In bergdorp Qerdaha liggen de wortels van de familie Assad. Nu de president gevlucht is, vrezen dorpsbewoners dat zij de schuld krijgen van diens tirannie. ‘Ze vroegen of ik in het leger gediend had. Wat als ik ja had gezegd?’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Beiroet.
Hashim Kadoun heeft besloten dat het tijd is voor wraak. Niet straks, maar hier en nu, in de bergen van westelijk Syrië. De 34-jarige is met beide voeten op het graf van oud-president Hafiz al-Assad gaan staan, en ritst zijn broek open. Dit is de wraak, zal hij straks zeggen, voor de vier maanden die hij in de gevangenis doorbracht. Hij werd geslagen en gefolterd, een lot dat tienduizenden Syriërs moesten ondergaan. Dus pist hij vandaag op het graf van Assad.
Achter Kadoun wordt er hard gelachen. Zijn vrienden, net als hij afkomstig uit de provincie Idlib, vinden het prachtig. Hun stemmen weerkaatsen tegen de wanden van het mausoleum dat gewijd is aan Assad senior, gestorven in 2000 en naar eigen zeggen de ‘stichter van het moderne Syrië’.
Wat tot voor kort een soort kathedraal van het Assad-regime was, is nu een plek waar Syriërs naartoe komen om hun woede te ventileren. De ceremoniële tombe werd vorige week in brand gestoken, waarna Assads grafsteen zwartgeblakerd achterbleef. Op de buitenmuur staan in graffiti leuzen gekalkt. ‘Vervloekt zij je ziel, Hafiz, vanwege de ezel die je in de wereld hebt gebracht.’
Het mausoleum bevindt zich nabij Qerdaha, het bergdorp waar de Assad-familie vandaan komt. Er wonen hoofdzakelijk alawieten, een religieuze minderheid (10 procent van de bevolking) die tot de sjiitische islam wordt gerekend. De Assad-presidenten hebben altijd sterk op hun gemeenschap geleund. Sleutelfiguren in de legertop, feitelijk de ruggengraat van het regime, waren steevast alawieten.
Maar nu is dictator Bashar al-Assad weg, en blijft de gemeenschap verweesd achter. Velen zijn bang dat zij de schuld krijgen voor de Assad-tirannie, ook al zijn de president en diens handlangers het land ontvlucht. De 33-jarige Ali Ghasoun lucht zijn hart in een kebabzaak. Hij vertelt over een incident met de nieuwe machthebbers, aan de rand van het dorp. Ze waren op zoek naar kopstukken uit het leger. ‘‘Heb je in het leger gediend?’, vroegen ze. Ik zei nee. Maar wat als ik ja had gezegd?’
De officieuze nieuwe leider van Syrië, Ahmad al-Sharaa, beloofde amnestie voor voetsoldaten, en bezwoer dat hij alleen de grootste ‘criminelen’ wilde vervolgen. Hij vroeg alawieten om zich niet te laten meeslepen door sektarisch getinte teksten op sociale media.
Toch is het maar de vraag hoeveel controle Al-Sharaa heeft over sommige groeperingen die hebben meegeholpen Assad te verjagen. Uit meerdere plekken in het land komen berichten van standrechtelijke executies, sommigen tegen alawitische handlangers van Assad, anderen tegen sjiieten – een andere minderheid die onder een vergrootglas ligt. Tienduizenden leden van minderheidsgroepen zijn naar buurland Libanon gevlucht.
In de kebabzaak laten klanten een filmpje zien op Facebook, waarin een automobilist blaft dat Qerdaha een ‘schijtdorp’ is. Het klinkt als een dreigement. ‘In de commentaren stonden teksten als: ‘We moeten Qerdaha platbranden’’, zegt Fahid Makhlouf (31).
In de gesprekken met dorpelingen keren twee woorden als een mantra terug: ‘vrede en stabiliteit’. Dat is alles wat ze willen. Meermaals wordt er geklaagd over niet nader genoemde groepen die na zonsondergang de straten onveilig maken. Het gaat niet om Hayat Tahrir al-Sham (HTS), de tamelijk gedisciplineerde machthebbers, aldus de dorpelingen, maar om milities die onder de vleugels van HTS opereren.
Wie zij precies zijn, is onduidelijk, maar het staat vast dat het islamitisch extremisme in Syrië springlevend is. In steden als Latakia en Homs zag de Volkskrant soldaten lopen in camouflagetenue, met op de borst of schouder een insigne van Islamitische Staat. Desgevraagd antwoordde één van hen dat het een ‘gewoon’ islamitisch symbool was zoals zovelen. Een HTS-woordvoerder laat telefonisch weten dat de insignes verboden zijn.
Voor Assad zelf heeft niemand in Qerdaha een goed woord over. Na dertien jaar verwoesting en bikkelharde sancties staat het land aan de grond, en dat wordt de ex-president aangerekend. Een zestiger rekent voor dat zijn pensioentje door de hyperinflatie nog maar 20 euro waard is. ‘Hoe moet ik daarvan leven?’ Kippenboer Mohammed Makhlouf klaagt dat hij door het onbetaalbare voer failliet is gegaan. ‘Ik heb de rebellen met bloemen verwelkomd.’
Je zou denken dat Qerdaha tijdens de Assad-jaren in de watten is gelegd, maar dat is een misverstand. De armoede op straat is zichtbaar. Alawieten in de bergen zijn de kinderen van verpauperde landarbeiders. Hafiz, de vader van Bashar, leerde het alfabet in een openluchtschooltje en was een van de schaarse dorpelingen die überhaupt mocht doorleren.
Dat de alawieten toegang kregen tot de macht, had alles te maken met Frankrijk dat hen een eeuw geleden als kolonisator voortrok. De Fransen rekruteerden hen voor hun ordetroepen en legden zo de basis voor een door alawieten gedomineerd Syrisch leger. Van het in Damascus verdiende geld zagen de mensen in Qerdaha nooit veel terug.
Volg je in het dorp de weg naar boven, dan kom je bij de villawijk waar de Assad-clan haar buitenverblijven had. Iedereen is halsoverkop gevlucht. Na dagen van plundering is de ravage groot. De muren zijn gestript, de bedrading gejat, de badkamer gesloopt. Tussen de brokstukken zijn familiekiekjes achtergebleven, evenals een half verbrand paspoort en de doctoraalscriptie van een oom van Bashar.
Hafiz al-Assad geloofde dat zijn alleenheerschappij zou bestaan ‘sinds de eeuwigheid en tot na de eeuwigheid.’ Maar in de tuin van zijn villa staat een 40-jarige buurtbewoner nu de fruitbomen om te zagen. ‘Ik heb hout nodig voor de winter’, zegt Ramez Iskander. De nieuwe machthebbers waren volgens hem langsgekomen, en hadden een simpele boodschap. ‘Ze zeiden: dit is nu van het volk.’ De poet mag worden verdeeld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant