Een oudejaarsconference door Pieter Derks (40) hing al jaren boven de markt. De Volkskrant sprak de cabaretier, zijn voorganger en een paar bewonderaars, onder wie Youp van ’t Hek. Die zegt: ‘Dit wordt een heel goeie.’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en populaire cultuur.
Precies drie weken voor oudejaarsavond stapt Pieter Derks (40) het podium van theater De Vest op in een spijkerbroek en een polo, sneakers eronder. Nee, er komen in Alkmaar geen oliebollen aan te pas, ook geen feestelijk pak, en het decor zal volgende week pas voor het eerst opduiken, in de Utrechtse schouwburg.
‘Het is natuurlijk officieel vanavond nog een try-out’, vertelt de cabaretier het publiek dat in Alkmaar de oudejaarsconference van 2024 komt bekijken. Ironische blik richting de hoge tafel en de kruk die voor nu het toneelbeeld vormen: ‘Alleen mijn decor is af, en verder moeten we het allemaal nog een beetje zien.’
Hierna heeft Pieter Derks nog dertien avonden te gaan, en dan wordt in het laatste weekend van december de opname gemaakt die de 31ste op NPO 1 te zien zal zijn. Tot die tijd blijft hij schaven en schuiven.
Vanavond probeert hij zijn nieuwste Marjolein Faber-grap uit, en hoewel hij er tussentijds applaus mee oogst, is het nog even de vraag of hij de verzorgpony als minister erin houdt. ‘Het is nog geen 31 december, er kan nog van alles gebeuren.’
Dat Pieter Derks ooit de oudejaars zou gaan doen, hing al minstens tien jaar boven de markt. Vier jaar na zijn debuut Dat zal je nog verbazen in 2006 groeide zijn bekendheid hard toen hij de eerste huiscabaretier van De wereld draait door werd, waar hij iedere vrijdag de week afsloot. Daarna kreeg hij een vaste column op NPO Radio 1, waar hij nog steeds elke woensdag Druktemaker van dienst is.
Elf voorstellingen later zitten de grote zalen waar hij speelt steevast tot de laatste stoel vol met mensen die zich verheugen op superactuele grappen, verrassende inzichten en de unieke manier waarop hij nieuwsfeiten aan elkaar knoopt. In een verhaal over blikjes inleveren bij die eeuwig defecte statiegeldautomaat in de supermarkt blijkt hij in Alkmaar zowaar ook iets over Hamas en een vergeten voortvluchtige kwijt te kunnen.
Onder die elf eerdere voorstellingen is trouwens ook een oudejaars: in 2013 maakte Derks niet dé oudejaars, maar Een oudejaars. De show werd uitgezonden op Radio 1. ‘De kroonprins draait warm’, schreef Het Parool destijds. ‘U zult het zien, nog voor het einde van dit decennium denken we bij het woord oudejaarsconference direct aan Pieter Derks.’
Boven dat lyrische stuk stond de kop ‘Het is lieve Pietertje maar, in zijn strakke pak’ – een verwijzing naar zijn jeugdige, sympathieke uitstraling waarover het zeker in het begin van zijn carrière telkens ging. Op het oog is hij ongevaarlijk, met die vriendelijke stem ook, ja, misschien zelfs een beetje braaf. Maar iedereen weet intussen dat ‘lieve Pietertje’ harde petsen uitdeelt.
Voor het einde van het decennium bleek iets te voorbarig, maar in oktober vorig jaar hoorde Pieter Derks dat het in 2024 zijn beurt was.
Het was wachten op het juiste moment om hem te vragen, zegt Remco van Puffelen, die als producent non-fictie de oudejaarsconference bij BNNVara onder zijn hoede heeft. Want ook Van Puffelen en degenen met wie hij het ‘welke cabaretier gaan we vragen?’-overleg voert, leek het in die DWDD-periode al zonneklaar: ‘Deze jongen kan het weleens richting de oudejaars schoppen.’
Van Puffelen ziet het als zijn taak te laveren tussen het bewaken van de traditie en af en toe vernieuwen. De oudejaarsconference van Micha Wertheim vorig jaar, zowel qua vorm als inhoud een eigenzinnige variant op de traditionele terugblik, viel wat hem betreft in de laatste categorie. ‘Ik denk dat Pieter meer in de klassieke hoek zit, geliefd bij en toegankelijk voor een groot publiek.’
Ook hij kreeg van BNNVara de vrije hand, vertelt Derks zelf na afloop in Alkmaar, in een lege artiestenfoyer. ‘Ik was er al snel over uit dat ik er geen experiment van moest maken, en dat ik het simpel en dicht bij mezelf wilde houden. Ik heb me voorgenomen om te doen wat ik het allerbest kan, wat voor mij comfortabel voelt: een traditionele vorm van cabaret.’
Hij heeft het sinds de eerste try-out in september enorm naar zijn zin, zegt hij, en hij is ontspannen, ondanks de druk die de klus met zich meebrengt.
Voor zijn gevoel ligt hij op schema, ook al is er helemaal geen schema waaraan hij zich probeert te houden. ‘Vooralsnog was het de aanloop die ik ken van een ‘gewone’ voorstelling maken. Nu kom ik op onbekender terrein, omdat ik ga toewerken naar een première die óók een tv-opname en een dernière is. Dat maakt het een raar soort climax.’
Hij is blij met dit jaar als oudejaarsjaar, met het feit dat er veel aan de hand is rondom een nieuw kabinet, dat nieuwe onderwerpen met zich meebrengt. ‘Dat is gewoon prettig, omdat er allemaal nieuwe ministers zijn en je niet nog een keer Mark Rutte hoeft te behandelen.’
Blij is hij ook met de kilometers die hij de afgelopen jaren heeft gemaakt. ‘Ik kan terugvallen op mijn ervaring. Door de jaren heen ben ik veel sneller geworden in selecteren en schrappen.’
Begin december kwam de vorige jaaruitluider kijken toen Derks drie try-outs speelde in De Kleine Komedie, in Amsterdam. Micha Wertheim overhandigde hem na afloop een fles champagne, als een soort symbolische overdracht. ‘Ik heb er met plezier afstand van gedaan’, vertelt hij aan de telefoon.
Wat hij Pieter Derks die avond zag doen, vond hij veelbelovend. ‘Ik vind het leuk dat hij durft te wachten tot het laatste moment, en dat er tegelijkertijd zo’n groot vertrouwen van hem uitgaat: het komt wel goed. Dat is volgens mij ook precies het gevoel dat hij met zijn voorstelling wil aanraken.’
Ook Youp van ’t Hek zat in de zaal – Derks was de afgelopen tien jaar aangesloten bij diens impresariaat Hekwerk. ‘Pieter vroeg of ik kwam kijken, dus dat heb ik gedaan, en daarna hebben we een paar uurtjes zitten kletsen. Wat daar besproken is, dat blijft binnen de vriendschap.’ Maar laat hij het zo verwoorden: ‘Dit wordt een heel goeie.’
Van ’t Hek noemt zichzelf ‘een groot liefhebber van wat Pieter doet’, niet in de laatste plaats van zijn radiocolumns. ‘Ik vind veel columnisten vrij voorspelbaar. Je weet vaak al wat iemand van een bepaald onderwerp gaat vinden. Pieter kan ergens midden in zijn verhaal nog linksaf gaan of rechtsaf. Ik hou van zijn fantasie.’
Anna Uitdehaag, directeur van de Koningstheateracademie, werd uitgerekend de dag dat ze zou komen kijken ziek, dus voor haar blijft nog even spannend of haar wens – ten minste één liedje in de oudejaars – in vervulling gaat.
Derks was 17 jaar toen hij aan de cabaretopleiding in Den Bosch begon, en bij haar opviel als ‘een slimme, talige, maar ook erg muzikale jongen’.
Uitdehaag: ‘Hij heeft lang een groot beroep gedaan op zijn analytisch inzicht. Daarin is hij getraind. Ik ben blij dat zijn muzikaliteit de laatste jaren weer terug is in zijn shows, want ik vind dat zijn liedjes rijkdom geven aan zijn voorstellingen.’
Ze meent te zien dat hij in zijn spel door de jaren heen ‘emotioneel vrijer’ is geworden. ‘Hij laat makkelijker zien wat iets persoonlijk met hem doet, waar het hem raakt. Dat heeft zijn cabaret nog beter gemaakt. Als iemand zich emotioneel kan verbinden aan een kundige analyse, met een slim gebruik van humor, beschikt-ie volgens mij over de perfecte combinatie.’
Ze is altijd zenuwachtig als ze naar voorstellingen van oud-studenten gaat kijken, zegt ze. Bij Pieter Derks gaat het om een gezonde spanning: ‘Als iemand het kan, dan is hij het.’
20 september 1984 geboren in Wijchen
2004 studeert af aan de Koningstheateracademie in Den Bosch
2006 debuteert met Dat zal je nog verbazen
2008-2009 Waan
2010-2012 Het werd ook weleens tijd
2011-2014 huiscabaretier De Wereld Draait Door
2013 Van Nature, wint De Slimste Mens, maakt een oudejaarsconference met de titel Een oudejaars, uitgezonden op NPO Radio 1
2014-heden Druktemaker-columns voor de Nieuws BV op NPO Radio 1
2014-2016 Zo goed als nieuw
2016-2017 Spot
2016-2019 Kortste oudejaarsconference van Nederland (op Nu.nl)
2018-2020 Voor wat het waard is, genomineerd voor cabaretprijs Poelifinario
2021-2022 Uit het niets
2023-2024 Ja, leuk
2024 Nu even niet, de oudejaarsconference
Pieter Derks woont in Nijmegen met zijn vrouw en drie kinderen.
Zelf blijft Derks er ook relaxt onder, al heeft hij de komende weken nog het een en ander uit te zoeken. Het materiaal heeft hij wel zo’n beetje bij elkaar, het komt vooral aan op inhoudelijk aanscherpen. ‘Is het duidelijk genoeg? Wat sta ik eigenlijk te zeggen? Klopt het allemaal wel? Er zit voor mijn gevoel nog iets te veel asiel in, zonder dat helemaal helder wordt waarom. Ik zeg in de voorstelling dat het te veel over asiel gaat, en vervolgens kom ik zelf meerdere keren op dat onderwerp terug. Moet dat niet gewoon een kort, krachtig blokje zijn?’
Om zulke dingen gaat het. ‘We maken een tv-uitzending, en daar kijken mensen met een andere concentratie naar dan naar een voorstelling in het theater. Dat vraagt om een iets andere opbouw, spanningsboog en grapdichtheid. Hier en daar wat explicieter worden helpt, denk ik, zodat kijkers die even met het bezoek zaten te kletsen ook weer kunnen aanhaken.’
Het einde had hij al bij de eerste try-out, vertelt hij. ‘Bij de columns voor de radio heb ik meestal juist eerst het begin. Het einde komt er vaak pas op het laatste moment in de studio uit.’ Maar dit is de oudejaars: ‘Je bouwt op richting 12 uur, dat is het moment waar we met z’n allen naartoe gaan. Daar moet het allemaal bij elkaar komen, dus ik vond dat ik moest beginnen met het einde, en van daaruit ben ik terug naar een opening gaan werken.’
Wat die opening betreft, zocht hij een tijdje naar de ideale toon. ‘Ook omdat ‘het gevoel’ bij de oudejaars in de loop van de maanden nog de hele tijd verandert. In september en oktober was het: ah jongens, het is nog láng geen oud en nieuw, maar we gooien alvast wat balletjes op. Daar past een beetje die losse try-outtoon bij. Toen werd het november en voelde ik: ja, het komt langzaam wel dichterbij, maar we zijn er nog niet, er gebeurt nog van alles.’
Daar kwam een opmerking in de trant van ‘Ik weet nog niet of we op 31 december nog een kabinet hebben’ van pas. Grapt: ‘Maar dat weten we misschien in het laatste weekend van december nog steeds niet, dus dat zinnetje kan misschien wel blijven.’
Op de enige echte oudejaarstoon verheugt hij zich al het hele jaar. ‘Een oudejaars wordt gevoelsmatig pas echt een oudejaars als het einde van het jaar daadwerkelijk in zicht is, en iederéén in die terugblikmodus komt.’
Hij wil tot het allerlaatst ruimte houden voor actuele grappen en bijzinnetjes. ‘Dan voelt het nóg meer speciaal voor dit moment gemaakt. Toen ik in september begon met try-outen, kon ik niet voorspellen hoe we er nu bij zouden zitten. Dat hebben de afgelopen weken wel uitgewezen, met de rellen in Amsterdam, een afgewende kabinetscrisis en Syrië dat nog eventjes van een dictator verlost wordt.’
Dus wat als het kabinet tóch nog valt? Grote grijns: ‘Van mij mag het. By all means.’
De Oudejaarsconference wordt uitgezonden op NPO1 bij BNNVARA op 31 december om 22.30 uur.
Sinds 1954 is de oudejaarsconference een uitsluitend mannelijke aangelegenheid, met drie keer Claudia de Breij als enige uitzondering. Laat dat even op je inwerken, zeggen de initiatiefnemers van Vrouwejaars.
Voor de tweede keer verzamelden Yora Rienstra en Teddy Tops een groep vrouwen voor een kleinschalige, alternatieve jaarafsluiting. De VPRO zendt op 29 december een registratie uit op NPO 3.
Het gezelschap bestaat uit cabaretiers Katinka Polderman, Kiki Schippers, Janneke de Bijl, Vera van Zelm, pianist Vera Marijt, bassist Julia Kooreman en spoken word artiesten Asmae Amaddaou en Sandy Bosman.
Vrouwejaars is niet bedoeld als ‘de andere oudejaars’, benadrukt Rienstra. ‘Eerder als een soort platform waarin vrouwen uit verschillende disciplines rouleren, met elementen die ook in een traditionele oudejaars voorkomen: comedy over gebeurtenissen uit het afgelopen jaar, muziek, een activistische tekst. Katinka Polderman komt bijvoorbeeld met een beslisboom over 2024 en Kiki Schippers zingt politieke liedjes.’
De middelen om try-outs en een tv-uitzending op poten te zetten waren dit jaar beperkt; het werd pas laat duidelijk dat het ervan ging komen. Inclusief de opname-avond konden ze zeven keer spelen. Vast staat al dat de Vrouwejaars in 2025 een uitgebreider vervolg krijgt, met een langere tournee in de grote theaterzalen.
‘Spannend’, vindt Rienstra. ‘In de Stadsschouwburg Utrecht verkochten we nu drie keer de kleine zaal uit, en de grote zaal van Bellevue in Amsterdam zat twee keer ook vol. Van programmeurs krijgen we terug dat er maar weinig vrouwen zijn die in hun eentje de grote zaal vol krijgen. Ze zien ons project als een goede kapstok om een avond met alleen maar vrouwen te kunnen verkopen.’
Zelf won Rienstra in 2009 het Amsterdams Kleinkunst Festival, waarna ze vier cabaretvoorstellingen maakte. Het huidige comedylandschap biedt genoeg redenen om optimistisch te zijn over de positie van vrouwen in het cabaret, vindt zij, met onder anderen Lisa Ostermann en Valentina Tóth, die allebei een cabaretprijs wonnen, avond aan avond uitverkopen en bovenaan alle jaarlijstjes prijken.
Dat ziet ook Remco van Puffelen, namens BNNVara eindverantwoordelijk voor de oudejaarsconference op NPO 1.
Volgens hem is de vijver van geëngageerde mannelijke cabaretiers nog altijd groter. ‘Maar bij de nieuwe lichting opkomende cabaretiers zit zeker een aantal vrouwen van wie ik hoop dat ze zich in die richting ontwikkelen, en dat ze een grotere bekendheid krijgen. De oudejaars is een van de meest prestigieuze opdrachten die je kunt krijgen als cabaretier, mits je er iets voor voelt natuurlijk. En meestal niet iets dat je vroeg in een carrière doet.’
Staan er op dit moment meer of minder dan een handvol vrouwen op zijn verlanglijstje? ‘Iets minder dan een handvol. Ik zou het fijn vinden als we daar een grotere mate van gelijkheid in vinden.’
Als het aan Rienstra en Tops (presentator van het radioprogramma Een uur cultuur) ligt, blijft hun Vrouwejaars een laagdrempelige avond die vrouwen in de gelegenheid stelt om eens iets oudejaars-achtigs uit te proberen, juist ook als ze aan een traditionele oudejaars (nog) niet moeten denken: ‘Een blokje van tien minuten is toch een ander verhaal dan avondvullend.’
Bovendien: ‘Waarom zou een oudejaars per se in die klassieke vorm moeten, met één grote naam die anderhalf uur aan het woord is?’
Vrouwejaars (VPRO) is zondag 29 december om 21.05 uur te zien op NPO 3.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant