De wereld lijkt soms een steeds engere plek te worden. Van ‘verkeersmaatjes’ voor de deur tot het installeren van een videodeurbel: de Volkskrant ging bij vier mensen op bezoek om te kijken hoe zij (het gevoel van) veiligheid terugpakken.
In combinatie met zijn excentrieke garagedeur is het ‘een beetje een kermis geworden’, zegt Jos Wassenaar (69) over zijn pogingen om het verkeer in de steeg te luwen. Elke dag zet hij het neongroene verkeersmaatje Victor Veilig buiten – twee stuks, hun petjes achterstevoren. Om de zoveel tijd vervangt Wassenaar hun vlag, als er weer eens eentje is gejat.
Hij was vroeger slager en ging met pensioen als fietsenmaker, verhalen voor tien. Genoeg mensen in Oosterhout weten dat ze zich met een fietsprobleem kunnen melden in de werkplaats achter zijn huis. Binnen hangen een paar posters ‘die we vroeger mooi vonden’, zoals Wassenaar met een schalkse grijns de afbeeldingen van blote vrouwen omschrijft.
Bij de koffie zegt hij dat er op het gebied van veiligheid ‘natuurlijk’ grotere machten te vrezen zijn, ‘die rare Trump’ bijvoorbeeld. ‘Het enige goede van Trump is dat mijn crypto het leuk doet. Voor de rest is het toch een achterlijk zooitje in de wereld?’
Op eigen straatniveau zit het gevaar in kleinere hoekjes. De ingang van zijn werkplaats bevindt zich aan een smalle doorgang, een sluiproute voor met name fietsers die de drukke hoofdweg willen vermijden. Over hun snelheid begon hij zich op te winden vanwege zijn kleinkinderen. ‘Als die binnen zijn uitgespeeld, willen ze vaak naar opa in de schuur en dan vliegen ze zó de deur uit, de straat op.’
Met de gemeente ging hij in gesprek over sluishekken aan het begin van de steeg. Beleidsmedewerkers zagen de noodzaak er aanvankelijk niet van in. ‘Eentje vond het er niet druk genoeg voor. Maar is het de drukte die de veiligheid bepaalt, of de gevaarzetting? Gevaarzetting, dat is een mooi woord, hè? Dat bestaat in de ambtenarij.’
Hoe dan ook: de hekken zijn er gekomen. Zijn netwerk via de carnavalsband hielp, al leek instemming van de wijkagent de doorslag te geven.
Het mag nu wel wat minder, zegt Wassenaar, qua kermis. Daarom staat een van de Victors op Marktplaats. ‘Ik heb ze verzwaard met cement. Als iemand denkt, dat ding schop ik om, dan krijgt-ie zere tenen.’
Heeft hij het gevoel dat zo’n pop op straat echt iets voor de veiligheid doet? Meteen: ‘Nee. Zeker niet als je ’m vastzet aan een lantaarnpaal en denkt: zo, nu heb ik het voor elkaar. Ik spreek mensen er actief op aan als ik vind dat ze te snel gaan.’
Dat kan een middelvinger of ‘ouwe lul!’ opleveren, ja. ‘Even heb ik dan de neiging er achteraan te gaan. Maar ach, ik ben ook jong geweest. Achter mijn ouderlijk huis was een brandgang. Daar reed ik op mijn brommer met 30 kilometer per uur doorheen, als een brutale snotkogel met lang haar. Mensen schrokken zich kapot als ze toevallig net uit hun schuurtje kwamen.’
Zijn kleinkinderen zijn nooit aangereden. Zijn dochter wel, aan de andere kant van het huis – gelukkig had ze niks. ‘Ik zei altijd tegen mijn vrouw: als iemand ooit onze kinderen aanrijdt, dan vlieg ik erop. Maar het bleek een jongen met een lichte verstandelijke beperking te zijn, dat zag ik gelijk. Hij begon te huilen. Ik heb hem mee naar binnen genomen en een glaasje water gegeven.’
‘Het klinkt heel raar’, zegt Cocke, ‘maar ik ken veel van mijn buren niet meer.’
In zijn jeugd speelde hij met vriendjes slagbal met rondjes, een soort honkbal. ‘Dan zat de hele buurt op een stoeltje voor de deur te kijken. Zo leerde je iedereen kennen. Nu zitten kinderen de hele dag met een Playmobil op schoot, of hoe heet zo’n ding, een PlayStation.’
Met zijn vrouw Yolanda woont Cocke, een oud-medewerker van een energiebedrijf, in een rijtjeshuis in Blauwe Zand. Vroeger was dat een beruchte volksbuurt in Amsterdam-Noord, maar ‘de tijden zijn veranderd’, zegt hij zittend op de grijze hoekbank. Naast hem staat een bekunstsneeuwde kerstboom met als piek de Westerkerk.
‘Er wonen nu ook’, hij zoekt even naar zijn woorden, ‘ze worden hier yuppen genoemd. Ik noem ze gewoon mensen, maar ze hebben wél een ander karakter. Ik woon hier al vanaf mijn 4de, maar zij kopen een huis, verbouwen het en twee jaar later, net als je ze een beetje leert kennen, verkopen ze het weer door voor een knappe prijs.’
De sociale controle is verdwenen en daarmee ook het onderlinge vertrouwen, zegt Cocke. Een jaar of drie geleden kocht hij om die reden een videodeurbel – al voegt hij daaraan toe dat hij vroeger misschien óók zo’n apparaat had gekocht, als het toen had bestaan.
Behalve de videodeurbel heeft Cocke nog twee camera’s aan de voorgevel opgehangen. ‘Die dingen beschermen je toch als er iets voor de deur gebeurt.’ Hoewel camera’s van de privacywet eigenlijk alleen de eigen stoep mogen filmen, pakken die van hem ook een deel van de straat mee, zegt Cocke. ‘Een heel klein stukje maar.’
Ondanks de yuppeninvasie is Blauwe Zand geen slaperige buurt geworden. Dit jaar is er al bij twee huizen een vuurwerkbom naar binnen gegooid, zegt Cocke. ‘En in Noord zijn er al zo’n 25 auto’s in brand gestoken.’
Cocke is nog geen doelwit geweest, en mocht het wel een keer zover zijn, dan is het maar de vraag of de daders dankzij zijn camera’s zullen worden opgespoord. ‘Die gastjes hebben allemaal hoodies op en als zo’n bom explodeert, liggen de camera’s in duizend stukjes’, zegt Cocke.
Toch, zegt hij, werkt de aanwezigheid van de camera’s geruststellend op zijn gemoed. Ook omdat daders in alle soorten en maten komen en niet altijd gezichtsbedekkende kleding dragen. Hij legt uit: ‘Ons huis staat aan een plein. Daar spelen kinderen die nog weleens een fietsje tegen een auto laten vallen. En een kind is een kind, die heeft niks geen verstand van verzekeringen. Dus als je dan ineens een deuk in je auto aantreft, is de dader nergens te bekennen. Tenzij de camera’s het hebben vastgelegd.’ Vooralsnog is de auto van Cocke onbeschadigd gebleven.
De camera’s dienen niet alleen de veiligheid van Cocke, zijn vrouw en hun spullen. Ze dienen ook hun gemak. Als hij in de achtertuin bij zijn twaalf koikarpers zit, mist hij het nooit meer als iemand aanbelt, meer dankzij een melding van de app.
En met vakantie in Spanje, in het kustplaatsje in de buurt van Valencia dat hij ‘Alcoholsebre’ noemt, blijft hij niet via de weerapp, maar via de app van de deurbel op de hoogte van het weer in Amsterdam-Noord. ‘Als ik daar op het strand zit, vind ik het leuk om te kijken of het hier regent.’
De multifunctionele wandelstok in het huis van Paula Pielanen (41) in Beverwijk werd nooit gebruikt, maar heeft toch emotionele waarde. Paula’s broer kocht hem twee jaar geleden voor hun moeder, die wankel was vanwege een instabiele heup. Ze had een rollator, maar ze wílde geen rollator. Ze wilde ook die wandelstok niet, ook al was ze erg bang om te vallen, vertelt haar dochter, historicus en onderzoeker van historisch erfgoed, terwijl de wind om de hoekflat op de zesde verdieping giert.
Het is die typische tegenstrijdigheid die je vaker ziet bij oude mensen. Zo ook bij de vrouw die haar leven lang in de zorg werkte, maar zelf niet verzorgd wilde worden en zeker niet van plan was om haar zelfstandigheid op te geven. Twee weken later werd Paula’s moeder met een delier opgenomen in het ziekenhuis, een jaar later overleed ze in het verzorgingstehuis.
Nu wonen Paula en haar man Bas (plus zeven katten) in de flat van haar moeder, nadat ze lange tijd in het buitenland hadden gezeten. De wandelstok staat te koop op Marktplaats, al maanden.
‘Niemand wil ’m hebben’, zegt Paula, terwijl Bas nieuw batterijen in het handvat stopt en ter controle op de alarmknop drukt. Het resultaat is oorverdovend. Ook de ledlamp met twee verschillende standen doet het, want zo’n wandelstok is het dus: eentje die met zijn driepuntsvoet met antislipnoppen niet alleen ondersteuning biedt, maar ook handig is bij nood of in het donker of alles tegelijk. Een voorwerp dat veiligheid verleent, of op z’n minst het gevoel daarvan. Behalve dan – nou ja, dat haar moeder zich tegen de stok verzette.
Wat het is met dat soort dingen, zegt Paula: ze zijn eigenlijk vooral bedoeld voor de mensen om de hulpbehoevende heen. ‘Je kunt zo weinig doen, hè. Je gaat op zoek naar alles wat de boel kan verzachten. Je wilt graag laten weten dat je betrokken bent en van iemand houdt. En met de gedachte dat je iemand beschermt, koop je er ook een vorm van rust mee, voor jezelf.’
Het is schijnveiligheid, maar vanuit een goed hart, wil ze benadrukken. Haar broer installeerde ook handgrepen in de douche, ze zitten er nog. Hij kocht een loep waarmee hun moeder kon lezen en elektrische dekens tegen koude ledematen.
‘Schíjnveiligheid is in dit geval wel een mooi woord,’ zegt Bas. ‘Omdat er een lamp op die stok zit.’
‘Hij is van de woordgrappen,’ zegt Paula.
Zelf had ze de wandelstok niet zo snel gekocht. ‘Ik stond daar anders in’, zegt ze. ‘Ik dacht altijd: als je iets nodig hebt, dan hoor ik het wel. Maar ik begrijp heel goed waarom mijn broer het deed; het was zijn manier van mijn moeder ondersteunen.’ Vrij letterlijk, in dit geval.
Ze zal de advertentie nog even laten staan. Komt niemand hem halen, dan geeft ze de nooit gebruikte wandelstok waarschijnlijk gratis weg. Of ze spuit hem goud en houdt hem lekker zelf, dat kan ook nog. Het is uiteindelijk best wel een cool ding, namelijk.
Vergeet de wolf, denk aan (en pas op voor) de hond. Elk jaar worden – het is een schatting – maar liefst 150 duizend mensen gebeten door een hond. Dat zouden er aanmerkelijk meer zijn, wellicht, als Monique en Bjorn Waanders van onlinewinkel naambordjebestellen.nl sinds 2012 geen waarschuwingsbordjes voor valse of agressieve honden zouden verkopen.
Links in de Dr. Schaepmanstraat in Hengelo het woonhuis, rechts in een iets kleiner pand de bedrijfsruimte met een forse printer en een computer. Wekelijks worden hier rond de honderdvijftig bordjes gemaakt en verzonden. Morizo Design heet het bedrijf. Het is een samenvoeging van de eerste twee letters van de voornaam van de oprichtster en de kinderen Riley en Zoë.
Bjorn en Monique Waanders zijn hondenliefhebbers. Zelf hebben ze een volledig ongevaarlijk exemplaar, rashond Charlie. Op een bordje van eigen makelij naast de voordeur staan de namen van alle gezinsleden en een afbeelding van een lachende golden retriever. ‘Charlie is een heel brave hond. Hier kun je rustig binnenkomen, hij doet niks.’
Morizo Design maakt naambordjes en ‘waakbordjes’. Op de site staat een nauwkeurige omschrijving: ‘Het waakbord dient als een waarschuwing en kan ongewenste gasten afschrikken, zonder dat de hond daadwerkelijk hoeft te blaffen.’
Ernst en luim wisselen elkaar af in dit marktsegment. In de eerste categorie, ernst, duiken vervaarlijk ogende Duitse herders, rottweilers, pitbulls en bouviers op, plus teksten die aan duidelijkheid niets te wensen overlaten: ‘Hier waak ik’, ‘Ik bijt niet, ik amputeer!’, natuurlijk de klassieker ‘Betreden op eigen risico’, ‘Ik waak voor m’n baas’ en het eeuwenoude advies ‘Pas op voor de hond’. Ze worden met trots getoond.
In de andere sectie worden teckels of ander klein grut voorgesteld als serieus te nemen waakhonden (‘Pas op, Tommy bijt in je enkels’). Weinig inbrekers of andere onverlaten zullen evenmin terugdeinzen voor een afbeelding van een wel heel erg lange takshond (‘Pas op: hier waakt Joep!’) of een grijnzende, karikaturale hond van een onbestemd ras. Omdat de afgebeelde hond zéér vriendelijk oogt, is het bordje met de tekst ‘Wij hebben een alarmysteem met tanden’ een twijfelgeval.
Een op de tien bordjes die het echtpaar Waanders verkoopt is een waakbordje. Een groot deel van de bestellingen komt uit België, ‘daar hebben ze er kennelijk meer behoefte aan.’ Dankzij een ontwerptool kunnen klanten hun eigen bordje ontwerpen. Alle bekende hondenrassen zijn in de bibliotheek vertegenwoordigd. ‘En anders zoeken we de hond voor de klant op internet op.’
De angst voor honden en het inspelen op die angst met een waarschuwing bestaat al lang, minstens twintig eeuwen zelfs. Dankzij de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. is in de hal van een huis in Pompeï een mozaïek bewaard gebleven van een intimiderend ogende hond die zijn tanden laat zien.
Er staat ook een tekst bij, ‘Cave canem’, Latijn voor ‘Pas op de hond’. Bjorn Waanders kende deze historische link met een collega niet, ‘ongelofelijk’, maar heeft met de mozaïekmaker uit de antieke Romeinse provinciestad te doen: ‘Hij zal er véél langer over gedaan hebben dan wij nu.’
De waarschuwing uit Pompeï is niet verjaard. Jaarlijks worden vele duizenden mensen gebeten door een hond. Nader onderzoek van het tv-programma EenVandaag bracht in 2023 aan het licht dat in anderhalf jaar honderd ernstige incidenten waren geregistreerd waarbij een plastische chirurg moest worden ingeschakeld. Van de slachtoffers was 44 procent jonger dan 8 jaar. Het vaakst genoemd als dader werden ‘hoogrisicohonden’, onder meer rottweilers, herders, pitbull-achtigen en staffordshires.
De vraag aan Monique en Bjorn Waanders: maar wérken ze ook, die waakbordjes?
Hij: ‘Bordjes waarop een herdershond staat en de tekst dat het terrein wordt betreden op eigen risico, werken zeker. Dan ga je als inbreker toch maar even verderop kijken. Maar bij een afbeelding van een chihuahua of een ander klein hondje loopt iedereen meteen door.’
Zij: ‘Het gevoel is hetzelfde als je op straat loopt. Als er een rottweiler voor je neus staat, steek je snel over. Dat doe je bij een chihuahua niet, hoewel die ook heel gemeen kan zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant