Ongedocumenteerden proberen op vijf plekken via de rechter te voorkomen dat bed-bad-broodvoorzieningen per 1 januari sluiten. Hulporganisaties hopen dat minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie een tik op de vingers krijgt.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Het ongemak druipt ervan af – het ongemak van de ambtenaren van de gemeente Utrecht, die hier op woensdagochtend rijksbeleid moeten verdedigen in de rechtbank. En niet zomaar rijksbeleid, het betreft hier een onderdeel van het ‘strengste asielbeleid ooit’, zoals minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie het graag noemt. Om precies te zijn: het schrappen van de bed-bad-broodregeling voor ongedocumenteerden.
Ze doen wel hun best, de twee ambtenaren die liever niet met hun achternaam in de krant willen. Ze geven antwoorden op de vragen van de rechter, antwoorden die zijn afgestemd met het ministerie, en waarin met een beetje fantasie de hoekige stijl van Faber te herkennen is. Maar tegelijkertijd wijst alles erop dat ze het met tegenzin doen, en dat ze zich maar matig thuisvoelen in de Monty Python-achtige sketch waarin ze verzeild zijn geraakt.
‘We zijn hier beiden namens de minister’, zegt de een.
‘Maar wel vanuit de gemeente Utrecht’, zegt de ander.
Wat is dit voor een rollenspel? Wie verzint dat ambtenaren van een van de meest linkse gemeenten van Nederland, een gemeente die de bed-bad-broodvoorzieningen gewoon in stand wil houden, het beleid van Faber moeten verdedigen?
Dat zit zo. In september kondigde Faber aan dat ze de geldkraan voor de zogeheten Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) per 1 januari zou dichtdraaien. De vijf steden aan wie het Rijk de opvang voor ongedocumenteerden heeft uitbesteed – Amsterdam, Eindhoven, Groningen, Rotterdam en Utrecht – krijgen vanaf dat moment geen geld meer voor opvang van deze groep.
Van die vijf is alleen Rotterdam van plan de opvangvoorzieningen daadwerkelijk te sluiten. De andere vier willen de bed-bad-broodlocaties openhouden, al weten ze niet goed hoe ze dat moeten financieren.
Ondertussen stellen hulporganisaties voor ongedocumenteerden dat het besluit van Faber onrechtmatig is. Zij menen dat Nederland deze kwetsbare groep niet zomaar op straat kan zetten, omdat uit internationale wetten en verdragen blijkt dat de overheid een zorgplicht heeft. Daarom stappen de ongedocumenteerden nu naar de rechter, in de hoop dat die Faber een tik op de vingers geeft.
Die tik op de vingers gaat wel via een omweg. Omdat de gemeenten door het Rijk gemandateerd zijn de regeling uit te voeren, moeten de ongedocumenteerden bij diezelfde gemeenten bezwaar maken tegen de sluiting. Ondertussen vragen ze de rechter om het Rijk te dwingen de opvanglocaties open te houden tot al die bezwaren zijn behandeld. In de rechtszaal treden de gemeenten op namens het Rijk.
Advocaat Pim Fischer is er druk mee. Hij spande vijf van zulke juridische procedures tegelijk aan tegen vijf gemeenten. Twee weken terug was het eerste kort geding in Rotterdam. Daarvan wordt vrijdag een uitspraak verwacht. Maandag diende de zaak in Eindhoven, volgende week is er een zitting in Amsterdam, begin volgend jaar in Groningen. En vandaag dus in Utrecht.
Deze zaak is aangespannen door 102 ongedocumenteerden, van wie vele tientallen vandaag naar de rechtbank zijn gekomen. Vanaf de publieke tribune zien ze hoe de rechter aan de twee ambtenaren vraagt of deze mensen in Utrecht op 1 januari ook daadwerkelijk op straat komen te staan. Ook dit leidt direct tot ongemak.
‘Het is wel lastig spreken namens de gemeente én het ministerie.’ Vervolgens geeft hij toch gewoon antwoord: Utrecht heeft te weinig geld om de opvang volledig uit eigen middelen te bekostigen. Wat er straks met deze mensen gebeurt, is nog niet duidelijk.
Advocaat Fischer zegt even later dat hij hoopt dat de rechter het besluit van de minister zal schorsen, wat betekent dat ze de bed-bad-broodregeling moet blijven bekostigen, omdat de ongedocumenteerden anders mogelijk op straat komen te staan.
Maar volgens de minister hoeft het zover niet te komen. Deze mensen kunnen zich in Ter Apel melden bij de vrijheidsbeperkende locatie (VBL), stelt ze, waar mensen onderdak krijgen in afwachting van hun terugkeer naar het land van herkomst. Een van de twee ambtenaren wijst ook naar de winteropvang, waar daklozen kunnen slapen als het vriest.
De rechter werpt tegen dat er voorwaarden zijn voor de VBL, en dat dus niet elke ongedocumenteerde zich daar zomaar kan melden.
‘Ik snap dat dit een onbevredigend antwoord is’, antwoordt een van de ambtenaren. ‘Maar de VBL is vanuit het ministerie naar voren geschoven als oplossing op rijksniveau. Meer weten we eigenlijk ook niet.’
Ook Fischer vindt dit ‘geen reëel aanbod’, onder meer omdat de opvang in Ter Apel vol is. ‘In feite wordt er helemaal geen aanbod gedaan. De minister zegt alleen dat je je kunt melden. Niet dat er vervolgens ook onderdak is.’ Later noemt hij het tegenover de Volkskrant ‘een woordenspel’ van Faber. Ook zegt hij in totaal circa driehonderd ongedocumenteerden te vertegenwoordigen. Die zouden volgens de minister allemaal naar Ter Apel moeten op 1 januari.
Buiten de rechtszaal staren de twee ambtenaren na afloop wat verweesd voor zich uit. Een van hen bevestigt desgevraagd dat het een ongemakkelijke zitting was. ‘Correct’, zegt hij. Waarna een woordvoerder van de gemeente Utrecht ingrijpt: ‘Het is zelfs lastig om dat te zeggen. Als er vragen zijn voor het ministerie, dan kun je die misschien beter aan het ministerie stellen. Volgens mij moeten wij het hierbij laten.’
De rechter doet uiterlijk op 27 december uitspraak.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant