De rechter begint vandaag met de uitspraken in een van de grootste verkrachtingszaken in de Franse geschiedenis. Door de zaak-Pélicot staat seksueel geweld weer volop in de schijnwerpers. Maar daardoor is ook duidelijk dat nog lang niet iedereen de veranderende normen onderschrijft, ziet Frankrijk-correspondent Eline Huisman.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Eline, net als de rest van Frankrijk volgde jij de zaak-Pélicot de afgelopen maanden op de voet. Hoe is de sfeer in aanloop naar de uitspraken die vandaag beginnen?
‘Vanaf het begin van het proces werd de hoop uitgesproken dat de zaak een mijlpaal zou betekenen voor de omgang met seksueel geweld in Frankrijk, zowel in de rechtszaal als daarbuiten. Er wordt reikhalzend naar de ontknoping uitgekeken. In totaal staan in deze zaak 51 mannen terecht. De hoofdverdachte is Dominique Pélicot, die zijn inmiddels ex-vrouw Gisèle negen jaar lang heeft gedrogeerd, verkracht en laten verkrachten door tientallen andere mannen terwijl zij buiten bewustzijn was. Tegen hem is 20 jaar cel geëist, hij krijgt waarschijnlijk donderdag zijn straf te horen.
‘Dominique Pélicot heeft talloze videobeelden en foto’s gemaakt van de verkrachtingen. Met behulp van die beelden zijn de vijftig andere verdachten opgespoord. Wat heel bijzonder is, is dat de zaak op nadrukkelijk verzoek van Gisèle in de openbaarheid is gevoerd. Publiek en journalisten mochten bij de zittingen aanwezig zijn. Ook is er een overweldigende hoeveelheid beeldmateriaal dat als bewijs dient, en dat in de rechtbank werd getoond. Door de grote hoeveelheid verdachten kregen we daarnaast met dit ene proces een interessante en soms onthutsende inkijk in de manier waarop al die mannen denken over seksueel geweld.’
De zaak kreeg in Frankrijk ontzettend veel aandacht. Wat zegt dat over de manier waarop Fransen spreken over seksueel geweld en de positie van vrouwen?
‘Ook in Frankrijk heeft de MeToo-beweging de afgelopen jaren veel losgemaakt. Er zijn allerlei zaken rondom seksueel geweld naar buiten gekomen en de maatschappelijke normen zijn zich aan het ontwikkelen.
‘Bijzonder in deze zaak is dat de aanklachten zich niet op bekende Fransen met een zekere machtspositie richten, maar op onbekende, ‘gewone’ Fransen: een brandweerman, een journalist, medewerkers van een transportbedrijf. Een Franse feministe die ik over het proces sprak, duidde de fascinatie voor de zaak als volgt: heel veel mensen in Frankrijk worden geraakt door seksueel geweld. Met het proces krijgen ook zij als het ware een kans om te horen wat er in het hoofd van ‘daders’ omgaat.
‘Wat het proces heeft laten zien, is dat nog lang niet iedereen die veranderde normen, zoals over het belang van instemming, onderschrijft. Er is ontzettend veel expliciet bewijsmateriaal. Veel verdachten ontkennen de handelingen niet, maar noemen het zelf geen verkrachting.
‘Dus gooien verdachten het over een andere boeg. Zij zeggen nooit de intentie te hebben gehad haar te verkrachten, en dus zou er geen sprake van verkrachting zijn. Ook hebben meerdere verdachten gezegd: haar man heeft ons uitgenodigd, dus ik ging ervan uit dat het oké was.’’ Tegen hen zijn straffen van 4 tot 18 jaar geëist.’
‘De schaamte moet van kamp veranderen’ zei Gisèle Pélicot tijdens het proces. Ze koos zelf om haar zaak in de openbaarheid te laten plaatsvinden, in de hoop zo de Franse blik op seksueel geweld te veranderen. In zijn slotverklaring zei haar ex-man maandag dat hij zich ‘diep schaamt’. Is Gisèle er ook in geslaagd de publieke opinie te keren?
‘In ieder geval heeft Gisèle Pélicot vanaf het begin af aan veel bewondering opgeroepen met haar pleidooi voor openbaarheid en met de manier waarop ze dag in dag uit in de rechtszaal verscheen: met opgeheven hoofd. Zo werd ze van meet af aan een feministisch icoon. Franse vrouwenrechtenorganisaties en feministen hopen dat deze zaak echt iets gaat veranderen, ook voor de berechting in andere verkrachtingszaken.
‘Ook bij het Openbaar Ministerie hoorde je die hoop. Het OM vroeg de rechter om een vonnis dat ‘richting geeft in de opvoeding van onze zonen’. De advocaten van de verdachten brengen daar tegenin dat de rechter moet oordelen over hun cliënten, en niet de taak heeft de samenleving te hervormen.
‘Gedurende het proces heeft de verdediging Gisèle Pélicot hard aangevallen. Advocaten toonden privéfoto’s waarop Gisèle naakt of met lingerie te zien was, om het beeld te schetsen dat zij exhibitionistische neigingen en een vrije seksuele moraal zou hebben. Die benadering heeft Gisèle als zeer vernederend ervaren. In die zin is de schaamte nog niet geheel van kamp gewisseld.
‘Zulke suggesties zie je ook bij andere Franse strafzaken. Van slachtoffers van seksueel geweld wordt dan gesuggereerd dat zij iets hebben uitgelokt. Dat is een ouderwets verwijt aan slachtoffers, maar wel iets wat je hier nog veel terughoorde. Dus enerzijds heeft Gisèle Pélicot slachtoffers laten zien dat zij zich niet hoeven te schamen of verstoppen, maar tegelijkertijd zien we dat die ontwikkeling niet zonder slag of stoot gaat.’
Kon je, toen je in september voor het eerst over deze zaak schreef, vermoeden hoeveel die zou losmaken in Frankrijk?
‘Vanwege de omvang van het misbruik en het grote aantal verdachten in één zaak was duidelijk dat het een buitengewone zaak is. Maar in het begin had ik wel mijn reserves: dit is zo’n heftig en hopelijk uitzonderlijk verhaal, je wilt weg blijven bij sensatiezucht.
‘Maar Gisèle probeerde van meet af aan het proces om meer te laten gaan dan alleen haar slachtofferschap. Dat sloeg aan, en daarmee werd voor mij gaandeweg duidelijk dat het een belangrijke zaak ging worden.
‘Daardoor heb ik uiteindelijk meer over het proces geschreven dan ik vooraf had verwacht. De zaak-Pélicot legt veel bloot over de man-vrouwverhoudingen in Frankrijk en over de berechting van seksueel geweld.
‘Los van de juridische consequenties, die na vandaag duidelijk moeten worden, heeft Gisèle maatschappelijk in ieder geval veel losgemaakt. Het is heel bijzonder dat Gisèle de zaak in het openbaar heeft laten verlopen en zo de controle over haar verhaal voor zover mogelijk in handen heeft genomen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant