchie klopte niet en er waren veel „slechte gewoontes”, zegt hij zonder in detail te treden of namen te noemen. Farioli zette bedden neer op trainingscomplex De Toekomst, zodat spelers kunnen rusten tussen trainingen en langere dagen kunnen maken. Hij voerde een gezamenlijk ontbijt in en liet het spelersverblijf schilderen. „Ik wilde de boel een beetje opfrissen, ruimte creëren voor een nieuw begin.”
Daarmee is de herinnering aan vorig seizoen niet in een keer uitgewist.
„Dat kan ook niet. Tijdens de eerste bijeenkomst heb ik tegen de groep gezegd: ik zie dat het vorige seizoen littekens heeft achtergelaten. Probeer die niet te verbergen, kíjk ernaar als jullie op het veld staan en het moeilijk hebben. En bedenk dan: de enige manier om te voorkomen dat die wonden opnieuw open gaan, is nóg harder werken voor het team.
„Ik hoorde veel negatiefs over deze spelersgroep voordat ik begon. Maar zij zijn voor mij de grootste verrassing geweest van de afgelopen maanden. Als je hier binnenloopt, krijg je kippenvel van alle foto’s van topspelers die Ajax heeft voortgebracht. Die kwaliteit heeft dit team misschien niet. Maar het is een selectie die heel hard wil werken.”
Als Farioli ruim een maand later een skybox in de Arena instapt voor een tweede gesprek, doet Ajax weer volop mee voor de koppositie in de Eredivisie. Het eerste zware blok met wedstrijden deze herfst is Ajax uitstekend doorgekomen: winst tegen Feyenoord, PSV en in twee Europese duels, een gelijkspel tegen FC Twente. De ploeg van Farioli staat op plek twee, op twee verliespunten achterstand van koploper PSV.
Ook deze pauze in het wedstrijdschema heeft de trainer doorgewerkt. Terwijl zijn spelers vrijaf hadden, zat hij op de tribune voor een thuisduel van het Nederlands elftal en reisde hij met zijn staf naar Qatar voor een voetbalconferentie. „Goed voor de cohesie in het team en er waren interessante sprekers”, zegt hij.
Van zijn zwangere vrouw heeft Farioli een paar dagen voor het gesprek afscheid genomen. Zij is rond Kerst uitgerekend en in afwachting van de bevalling naar haar familie in Italië gereisd, hij blijft achter in hun huis in Amsterdam-Noord, omdat Ajax nog tot half december wedstrijden heeft.
Vindt u dat moeilijk, dat u zo dicht bij de bevalling niet samen bent?
„Het is altijd lastig als ik mijn gezin niet bij me heb. Voor de geboorte van onze dochter zagen mijn vrouw en ik elkaar een half jaar niet, omdat zij een zware zwangerschap had en in Zuid-Italië verbleef, terwijl ik werkte in Alanya [bij Alanyaspor]. Mijn dochter werd geboren op een donderdag, wij hadden die zondag een wedstrijd. Ik zag haar pas op maandagochtend.”
Werk ging voor?
„Vanaf het moment dat ik een contract teken, ben ik 24 uur per dag verantwoordelijk voor de club. Zo voel ik dat. Natuurlijk kun je ook zeggen dat ik verantwoordelijkheden heb als vader en echtgenoot, dat er momenten zijn die je niet kunt missen. Het is altijd een gevecht en zoeken naar de juiste balans, maar ik geloof dat mijn dochter mijn keuze onbewust begrijpt. Ze houdt heel erg van voetbal en vindt het stadion de fijnste plek ter wereld.”
En wat vindt uw vrouw?
Glimlacht: „Dat ligt anders. Mijn vrouw komt uit Zuid-Italië, waar het belang van familie nog groter is dan waar ik vandaan kom.”
Kritiek op de vele wisselingen die Farioli doorvoert in zijn basisopstelling en speelwijze is door de sterke reeks in november omgeslagen in bewondering voor zijn tactisch inzicht. Ajax is voor tegenstanders een ploeg waar je moeilijk grip op krijgt, zei Feyenoord-coach Brian Priske in aanloop naar de Klassieker van eind oktober. Hij kreeg gelijk: Feyenoord begon de wedstrijd als duidelijke favoriet, maar kreeg geen grip op het middenveld van Ajax, waar Farioli spelers voortdurend uit positie laat lopen.
Toch heeft Farioli het na afloop van zulke wedstrijden zelden over tactiek. Zijn eigen inbreng lijkt hij bijna te bagatelliseren. Liever prijst hij de vechtlust van zijn team. Vragen over individuele spelers gaat hij uit de weg. Wie wil weten welke aanvaller uitblonk of welke middenvelder verzaakte in aanloop naar een tegendoelpunt krijgt zelden antwoord.
Ook is hij steeds bezig het optimisme te temperen. Ajax is geen titelkandidaat, blijft hij herhalen. De overwinningen op Feyenoord en PSV zijn fijne meevallers, maar het is zaak niet al na twee verrassingen extatisch te worden. De Italiaan vergelijkt zijn werk telkens met de bouw van een huis. Hij is nog bezig met het fundament, een elftal neerzetten dat stabiel presteert. Er moet nog veel gebeuren voor hij aan het dak kan beginnen.
Hoe komt u tot een tactisch strijdplan voor een wedstrijd?
„De basis van wat je nu op het veld ziet, hebben we gelegd in de zomermaanden. Toen hebben we allerlei speelwijzen en varianten getraind om voor verschillende tegenstanders en scenario’s één of meerdere oplossingen te hebben. Ik wil een team creëren dat tactisch flexibel is, zonder dat het de eigen identiteit vergeet. Zodra het seizoen eenmaal loopt, is er maar heel weinig tijd. Dan is het vooral een kwestie van puzzelen.”
U heeft eerder Johan Cruijff genoemd als inspiratiebron. Hij was een man van het conflictmodel, bent u dat ook?
„Er zijn altijd spanningen, vooral als je net begonnen bent en pijnlijke beslissingen moet nemen. Maar ik zie het juist als een van mijn grootste uitdagingen om een gevoel van saamhorigheid te creëren. Alleen dan ontstaat er wat ik een mariniersmentaliteit noem: een hechte groep met een missie. Er is veel kritiek geweest op het feit dat ik bij Ajax vanaf het begin veel wisselingen heb doorgevoerd in de basisopstellingen. Maar ook dat is er onder meer op gericht dat iedereen een bijdrage levert, kansen krijgt en zich volwaardig onderdeel voelt van de groep. Alleen mijn twee reservekeepers hebben reden tot klagen.”
U spreekt zelden over individuele spelers. Komt dat voort uit dezelfde overtuiging?
„Ik vind de aandacht voor individuele prestaties overdreven. Afgezien van Messi en Maradona zijn er maar heel weinig spelers die in hun eentje het verschil maken tussen winst en verlies. En de maatschappij is al zo gepolariseerd, geneigd om mensen te bewieroken of juist af te branden. Daar hou ik niet van. Voetballers worden gezien als supersterren, maar het zijn ook maar gewoon jonge jongens die zich een weg zoeken in het leven. De blikken van vijftigduizend supporters en alle media geven al genoeg druk.”
U vindt dat u uw spelers moet beschermen?
„Beschermen is niet het goede woord, het gaat om delen. Ik zie voetbal als een orkest waarin iedereen top moet presteren én moet samenwerken om tot iets moois te komen. Daarom ben ik ook geen fan van jazzmuziek, die is me te veel gericht op solisten in plaats van op de melodie.”
Het voetbal beweegt juist de andere kant op, met spelers die hun eigen begeleidingsstaf en socialemediastrategie hebben.
„Dat vind ik ook heel zorgelijk. Natuurlijk heeft iedereen zijn eigen belang, maar de betekenis van het spel schuilt voor mij in de collectieve prestatie. Niet alleen van de spelers, maar van iedereen die erbij betrokken is. Dat we Ajax samen een stap verder brengen.”
Een week voor publicatie maakt Farioli telefonisch nog een laatste keer tijd, na een reeks mindere uitslagen. In krap twee weken heeft Ajax in Europa verloren van Real Sociedad (2-0) en Lazio Roma (1-3), in de competitie gelijkgespeeld tegen FC Utrecht (2-2) en verloren van AZ (2-1). Ajax staat nog steeds derde, maar de achterstand op PSV is opgelopen tot negen punten. Op Farioli’s roulatiesysteem klinkt opnieuw kritiek, van vaste volgers, maar ook van spits Wout Weghorst, die zegt er moeite mee te hebben.
Ook kreeg Farioli kritiek toen hij op tv deelde dat hij mogelijk de bevalling van zijn vrouw mist, als die begint op een moment dat Ajax nog wedstrijden speelt. Hij reageert stekelig als het onderwerp ter sprake komt. „Ik vind dit ongemakkelijk, en snap niet zo goed waarom dit interessant is.”
Het zegt veel over uw plichtsbesef richting Ajax.
„We hebben deze keuze samen gemaakt omdat mijn vrouw in Italië kan terugvallen op haar familie. Mijn baan is niet bepaald flexibel. Je woont in een ander land, hebt grote verantwoordelijkheden. Ik kan hier niet zomaar weg. Maar dat wil niet zeggen dat mijn familie niet belangrijk voor me is.”
Wat zou u spelers adviseren in dezelfde situatie?
„Als die weg willen, kan dat elk moment. Dit is mijn persoonlijke besluit.”
Hoe kijkt u naar de kritiek op het rouleren?
„Je kunt wisselen zoals ik nu doe, uit voorzorg, of als het te laat is, wanneer spelers geblesseerd raken door de vele wedstrijden die ze spelen. Kijk naar Tottenham. Die verliezen tegen Chelsea binnen een kwartier een verdediger die net terug is van een blessure en meteen weer moet spelen. Ik had tegen AZ ook dat risico kunnen nemen met Jordan Henderson, maar ik wil voorzichtig omgaan met de spelers die ik heb. Want anders dan Tottenham hebben wij geen 50 miljoen klaarliggen voor een vervanger.”
Waar staat Ajax, na een half jaar onder uw leiding?
„De resultaten zijn nu minder dan een paar weken geleden. Maar tot dusver ben ik heel positief. We doen het beter dan iedereen vooraf had verwacht. Er is nog veel te verbeteren voor we kunnen meedoen om de prijzen. Maar dat zei ik ook toen we alles wonnen. Het belangrijkste is dat we het teamgevoel hebben teruggebracht.”
Als kind droomde Francesco Farioli (Barga, 1989) van een professionele loopbaan als doelman, maar op zijn 21ste ziet hij in dat zijn talenten beter tot hun recht komen buiten het veld: hij wordt trainer.
Als keeperstrainer werkt Farioli eerst voor kleinere Italiaanse clubs, daarna voor het nationale sportinstituut van Qatar. In 2021 wordt hij hoofdtrainer: de jongste ooit in de Turkse competitie. Twee jaar later stapt hij over naar de Franse subtopper OSG Nice.
Sinds juni is Farioli trainer van Ajax: hij moet de club na twee slechte seizoenen terugbrengen naar de top. Met zijn vrouw heeft Farioli een dochter. Deze maand verwachten ze een zoon.
Source: NRC