Het Kremlin is er veel aan gelegen de schijn te wekken dat de Russische economie in topconditie verkeert, zelfs sterker is geworden van de aanhoudende westerse sancties. Het is een hard gelag voor de gewone Rus, die de gevolgen van de oplopende inflatie meer en meer begint te voelen.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
De Russische economie staat voor barre tijden – en draait als een tierelier. Het nieuwe jaar nadert met rasse schreden en in Moskou liggen de winkels vol met alle benodigdheden voor de viering daarvan, zoals Russische champagne en ingrediënten voor huzarensalade. En rode kaviaar.
De prijzen van die delicatesse rijzen dit jaar de pan uit en liggen tot wel 30 procent hoger dan een jaar geleden. Maar volgens producenten is dat vooral het gevolg van een slechte zalmoogst. Voor de rest lopen de kosten van de nieuwjaarsdis gelijk op met die van de officiële inflatie: ongeveer 8 procent. Veel Russen moeten hartelijk lachen om dat cijfer. De werkelijke prijsstijgingen liggen beslist hoger, weten zij.
Hoewel de doorsnee boodschappenmand in Rusland fors duurder is dan een jaar geleden, is er geen sprake van paniek onder geharde Russische consumenten, zoals in de eerste dagen en weken na de inval in Oekraïne in 2022. Toen maakte de waarde van de roebel een nog grotere duikeling door dan nu. Russen togen destijds massaal naar de winkels om zo snel mogelijk hun roebels om te zetten in duurzamere goederen. Er gingen geruchten van ophanden zijnde tekorten. Dat bleek loos alarm.
Het Kremlin doet er alles aan om de indruk te wekken dat er geen vuiltje aan de lucht is voor de Russische economie. Tijdens een jaarlijks forum voor investeerders in Moskou stak Vladimir Poetin begin december traditiegetrouw de loftrompet over ’s lands prestaties. Westerse landen zijn volgens hem niet geslaagd in hun poging Rusland met hun sancties op de knieën te dwingen.
‘Die landen hadden zich tot doel gesteld Rusland een strategische nederlaag toe te brengen, ook op het economische en technologische vlak’, aldus Poetin. ‘Ze wilden de industrie, onze financiën en de dienstensector radicaal verzwakken, een onoverkomelijk tekort aan goederen creëren, de arbeidsmarkt destabiliseren, het levenspeil van onze burgers verlagen. Die plannen zijn zonneklaar mislukt.’
Volgens Poetin heeft de Russische economie zich na een ‘moeilijke periode’ volledig hersteld en is ze er zelfs sterker uitgekomen. Als bewijs daarvoor voert hij de lage werkloosheid aan en vooral ook de economische groei in Rusland van 4 procent, tegen 1 procent in de landen van de Europese Unie.
‘De economie stort niet in’, erkent econoom Sergej Aleksasjenko in een interview met de vanuit Amsterdam opererende televisiezender Dozjd (TV Rain). ‘Maar het is duidelijk dat de oorzaak van de inflatie, de oorzaak van alle problemen in de Russische economie, de oorlog en de oorlogsuitgaven zijn. Dat is een politiek van kanonnen in plaats van boter.’
Op het Moskouse investeringsforum is de oorlog de olifant in de kamer. Urenlang wordt er geschermd met cijfers en gepraat over investeringen, rente, inflatie en groeiprognoses, maar de ‘speciale militaire operatie’ wordt slechts terloops genoemd, als bijzaak. Wel hebben sprekers het omfloerst over ‘bijzondere uitgaven aan zekere doelen’.
Aleksasjenko, ooit onderminister van Financiën, betoogt samen met collega’s Vladislav Inozemtsev en Dmitri Nekrasov in een recent rapport dat westerse sancties tegen Rusland goeddeels hun uitwerking hebben gemist. Dat komt volgens hen vooral door de veerkracht van door de wol geverfde Russische ondernemers, die hebben geleerd hoe de sancties te omzeilen.
Financieel zit Rusland er vooralsnog warmpjes bij, wat het land in staat stelt de oorlogsinspanning nog jaren voort te zetten, aldus de auteurs, die vanuit het buitenland opereren en bekendstaan als critici van het huidige regime. Ze stellen zich teweer tegen collega’s en westerse politici die betogen dat Rusland met economische middelen kan worden gedwongen de strijd in Oekraïne te staken en dat het land afstevent op een economische crisis.
Volgens hen wordt de inefficiëntie van de Russische economie ten onrechte vaak gezien als een teken van instabiliteit. Het potentieel van Poetins Rusland om de strijd met het Westen voort te zetten wordt daardoor onderschat. ‘Dat is een enorme fout.’
Dat neemt niet weg dat de officiële groeicijfers geflatteerd zijn. De recente groei waar Poetin mee pocht, is een direct gevolg van de astronomische bedragen die in de economie zijn gepompt om de strijd in Oekraïne te kunnen opvoeren. Dat heeft geleid tot oververhitting. Omgerekend miljarden euro’s worden gespendeerd aan soldij en premies voor Russische militairen en hun gezinnen en aan lonen van werknemers in de defensie-industrie, die dag en nacht op volle toeren draait. Dat heeft geleid tot ingrijpende wijzigingen in het uitgavenpatroon van miljoenen Russen en een stijgende inflatie.
De productiecapaciteit wordt ten volle benut en de werkloosheid heeft een historisch minimum bereikt. Maar uitgesplitst naar sectoren is duidelijk te zien dat er alleen in de defensie-industrie sprake is van een toenemende productie, in alle andere sectoren neemt die juist af. De Russische centrale bank constateert in haar jongste rapport een daling in de groei van de economische activiteit en voorspelt de komende jaren een teruglopende groei. De bank verwijst daarbij als oorzaak naar het effect van ‘externe factoren’, zoals sancties.
Een voor de Russische staatskas cruciale sector die het beslist zwaar gaat krijgen, is de olie- en gasindustrie. Hoewel Rusland over enorme voorraden fossiele brandstoffen beschikt, zijn de meeste daarvan slecht toegankelijk en zonder westerse technologie – die via sommige westerse oliebedrijven nu nog altijd Rusland bereikt – niet te exploiteren. De kwaliteit van de nog makkelijk winbare olie neemt af, en bij een dalende olieprijs wordt dat al snel onrendabel. Van de Russische gasexport naar Europa resteert nog slechts een bescheiden volume en er is geen enkele andere afzetmarkt die dat verlies kan compenseren. China heeft niet zoveel Russisch gas nodig, en de infrastructuur die grote volumes gas daarheen zou kunnen brengen ontbreekt.
Daarbij komt het groeiend tekort aan arbeidskrachten, volgens Poetin ‘een van de belangrijkste obstakels voor onze economische groei’. Het tekort is een gevolg van een negatieve demografische ontwikkeling, het vertrek sinds 2022 van tussen de 600 duizend en een miljoen Russen naar het buitenland, de inzet van honderdduizenden mannen aan het front en de forse terugloop van het aantal arbeidsmigranten uit Centraal-Azië.
‘Het is langzamerhand niet meer rendabel, de roebel verliest elke dag meer van zijn waarde,’ zegt taxichauffeur Akmalzjon hierover. Hij is afkomstig uit Kirgizië, heeft acht jaar in Moskou en St.-Petersburg gewerkt, maar wil weer terug naar zijn land. ‘Veel Kirgiezen gaan elders op zoek naar werk, in de Europese Unie of Groot-Brittannië.’
Over de toekomst lopen de meningen uiteen, maar op de langere termijn zijn de meeste economen eensgezind somber. De inflatie zal naar verwachting blijven toenemen, daarover geen twijfel. ‘De verliezer is vooral de bevolking’, erkent bankpresident Elvira Nabioellina. Hier en daar klinkt al het woord stagflatie, een combinatie van hoge inflatie met een stagnerende economie, maar door de voortgaande groei in de defensie-industrie is het zover nog niet.
Geleidelijk zullen structurele problemen als gevolg van de jarenlange sancties steeds scherper voelbaar zijn. ‘Zonder twijfel zullen de beperkingen op de toegang tot moderne technologieëen en intellectueel kapitaal de technologische ontwikkeling van Rusland remmen’, concluderen Aleksasjenko en zijn collega’s.
Maar de gevolgen daarvan zullen zich pas over jaren doen gelden, mogelijk als Poetin er al niet meer is. ‘Poetin leeft bij de dag’, zegt Aleksasjenko. ‘Hij heeft geen begrip van de toekomst, geen visie van de toekomst.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant