Zeven maanden heeft het kabinet nodig gehad om de absolute topprioriteit van de coalitie, een strenger asielbeleid, in de eerste wetsvoorstellen te gieten. Asielminister Marjolein Faber (PVV) zal van houding moeten veranderen om ook de Eerste Kamer mee te krijgen in haar plannen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Na de opt-outbrief die minister Faber naar het verkeerde Europese adres stuurde, de ‘terugkeerbordjes’ bij asielcentra die er niet kwamen en een reeks opmerkelijke uitspraken (‘Ik ben beleid’) heeft de PVV-minister van Asiel eindelijk haar eerste wetsvoorstellen klaar. Eindelijk, want zeven maanden na het sluiten van het hoofdlijnenakkoord hebben het kabinet en de coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB nog geen concrete verandering in het asielbeleid voor elkaar gekregen. En voordat deze voorstellen de eindstreep halen, is er nog een lange weg te gaan.
Dat de plannen de ministerraad überhaupt hebben weten te halen, mag gerust een wonder heten. Sinds het aantreden van het kabinet-Schoof strompelt de coalitie van crisis naar crisis, waarbij migratie meer dan eens de hoofdrol speelt.
Al in de formatie dreigde het mis te gaan. In ruil voor het opgeven van het Torentje wilde Geert Wilders ‘het strengste asielbeleid ooit’. Als gebaar van goede wil spraken de toen nog fomerende partijen af dat de Spreidingswet, die de verdeling van de opvang van asielzoekers over alle gemeenten regelt, alvast de deur uit kon door die in de senaat weg te laten stemmen.
Maar VVD-senatoren zagen het niet zitten de wet te torpederen voor Wilders. ‘We hebben een probleem’, waren de dreigende woorden van de PVV-leider na de stemming. Het einde van de Spreidingswet was een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloftes geweest.
Afgesproken werd de ‘dwangwet’, zoals Wilders ’m graag noemt, zo snel mogelijk in te trekken via een noodwet. PVV, VVD, NSC en BBB stelden dat Nederland te maken heeft met een asielcrisis van dusdanige omvang, dat het parlement tijdelijk buitenspel mocht worden gezet. Met PVV-minister Faber aan het roer zou Wilders zijn asielplannen met spoed kunnen doordrukken, zonder tijdrovende adviezen van deskundigen of de Raad van State.
Ook hier moest Wilders bakzeil halen. Ondanks opnieuw dreigende woorden (‘Ik heb geen ruggengraat van een banaan’) gaf hij toe aan de druk vanuit de oppositie in de Eerste en Tweede Kamer én vanuit NSC. Er was onvoldoende vertrouwen dat Faber een ‘dragende motivering’ kon vinden, die het buitenspel zetten van het parlement kon rechtvaardigen.
Een kabinetsval werd afgewend nadat Wilders had toegestemd af te zien van het noodrecht, en alsnog te kiezen voor een normale procedure, met een naam die urgentie suggereert: de asielnoodmaategelenwet.
Fabers voorstellen van vrijdag vallen voor een deel onder deze wet. Een andere, aparte wet die vrijdag door de ministerraad kwam, voorziet in een nieuw systeem met twee verblijfsstatussen. Het intrekken van de Spreidingswet laat nog op zich wachten.
Voor Wilders worden het nu cruciale weken, waarin zijn asielminister Faber de wetsvoorstellen over de eindstreep moet zien te trekken. Normale wetgevingstrajecten gaan – zeker wanneer het ingrijpende voorstellen betreft – altijd gepaard met maatschappelijk debat en kritiek van experts. Zo zal de Raad van State de komende weken de asielplannen langs de rechtsstatelijke meetlat leggen.
Het is niet uitgesloten dat Faber nog het een en ander moet verbouwen, weet ook Wilders. Afgelopen dinsdag gebruikte hij opnieuw grote woorden. ‘Wat mijn boodschap is, is dat mijn geduld wel op is. Dat ik niet heel veel tegenwicht meer duld, omdat ik dan geen zin meer heb om in het kabinet te zitten’, aldus Wilders.
Binnen de coalitie worden de woorden gezien als een vlucht naar voren. Wilders weet dat de minister die zijn belangrijkste verkiezingsbelofte moet inlossen het moeilijk heeft in haar rol. Faber maakte van de dragende motivering voor het noodrecht een debacle, en ondertussen kampt zij met personele problemen op het departement. Haar persoonlijk assistent komt maar niet door de veiligheidskeuring van de diensten, al haar woordvoerders zijn vertrokken of met verlof, en kandidaat-woordvoerders worden om onduidelijke redenen afgewezen.
Belangrijker is dat het tussen haar en de Kamer niet botert. Donderdag, na het zoveelste debat waarin Faber weigerde vragen van een inhoudelijk antwoord te voorzien, was de maat vol voor SP, GroenLinks-PvdA, PvdD, DENK en Volt. Ze zegden het vertrouwen in de minister op. ‘Dat mens is knettergek’, concludeerde Kati Piri (GroenLinks-PvdA) tijdens het debat.
Hoewel Faber de fracties, ook die van de coalitie, niet om input heeft gevraagd, krijgt zij haar asielplannen waarschijnlijk wel door Tweede Kamer. De VVD ziet dit kabinet als misschien de enige kans om het asielbeleid aan te scherpen. Bij de BBB hoeft Faber niet te vrezen voor kritiek. En NSC hecht waarde aan een ‘zorgvuldige wetsbehandeling’, maar na de integratierel – toen NSC ondanks het vertrek van een staatssecretaris en twee Kamerleden in het kabinet bleef zitten – is duidelijk dat de partij van Pieter Omtzigt regeren voorlopig als essentieel ziet om te overleven.
In de Eerste Kamer wordt het spannender. Na de vertimmering van de onderwijsbegroting en het terugdraaien van de btw-verhoging weet de oppositie dat er bij dit kabinet iets te halen valt. De coalitie komt in de senaat immers acht zetels te kort.
Faber is daar afhankelijk van de steun van een combinatie van senatoren van CDA, ChristenUnie, SGP en JA21. Senator Peter Schalk (SGP) trekt zich in ieder geval niets aan van de grote woorden van Wilders. ‘Als de wet niet goed in elkaar zit en niet draagbaar is voor de SGP, dan gaan we daar tegen stemmen’, zei hij deze week bij Nieuwsuur. Zelfs Annabel Nanninga (JA21), bepaald geen tegenstander van een strikter asielbeleid, adviseert Faber haar werkwijze aan te passen om een nieuwe blamage te voorkomen. ‘Kom praten met de Kamer. Anders krijg je je werk er niet doorheen.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant