2024 was een ‘heel bijzonder’ jaar voor Vlaardingen. Burgemeester Bert Wijbenga had zijn handen vol aan de aanslagen op een loodgieter en de mishandeling van een pleegmeisje. En hij heeft te maken met grote Palestijnse én Oekraïense gemeenschappen in zijn stad.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Of Bert Wijbenga toe is aan de feestdagen? Hij wrijft even over zijn kale hoofd. ‘Ja, daar snak ik wel naar’, zegt de burgemeester in zijn stijlvolle werkkamer op het stadhuis aan de Markt in Vlaardingen. En dat ligt niet aan zijn energieniveau. Toen Wijbenga in 2021 werd geïnaugureerd, noemde de toenmalige Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb, onder wie hij eerder wethouder was, hem een ‘duracellkonijntje’.
‘Het is gewoon een heel bijzonder jaar geweest voor deze stad’, zegt Wijbenga, terwijl hij plaatsneemt op de bank naast een open haard met een smeulend vuurtje. En inderdaad: in 2024 was het nieuws opvallend vaak in zijn stad te vinden. De tientallen aanslagen bij loodgieter Ron van Uffelen werden in heel Nederland met verbijstering gevolgd. De mishandeling van een 10-jarig meisje door haar pleegouders leidde tot ontgoocheling ver buiten de stadsgrenzen. En in Vlaardingen zelf voelden door de grote Oekraïense en Palestijnse gemeenschappen de buitenlandse oorlogen wel erg dichtbij.
Wijbenga is niet verbaasd dat er in zijn stad zo nu en dan zware dossiers voorbijkomen. ‘Vlaardingen heeft tachtigduizend inwoners, maar op het gebied van criminaliteit is er sprake van grootstedelijke problematiek’, zegt Wijbenga. Op zijn vensterbank staat een grote replica van een vissersschip, waaraan de haringstad zijn identiteit ontleent. Tegen de muur staan zijn politieonderscheidingen opgesteld: Wijbenga begon zijn carrière op 18-jarige leeftijd als diender en bleef dat dertig jaar.
Ruim drie jaar geleden trof hij een stad in moeilijkheden aan. ‘Vlaardingen had vijf burgemeesters in acht jaar tijd versleten, stond er financieel beroerd voor en had met Westwijk een achterstandswijk die dringend aandacht nodig had.’
Raadsleden van links tot rechts zijn het erover eens dat Wijbenga een aanwinst is voor de stad. Sinds zijn aantreden zijn de onderlinge verhoudingen in de gemeenteraad sterk verbeterd, is er een Nationaal Programma Vlaardingen Westwijk opgetuigd en krijgt de wens om ‘dé mbo-stad van Nederland’ te worden steeds meer gestalte. De VVD-bestuurder wordt omschreven als daadkrachtig, benaderbaar en is een handige netwerker die grote broer Rotterdam en het Binnenhof gemakkelijk weet te vinden.
Toch riep ook Wijbenga’s eigen optreden de afgelopen tijd zo nu en dan vragen op. Zo leidde zijn keuze om vlak na de terroristische aanval van Hamas de Israëlische vlag te hijsen op het stadhuis tot verontwaardiging bij de Palestijnse gemeenschap in Vlaardingen. Die vond het getuigen van een ‘eenzijdige blik op het conflict’ en noemde het ‘schadelijk’ voor haar band met Vlaardingen.
Was dat achteraf gezien verstandig?
‘Mijn handelen kun je op verschillende manieren duiden. Ik had op 6 oktober, één dag voor de terroristische aanval van Hamas, een aangrijpende bijeenkomst in de stad. Er werd een straat vernoemd naar een Joods jongetje, Freddy Walvisch, dat in Vlaardingen zat ondergedoken, en na verraad op transport is gezet naar Westerbork en later Sobibor. Daar is Freddy vermoord.
‘Het Joodse nichtje van Freddy, nu in de negentig, overleefde de oorlog en was ook aanwezig. Deze breekbare vrouw heb ik aan mijn arm gehad en naar het straatnaambord begeleid. Dat was erg emotioneel. Voor die vrouw valt de herinnering aan Freddy samen met het al langer oplaaiende antisemitisme. Ik voelde een soort schuld voor het feit dat dat we in Nederland Joodse inwoners zo weinig veiligheid hebben kunnen bieden.
‘De volgende dag werd ik wakker en hoorde ik het gruwelijke nieuws. Ik wilde ons medeleven met de slachtoffers tonen. Dat doen wij hier vaker op het stadhuis, met de vlag van het land waar een tragedie heeft plaatsgevonden. Later ging ik om de tafel met de Palestijnse Vlaardingers. Zij zeiden tegen mij: ‘Die vlag is voor ons het symbool van onze onderdrukking.’
Toen koos u voor een polderoplossing. Al snel hing u een Palestijnse vlag naast de Israëlische vlag en hees u de vredesvlag. Wisten ze u te overtuigen?
‘Dialoog over zulke symbolen is het belangrijkste. Ik ben dankbaar dat de Palestijnse Vlaardingers hier geen stenen door de ruit hebben gegooid. Er waren anderen die ook een duit in het zakje wilden doen, en dat heeft mij wel bevreemd. Een Marokkaanse Vlaardinger heeft gedreigd om een aanslag op mijn woning te plegen vanwege deze kwestie, en is daar ook voor veroordeeld.
‘Onder de Palestijnse Vlaardingers was er wel wat rumoer, maar ze kwamen hier aan tafel en gaven mij de kans om mijn verhaal te vertellen. Er ontstond begrip. Daarom besloot ik ook de Palestijnse vlag te hijsen.
‘Heb ik achteraf te snel alleen de Israëlische vlag gehesen? Ik weet het niet. Ik heb veel met Ahmed Aboutaleb hierover gesproken en hij maakte een andere keuze in Rotterdam: hij hees geen vlag. Maar hij had ook niet zo’n aanloop gehad met zo’n opening van een straatnaam, met de tragische geschiedenis van Freddy Walvisch.’
Vlaardingen werd het afgelopen jaar geteisterd door explosies en werd daarmee het symbool van een landelijk probleem. Er vonden 26 aanslagen of pogingen daartoe plaats op adressen die gelinkt waren aan één persoon: de inmiddels overleden loodgieter Ron van Uffelen.
Hoeveel keer bent u ’s nachts wakker gebeld het afgelopen jaar?
‘Elke keer! Het was een zeer vervelende kwestie, in de wijken waar de explosies plaatsvonden, hebben de bewoners daar ongelooflijk veel last van gehad.’
In voorbereiding op dit interview sprak ik uw vrouw, Cora van Nieuwenhuizen. Zij slaapt licht en kon de explosies geregeld horen. ‘Nou, Bert, ze gaan zo weer bellen’, zei ze als er weer eens een knal klonk.
‘Kun je nagaan hoe hard het was. Die aanslagen zaten voortdurend in mijn hoofd, omdat je voelt dat mensen van je verwachten dat je zorgt dat het stopt. Maar dat ligt niet volledig in mijn macht.’
U liet zich een aantal keer uit over Van Uffelen. ‘Hij verdient mijn contact niet’, zei u. Want ‘overal’ waar hij kwam, dreigde ‘gevaar’, stelde u. Zo werd het ook een tweestrijd tussen jullie. De loodgieter zei dat hij al zijn ‘geld en energie’ ervoor overhad om u ‘kapot te maken’. Hij eiste zelfs in een kortgeding dat u zich niet meer over hem zou uitspreken. Had u zich in het begin niet beter de-escalerend kunnen opstellen?
‘Kijk, je kunt als burgemeester niet alleen maar vriendelijk knikken. De ene Vlaardinger wilde Van Uffelen verbannen voor het leven, de ander wilde hem 24 uur per dag persoonsbeveiliging geven. Ik heb hier in deze kamer gezeten met Ron van Uffelen. Hij zei: ‘U moet mij als slachtoffer behandelen en beschermen.’ Waarop ik tegen hem zei: ‘Natuurlijk is het erg wat jou en je gezin overkomt. Maar ik vind het ook wel heel vreemd wat er allemaal gebeurt.’ Hij kwam niet met een aannemelijke verklaring voor alle gebeurtenissen.’
In de stad gingen allerlei geruchten rond. Over drugshandel en cocaïnegebruik.
‘Maar daar heb ik nooit aan meegedaan.’
U trok alles uit de kast om de aanslagen te stoppen. Cameratoezicht, particuliere beveiliging, surveillance, zandzakken en er kon in de wijken preventief gefouilleerd worden. En tóch bleven de jonge aanslagplegers komen. Wat zegt dit over de samenleving?
‘Nou, ik hoor weleens de uitspraak: ze worden steeds jonger. Maar mijn ervaring is dat niet. Ken je Oliver Twist (een 19de-eeuwse roman van Charles Dickens, red.)? Dat boek ging over jochies die de hele dag roofden en plunderden in opdracht van volwassenen. Het is echt geen nieuw fenomeen. Maar het is wel erg.’
De hele episode met Van Uffelen had een bizar einde toen hij stierf aan hartfalen. Daarna vonden nóg een aanslag en een poging daartoe plaats.
‘Zijn overlijden was heel erg. Gelukkig heeft het Openbaar Ministerie besloten om ondersteuning aan zijn gezin te bieden vanuit de dienst Bewaken en Beveiligen. Van de twee incidenten na zijn dood weten we overigens niet of de opdracht al was gegeven vóór zijn overlijden.’
Gaan we er ooit nog achter komen wie het gemunt had op Ron van Uffelen?
‘Ik vrees van niet. Al verwacht ik dat het type crimineel dat hierachter zit wel nog vanwege andere strafbare feiten tegen de lamp zal lopen. Want we hebben het hier niet over een kruimeldief.’
In mei van dit jaar werd Vlaardingen opgeschrikt door het nieuws dat een 10-jarig meisje zwaargewond in het ziekenhuis werd opgenomen omdat zij was mishandeld, vermoedelijk door haar pleegouders. Ze woog nog geen 20 kilo, en had botbreuken en hersenletsel.
Haar pleegouders zouden haar onder meer van de trap hebben geduwd en hebben vastgehouden in een kooi waaraan stroomdraden waren gekoppeld. ‘Ongelooflijk’, zegt Wijbenga. Hij wrijft nog maar eens over zijn hoofd. ‘Hoe is het mogelijk dat mensen dit een klein meisje hebben aangedaan? Ik was en ben daar misselijk van.’
Welke rol kunt u dan als burgemeester op u nemen?
‘Eigenlijk alleen die van burgervader. Het is aan justitie en de inspectie om onderzoek te doen naar de kwestie. Ik heb vooral geprobeerd om de emoties, die natuurlijk hoog waren opgelopen, te kanaliseren.’
Gemeenteraadslid Josette Hogewoning (ONS.Vlaardingen) nam de organisatie van een bewonersbijeenkomst op zich. Ze vertelde me dat ze u ’s avonds informeerde over haar plan en dat ze de volgende ochtend vroeg meteen door u werd gebeld. U had van alles geregeld: de vergunning in orde gemaakt en uw communicatieteam ter beschikking gesteld.
‘Dat is het minste dat je kunt doen. Ik had ook contact opgenomen met toenmalig minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind. Hij heeft zijn eigen inspectiedienst voor het onderzoek aangewezen. De resultaten daarvan komen volgende maand uit.’
Dan is er ook nog het grote Oekraïnedorp Mrija in Vlaardingen, waar ongeveer duizend naar Nederland gevluchte Oekraïners wonen. Waarom vonden jullie het belangrijk om zoveel vluchtelingen op te vangen?
‘We kregen in 2022 een dringende oproep dat er duizenden mensen op drift waren. Je wordt gegrepen door dat menselijke leed. Maar ik geef toe dat het ook een beetje citymarketing was. Je wilt Vlaardingen er goed op zetten. Als je honderd vluchtelingen opvangt, ben je een van de velen. Doe je driehonderd, dan zit je in het linkerrijtje. Ik dacht: we hebben nu de ruimte, laten we er duizend opnemen.’
Hoe is de gemoedstoestand in die gemeenschap richting de feestdagen? Oekraïne staat er in de oorlog niet goed voor.
‘Erg moeilijk. Ik was er onlangs bij toen een vrouw te horen kreeg dat haar zoon naar het front moest. Ze schreeuwde het uit, daar kreeg ik echt een brok van in mijn keel. De kans op overleven aan het front is ongeveer fifty-fifty. We proberen de Oekraïners te ondersteunen waar dat mogelijk is, maar het leed is immens.’
Laten we proberen te eindigen met iets positiefs. Wat wenst u in 2025 voor Vlaardingen?
‘We gaan de eerste paal in de grond slaan voor onze mbo-campus. Daarnaast gaat de binnenstad eindelijk op de schop en gaan we in onze aandachtswijk Westwijk een paar grote slagen slaan. Er komt een veiligheidspost en er wordt een programma voor energiehulp uitgerold. Betekenisvolle stappen voor deze stad. Laten we hopen op een minder beladen jaar dan 2024.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant