De regering van Congo klaagt Apple in België en Frankrijk aan. Volgens de Congolezen gebruikt het techbedrijf ‘bloedmineralen’ in zijn apparaten, waarmee het een gewapend conflict in het Centraal-Afrikaanse land in stand houdt. Wat willen de Congolezen, en hoe groot is de kans dat Apple wordt veroordeeld?
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Om wat voor mineralen gaat het?
Volgens de regering van de Democratische Republiek Congo (DRC) maakt Apple in zijn toeleveringsketen gebruik van zogenaamde 3T-mineralen: tin, tantaal en wolfraam (tungsten in het Engels, vandaar de afkorting 3T). De Congolezen noemen dit ‘bloedmineralen’, omdat ze worden gewonnen in een gebied waar rebellen om de macht over de mijnen strijden. Apple gebruikt deze mineralen in onder meer zijn computers en telefoons, maar ontkent dat ze afkomstig zijn uit conflictgebied. Het bedrijf stelt dat het ‘zeer toegewijd is aan verantwoorde inkoop’ van mineralen.
Waar komen die mineralen precies vandaan?
De 3T-mineralen worden gewonnen in ambachtelijke (en dus geen grootschalige industriële) mijnen in de noordoostelijke regio Noord-Kivu. Deze mijnen worden veelal gerund door gewapende groepen, die door onder meer VN-experts en mensenrechtenorganisaties beschuldigd worden van massamoorden op burgers, verkrachtingen, plunderingen en andere misdaden.
De mineralen worden vervolgens vanuit Congo naar het buitenland geëxporteerd, soms via buurland Rwanda. Sommige gewapende milities die in Congo actief zijn, waaronder de grote rebellenbeweging M23, worden volgens VN-experts gesteund door de Rwandese overheid. In juli zeiden de experts zelfs bewijs te hebben dat er vierduizend Rwandese troepen in Congo vechten, iets wat de Rwandese regering ontkent.
Wat willen de Congolezen?
Het Congolese leger vecht al jaren tegen de verschillende rebellengroepen in Noord-Kivu, zonder veel terreinwinst te boeken. Ondertussen verdienen de rebellen grof geld met de verkoop van de mineralen, waar ze wapens van kopen. Volgens VN-experts is de concurrentie om mineralen een van de belangrijkste oorzaken van gewapende conflicten in de regio.
‘Congo probeert het conflict in Noord-Kivu al jarenlang te stoppen’, zegt de advocaat van de Congolezen, Christophe Marchand, vanuit Brussel. Ook via de rechtbank: Congo heeft zaken bij zowel het Internationaal Strafhof (ICC) als het Internationaal Gerechtshof (ICJ) ingediend tegen de inmenging van Rwanda. Toch hebben die aanklachten nog nergens toe geleid.
Voor de zaak tegen Apple verzamelde Marchand samen met Congolese experts bewijsmateriaal, waaruit volgens hen blijkt dat het Amerikaanse bedrijf weet dat het ‘witgewassen bloedmineralen’ uit Congo in zijn apparaten verwerkt. ‘Daarmee is het bedrijf medeplichtig aan misdaden die in Congo plaatsvinden’, stelt Marchand. ‘Klanten van Apple in Europa moeten weten dat er bloed aan deze apparaten kleeft.’
Waarom wordt Apple juist in deze Europese landen voor de rechter gedaagd?
‘Dat heeft te maken met de historische context’, zegt de Vlaamse Wim Lambrechts, universitair docent Supply Chain Management aan de Open Universiteit en gastdocent globalisering aan de Universiteit Hasselt. De Congolezen benadrukken dat de plundering van Congo’s bodemschatten al begon toen de Belgen het land hadden gekoloniseerd in de 19de eeuw. Volgens advocaat Marchand heeft België ‘de morele plicht om op te treden.’
In Europa bestaat relatief nieuwe wetgeving die bedrijven verplicht om misstanden in hun toeleveringsketen aan te pakken – en dat geldt dus ook voor de inkoop van ‘bloedmineralen’. ‘Die regels passen bij een bredere Europese trend’, zegt Lambrechts. ‘Er zijn steeds meer landen die met strenge wetten komen die vereisen dat bedrijven verantwoordelijkheid nemen voor hun gehele toeleveringsketen. Ook voor de schakels die zich bevinden op andere continenten.’
Ook het feit dat in Frankrijk en België Frans wordt gesproken en beide landen strenge wetten hebben op het gebied van verantwoord ondernemen speelt volgens Lambrechts een rol. De aanklacht tegen de landelijke dochterbedrijven en het moederbedrijf van Apple ligt nu bij de rechters van beide landen. Zij moeten nu beoordelen of de klachten verder onderzocht moeten worden en of er een strafrechtelijke aanklacht wordt ingediend.
Hoe groot is de kans dat Apple wordt veroordeeld?
Bij een soortgelijke rechtszaak in de VS besloot een federale rechtbank in maart nog dat techbedrijven niet verantwoordelijk zijn voor misstanden die ontstaan bij de winning van aangekochte grondstoffen.
Of rechters in Europa daar anders naar kijken, is nog onduidelijk. Zo gaat de Europese regelgeving over de import van ruwe grondstoffen. ‘Bedrijven moeten alleen verantwoording afleggen als zij de mineralen op grote schaal importeren’, zegt grondstoffenexpert Sophie Kwizera van ActionAid.
Maar de producten van Apple worden vooral in Aziatische landen in elkaar gezet, waarna de voltooide apparaten (en niet de ruwe mineralen) naar de EU worden geïmporteerd. De EU-wet heeft volgens Kwizera daarom weinig effect. ‘Dat was anders geweest als er in Frankrijk een Apple-fabriek stond.’
Of het komt tot een veroordeling in Frankrijk of België, valt dus nog te bezien. Toch is Kwizera wel blij met de rechtszaak van de Congolezen. ‘Je ziet dat er steeds meer aandacht voor ketenverantwoordelijkheid komt,’ zegt ze. ‘Bedrijven worden hierdoor steeds meer gedwongen om te kijken naar onder welke omstandigheden hun grondstoffen worden gewonnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant