Van Bloedstraat tot Glanshof: in Goed Geluimd Hof wordt een confettiregen van fascinerende feitjes over honderd Amsterdamse straatnamen gestrooid.
Als Rosa Divina Alvarez de Santos, een 33-jarige Braziliaanse sekswerker met de schuilnaam Sisi, was doodgestoken in de Spuistraat of aan de Theemsweg, hadden weinigen zich waarschijnlijk haar tragische levenseinde herinnerd. Maar met ‘Moord in de Bloedstraat’ had Annejet van der Zijl de perfecte kop te pakken voor de reconstructie die ze in 1993 schreef voor HP/De Tijd, en die twintig jaar later het titelverhaal werd van haar bundel met waargebeurde misdaadverhalen. De naam Bloedstraat sijpelt het brein binnen en beklijft.
Dat deze gruwelzaak zich juist op deze plek heeft afgespeeld, is geen toeval. Het bochtige straatje met zijn Anton Pieck-pandjes ligt aan de rand van de Amsterdamse Wallen, een wat in stadhuisjargon ‘criminogene’ buurt heet, met prostitutie, mensenhandel en onevenredig veel moord en doodslag.
De ‘macabere geschiedenis’ van deze straat gaat terug tot de middeleeuwen, schrijft historicus Casper van der Veen in Goed Geluimd Hof, een handzame encyclopedie van Amsterdam in honderd straatnamen – van de aloude Dam tot aan de May Ziadehstraat in de nog niet eens gebouwde IJburgse wijk Strandeiland. Een deel van het boek verscheen eerder in de NRC-rubriek ‘Op het bordje’, maar speciaal voor de 750ste verjaardag van Amsterdam trakteert Van der Veen op vijftien nieuwe hoofdstukken en een confettiregen van fascinerende feiten.
Terug naar de Bloedstraat. Tot 1578 stond hier het Minderbroederklooster, dat een ‘bloetcamer’ had waar operaties en waarschijnlijk ook aderlatingen werden uitgevoerd. Ook diende de straat mogelijk als locatie voor de Bloedraad, die tijdens de Tachtigjarige Oorlog protestanten vervolgde wegens deelname aan de Beeldenstorm. ‘De bijnaam ‘Bloedraad’ werd in de volksmond gangbaar vanwege het grote aantal terdoodveroordelingen.’
Wat de recentere bloedbaden betreft, is er zoals gezegd een ruime keus. Van der Veen gaat aan de moord op Sisi voorbij en beperkt zich tot twee liquidaties van drugscriminelen rond de laatste eeuwwisseling. Je zou voor minder een straatje omlopen, als je de roerige geschiedenis van deze straat zo samengevat ziet, maar ik woon ruim dertig jaar om de hoek en heb al die tijd geen kogel gezien.
Voor een historicus komt Van der Veen opmerkelijk vaak achter zijn bureau vandaan om met een fijn oog voor detail verslag te doen van actuele ontwikkelingen. Zo laat hij naamgevingscommissieleden aan het woord over de perikelen rond de diversiteitsinhaalslag, die een nieuwe wind door de openbare ruimte laat waaien. Buurtactivist Marie Altelaar kreeg een plein, slavenleider Tula een straat en Bijlmerrampheld Pa Sem een brug. Het idee van toenmalig wethouder Eric van der Burg om het Stadionplein om te dopen tot Johan Cruijffplein haalde het om allerlei redenen dan weer niet.
Een en al vrolijkheid ontwaart Van der Veen in het Goed Geluimd Hof, gelegen in het wijkje Nieuwe Grunder in Bijlmer-Oost. In de ochtendzon ontmoet hij al direct een stralende peuter bij een speeltoestel. ‘Ook de rest van de wijk stemt blij’, schrijft hij, ‘met de Galantstraat, Glanshof, Glitterstraat en – vooruit, een woordgrap – de Gaandeweg.’
Toen de verloederde flat Grunder eind jaren negentig moest plaatsmaken voor laagbouw, mochten bewoners zelf namen aandragen. ‘Met als enige eis dat die met een G begonnen en iets met ‘sociaal’ te maken hadden’, tekent Van der Veen op uit de mond van Dolf Sant, bewoner en trotse drager van ‘een glanzende armband en twee ringen (’zelfgemaakt’)’. De voorgestelde namen ‘bleken ook te passen’, zegt Sant: ‘Het is een sociale buurt, mensen letten goed op elkaar.’
Van der Veen wijdt zelfs een hoofdstuk aan de tijdelijke straatnamen uit de koker van Kamp Seedorf. Dit anonieme Almeerse kunstenaarscollectief verraste Amsterdam onder meer met de Crick-Crick Flap-Flap-100straat (in de rosse buurt, niet ver van de Bloedstraat) en de Nieuwe Hipstergracht (in de veryupte Jordaan). Waarom ze dat doen? Vaak ‘puur voor de lol’, schrijft Van der Veen, die via e-mail contact had met het collectief.
Soms ook proberen ze de stad een hart onder de riem te steken. Toen burgemeester Van der Laan in 2017 zijn naderend einde aankondigde, maakte Kamp Seedorf een kunstwerk van hem met Ajax-sjaal en de eretitel ‘Damsko Strijder’. Inmiddels heeft het een permanente plaats gekregen op het Mercatorplein, voorzien van de tekst ‘Zorg goed voor onze stad en voor elkaar’, woorden die sinds de recente rellen meer dan eens zijn aangehaald.
Van der Laan heeft geen straat, net zomin als Cruijff, maar speelt evengoed nog een verbindende rol: tussen de stadsdelen Centrum en Noord vaart sinds vijf jaar een pont met de naam Burgemeester Eberhard van der Laan.
Casper van der Veen: Goed Geluimd Hof en 99 andere Amsterdamse straatnamen. Van Oorschot; 240 pagina’s; € 22,50.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant