In Maagdenburg raasde vrijdagavond een man met zijn auto door het publiek op een kerstmarkt. Zeker vijf mensen stierven. De aanslag lijkt op die op een Berlijnse kerstmarkt in 2016, en zet druk op de naderende Duitse verkiezingen. ‘Het was wel weer een buitenlander.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Maagdenburg.
Zodra de minister van Binnenlandse Zaken zaterdag buiten de gesloten Maagdenburgse kerstmarkt verschijnt, stijgt gejoel op van de menigte. De politielinie doet een gezamenlijke stap naar voren als een man minister Nancy Faeser probeert te naderen. ‘Een kind!’ roept hij in de richting van Faesers lange zwarte Audi. ‘Een driejarig kind stierf! Jullie zijn verantwoordelijk, jullie hebben die mensen vermoord!’
De man die vrijdagavond inreed op het publiek van een Maagdenburgse kerstmarkt, waarbij veertig zwaargewonden en tot nu toe vijf doden vielen, lijkt een rechtsextremist en psychiatrisch patiënt. Hij voerde als ex-moslim fervent actie tegen de islam, verheerlijkte de Duitse extreme partij AfD en Geert Wilders, en geloofde dat de politie stiekem bij hem inbrak.
Die nuance is nog niet aangekomen bij de tramhalte tegenover de kerstmarkt, waar zich zaterdagmiddag zo’n 150 mensen hebben verzameld die grotendeels dezelfde mening delen. ‘Nou en? Het was een buitenlander’, zegt de man even ervoor Faeser toeriep, en niet met naam in de krant wil, over de Saoedische verdachte. Een vrouw: ‘Dat krijg je als je de grens openzet, dan krijg je moordenaars.’
De aanslag op de Maagdenburgse kerstmarkt zal de geschiedenis ingaan als een van de zwaarste in Duitsland ooit. Beelden tonen een zwarte BMW die op zeer hoge snelheid dwars door de kerst vierende gezinnen raast en tientallen lichamen in de lucht doet vliegen. Erna liggen mensen bewegingloos op de grond. De dader wordt om de hoek klemgereden.
Een dag later vangen psychologen familieleden op in het ziekenhuis. Er zijn tweehonderd gewonden, waarvan veertig in levensbedreigende toestand. Zeker vijf mensen stierven tot nu toe, waaronder een jong kind. Terwijl partijleiders, ministers en de bondskanselier afreizen naar Maagdenburg en hun medeleven tonen, leggen inwoners bloemen neer bij de Johanneskerk naast de kerstmarkt.
Het kan ook een van de meest invloedrijke aanslagen worden. Juist deze week begon in Duitsland de campagnestrijd voor de parlementsverkiezingen op 23 februari, nadat de huidige centrum-linkse regering voortijdig viel.
Migratie is voor steeds meer Duitsers het allesoverkoepelende thema. In de peilingen staat de rechts-conservatieve CDU ruimschoots op kop met een derde van de stemmen, de uiterst rechtse AfD volgt met een kleine 20 procent.
‘Hier gaan bepaalde partijen natuurlijk bij winnen; emoties zijn nu hooggespannen’, zegt de 18-jarige Thelma, een zeldzame genuanceerde stem bij de kerstmarkt – geen achternaam, want ze begint binnenkort aan de politie-opleiding. ‘Ik denk dat we het motief moeten weten voordat we kunnen oordelen. Maar eigenlijk vind ik dit niet het moment om politiek te bespreken.’
De kerstmarkt-aanslag is een nationaal trauma voor Duitsland. In 2016 reed een afgewezen Tunesische asielzoeker die zich loyaal had verklaard aan Islamitische Staat twaalf mensen dood op de kerstmarkt aan de Berlijnse Kurfürstendamm. Sindsdien zijn de kerstmarkten, symbool van zorgeloze feestvreugde, omringd door betonblokken. Vorig jaar nog meldde de politie in Leverkusen dat het een aanslag op de plaatselijke kerstmarkt had voorkomen.
In Maagdenburg zijn de straten zaterdag bijzonder rustig. Hier is het feest afgelopen. Elders in het land wordt politiebewaking rond de kerstmarkten opgevoerd. Ook in Maagdenburg beschermen rode en groene betonblokken de kerstmarkt. Behalve op één punt, voor hulpdiensten en noodgevallen.
Precies daar, door een voetgangerszone, over tramrails en langs bewaking, reed de dader vrijdag de markt op. Eenmaal op de markt hield hij in, en maakte doelgericht een links-rechts beweging naar het ‘straatje’ met de eettentjes waar de meeste stonden. Daar gaf hij vol gas.
Tegen het vallen van de zaterdagavond komen Maagdenburgers samen bij de uitdijende bloemenzee voor de Johanneskerk. Menigeen huilt in stilte, terwijl een bittere wind de vlammen in de rode kaarsjes doet flikkeren.
Mensen zijn hier om hun medeleven te tonen, zeggen ze, of om samen te zijn met anderen die Maagdenburg thuis noemen. Velen hier waren de afgelopen dagen zelf met hun kinderen op de Maagdenburgse kerstmarkt. Zij hebben het gevoel dat dit net zo makkelijk hen had kunnen overkomen. En iedereen zegt: dit hadden we hier niet verwacht.
‘Oké, kerstmarkten zijn een doel maar dan denk je toch eerder aan de grote steden’, zegt Anne (37). Haar partner Stefan, bibberend in de kou, heeft een collega die geraakt is – daarom willen ze niet met achternaam in de krant. Diens vrouw ligt met meerdere botbreuken in het ziekenhuis, hun vierjarige dochter met een hersenbloeding.
Het is ook een atypische dader, vervolgt Anne. Ze weet nog niet helemaal wat ze ervan moet maken. ‘Werkend, goed geïntegreerd, ouder, een arts nota bene.’
Een andere rouwende, de 36-jarige huisarts (‘in een moeilijke wijk, liever geen achternaam) Judith, zegt dat het nu aan de politiek en de media is om goed voor het voetlicht te brengen dat het vooral gaat om een psychisch gestoorde man, niet om ‘weer een buitenlander, weer een terrorist’.
Bij de plaats des onheils, terwijl iemand in zich tegenover een buitenlandse televisiecamera beklaagt over ongecontroleerde immigratie, fluistert zaterdagavond een man naar zijn zoon ‘zie je, mensen wijzen meteen naar buitenlanders.’
De veertiger wil niet met naam in de krant, eigenlijk wil hij überhaupt niet spreken – ‘er wordt al genoeg gesproken, terwijl het nu beter is om te luisteren.’ Even dan: ‘Ik was twaalf, dertien toen de muur viel. Toen was er ook een enorme vijandigheid naar buitenland. Een generatie later lijkt de geschiedenis zich te herhalen.’
Bij het afscheid houdt hij even stil, en strekt dan nadrukkelijk zijn hand uit. ‘Vrolijk kerstfeest.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant