Al enige tijd turen klimaatwetenschappers naar kaarten en grafieken die ze niet kunnen begrijpen en nauwelijks kunnen geloven. Het betreft met name de grafiek van de temperatuur van het oppervlaktewater in de Noord-Atlantische Oceaan. Dat was altijd een baken van rust, want zo’n onvoorstelbare hoeveelheid water schiet niet snel in de stress.
En dus schommelde ze sinds het begin van de metingen in 1979 kalmpjes een paar tienden van een graad rond het gemiddelde. De laatste twee jaar zit de temperatuur echter meer dan een hele graad daarboven en gaat de lijn steil omhoog. Dat is buitengewoon verontrustend, omdat ’s werelds oceanen de belangrijkste stabilisator van ons klimaatsysteem zijn.
De afgelopen vijf decennia hebben ze een hoeveelheid overtollige warmte opgenomen die gelijk staat aan de energie van vijf miljard (!) keer de atoombom die Hiroshima wegvaagde. Zonder oceanen was de temperatuur van de atmosfeer al lang op hol geslagen. Maar nu raakt de enorme watermassa zelf van slag, met grote gevolgen. Warmer zeewater betekent heviger orkanen, of – in onze regio – verwoestende clusterbuien zoals onlangs in Valencia.
Een opwarmende Noordelijke Atlantische Oceaan kan ook het verzwakken of zelfs stilvallen van de warme Golfstroom veroorzaken. Aan het onheil wat daaruit volgt, durfden veel wetenschappers tot nu toe nauwelijks te denken. Inmiddels worden er conferenties aan gewijd. Het doemscenario is niet langer voorbehouden aan filmscripts.
En toch is er geen reden om in bed te kruipen en de dekens over het hoofd te trekken, in afwachting van de zondvloed. Al eerder in haar geschiedenis raasde de mensheid in steeds grotere vaart op een muur af, maar verzon ze op het allerlaatst een manier om er toch overheen te springen. Zo berekende Thomas Malthus in 1798 op basis van beperkte landbouwgrond versus exponentiële bevolkingsgroei zijn befaamde malthusiaanse catastrofe bij 4 miljard aardbewoners. Toen begon de industriële revolutie, vonden we bovendien kunstmest uit en inmiddels zetten we onbevreesd koers richting 12 miljard soortgenoten.
Ander voorbeeld: Londen verzoop uiteindelijk ook nooit in de voorspelde twee meter paardenpoep, omdat de koetsen vervangen werden door fiets, metro en auto. Homo sapiens is een kat met vele levens.
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Intussen stormen we alweer op de volgende muur af: op hol geslagen klimaatverandering. Een kladderadatsch kan slechts worden vermeden wanneer we de uitstoot van broeikasgassen heel snel terugbrengen tot nul. Dat weten we al tientallen jaren en al die tijd ging de CO2-uitstoot alleen maar sneller omhoog. We gaven extra gas op weg naar de grote klap. In weerwil van klimaatconferenties, plechtige beloften en duurzame symboolpolitiek. Pilotprojectje met zonnepanelen op een basisschool. Het was moedeloos makend.
Maar dat hopeloos gepriegel hebben we definitief achter ons gelaten. Duurzame technologieën rukken inmiddels op met ongekende snelheid. Wereldwijd zijn dit jaar twee miljard zonnepanelen geïnstalleerd. Dat is 5.000 vierkante kilometer (!). Als zonnepanelen op een lopende band zouden worden geproduceerd, dan ontrolt dat lint zich met een onvoorstelbare snelheid van 400 kilometer per uur. Volcontinu.
Andere duurzame technologieen maken al even vrolijk. Batterijen werden de afgelopen tien jaar 80 procent goedkoper en het volume steeg met een factor 300. De totale hoeveelheid windenergie die we de afgelopen zeventig jaar hebben neergezet, wordt straks in drie jaar verdubbeld. Overal zie je exponentiële groeicurves. Vergeet het vuur, het wiel of zelfs de gehele industriële revolutie. Wat nu wordt gepresteerd is nog nooit vertoond. De mens blijkt – alweer – tot iets magisch in staat.
Dankzij deze groene-technologierevolutie gaat het tot voor kort onmogelijke dan toch gebeuren. Komend jaar bereikt de wereldwijde CO2-uitstoot zijn maximum, om daarna te gaan dalen. Afhankelijk van hoe snel dat gaat, kan de opwarming van de aarde alsnog beperkt blijven tot de paar graden waarvan wetenschappers voorspellen dat het schadelijk, maar niet desastreus is.
Tenauwernood over de muur heen dus? Wellicht. De race tussen klimaatverandering en de mensheid wordt heel spannend, maar we maken een kans. Het wordt hoe dan ook een dollemansrit. En juist daar schuilt de grootste uitdaging. Technisch kan het, financieel lukt het ook nog wel. Maar kunnen onze vermoeide maatschappijen de razendsnelle energietransitie aan, zonder grote ongelukken?
Daarover een volgende column. Iets minder optimistisch dan deze.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns