Shell verklaarde in 2003 niet meer naar olie en gas te boren in werelderfgoedlocaties. Tot afgrijzen van Unesco gaat dat via dochterbedrijf NAM nu misschien toch gebeuren. In de Waddenzee. Of is het: onder de Waddenzee?
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Het draait maar om één woordje: in of onder. Precies die woordkeuze is aanleiding voor de vraag of Shell in de Waddenzee een belangrijke belofte dreigt te breken.
In 2003 deed het energieconcern als een van de eerste olie- en gasbedrijven ter wereld een plechtige toezegging: ‘We zullen geen olie- en gasvelden zoeken of ontwikkelen in (...) werelderfgoedlocaties.’ Het zinnetje staat nog altijd op de website van het concern, onder het kopje Biodiversiteit en ecosystemen.
Hoe kan het dan dat Shell, via dochter NAM, nu opnieuw onder het Wad, via de vaste wal van het Noord-Friese Ternaard, naar aardgas wil gaan boren? Volgens Unesco is dit gebied ‘een van de laatst overgebleven grootschalige bij eb droogvallende ecosystemen’. Vanwege deze bijzondere status kwam het in 2009 op de werelderfgoedlijst. Houdt Shell zich niet aan zijn belofte?
Dochter NAM, die de boringen wil uitvoeren namens Shell en mede-eigenaar ExxonMobil, verwijst de vraag door naar het moederbedrijf. ‘Ik zie dit toch echt als Shell-beleid’, zegt een woordvoerder. Op haar website formuleert NAM het alvast zeer precies: we produceren onder het Nederlandse wad, staat er. Dus niet in het gebied.
Een woordvoerder van de Nederlandse Unesco Commissie laat weten dat de organisatie al langer discussie voert met het energieconcern over exact deze woordkeuze. ‘Shell zegt dat eronder niet erin is, wij zien dit anders’, zegt ze.
‘Volgens mij staat er geen woord Chinees tussen’, zegt directeur Donald Pols van Milieudefensie, de organisatie die de afgelopen jaren een felle juridische strijd heeft gevoerd over Shells CO2-uitstoot. ‘Er staat dat ze niet zullen boren in werelderfgoedgebieden. De Waddenzee is werelderfgoedgebied, dus ik vraag me af hoe Shell dit ziet.’
Shell zelf wijst op een toelichting in het zogenoemde No-go commitment uit 2003. Daarin staat dat ondertekenaars ervoor moeten zorgen dat ze bestaande en toekomstige gasprojecten die grenzen aan Unesco-locaties ‘niet in gevaar mogen brengen’.
Het Britse energieconcern zegt zich aan die afspraak te houden. Winning kan volgens Shell veilig en verantwoord, via het zogenoemde ‘hand-aan-de-kraan-principe’.
Dit betekent dat de extractie wordt gestopt als negatieve effecten optreden. Maar die zijn tot nu toe volgens Shell bij andere gasboringen in de Waddenzee ook niet voorgekomen. Het energieconcern benadrukt dat Unesco destijds lovend was over de belofte om niet te boren in werelderfgoedgebieden, maar vanaf de zijlijn gas te winnen. Dat is in Ternaard ook de bedoeling.
Inmiddels lijkt Unesco minder tevreden. Afgelopen zomer vroeg de organisatie aan Nederland om geen nieuwe gaswinning in het waddengebied toe te staan. Anders kan het weleens gedaan zijn met de werelderfgoedstatus, klonk het dreigend.
De woordvoerder van het Nederlandse Unesco-comité zegt dat de zorgen niet alleen gaswinning betreffen, maar ook andere economische activiteiten, zoals de aanleg van elektriciteitskabels om windparken boven Schiermonnikoog te ontsluiten.
‘Het gaat dus over alle activiteiten die daar worden ontplooid’, zegt ze. ‘De werelderfgoedstatus brengt een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Niet alleen naar de direct omwonenden, maar naar de hele wereld.’
Unesco wil op 1 februari volgend jaar duidelijkheid over de maatregelen die landen rondom de Waddenzee gaan nemen ter bescherming van het gebied. Blijven die uit, dan verdwijnt het gebied mogelijk na vijftien jaar van de lijst.
Pols vindt dat Shell zich niet houdt aan zijn belofte en er een woordspel van maakt, net als eerder met de uitstoot van CO2. Daarom overweegt Milieudefensie dit mee te nemen in een eventuele cassatie in de klimaatzaak die de milieuorganisatie afgelopen najaar deels verloor in hoger beroep. ‘Daarin geloofde de rechter Shell op zijn blauwe ogen over diens doelstelling om de eigen CO2-uitstoot met 50 procent terug te dringen, maar deze Unescozaak laat zien hoeveel waarde Shell hecht aan zijn eigen beleid.’
Minister Hermans van Klimaat en Groene Groei stelde eerder deze maand een besluit over gaswinning vanuit Ternaard opnieuw uit. Dit gebeurde onder meer na een advies van het Staatstoezicht op de Mijnen. Dat gaf recentelijk een negatief advies over winning voor de Noord-Friese kust vanwege de mogelijke risico’s voor het Waddengebied.
Het kabinet spreekt de intentie uit de winning te voorkomen, maar kan die vanwege een eerder dit jaar verleende natuurvergunning niet simpelweg weigeren, herhaalde staatssecretaris Jean Rummenie (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) donderdagavond tijdens een commissiedebat over mijnbouw. ‘Het wad zal niet verdrinken’, zei hij. ‘Er zijn geen gronden de natuurvergunning te weigeren.’
Het kabinet is dus afhankelijk van de NAM – en behalve van een woordspel over ‘in’ of ‘onder’ – van stevige onderhandelingen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant