Na de val van dictator Assad komt de vraag op: kan de revolutie in Syrië overspringen op buurland Iran? De Iraanse machthebbers zijn op hun hoede. Op het laatste moment trokken ze een strenge hoofddoekwet terug, uit angst dat deze de lont in het kruitvat zou steken.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, natuur en milieu.
Het had weinig gescheeld, of Iran had vanaf deze week een nieuwe ‘hoofddoek- en kuisheidswet’ gehad. In weerwil van de grootschalige protesten in 2022, die juist draaiden om de vrijheid om zonder hoofddoek door het leven te mogen gaan, was Opperste Leider Ali Khamenei van plan geweest de regels aan te scherpen.
Met nieuwe, draconische straffen. Hogere geldboetes, oplopend tot duizenden euro’s bij herhaaldelijke overtreding. Langere gevangenisstraffen, van 5 tot wel 15 jaar. In het uiterste geval zelfs de doodstraf, voor wie actievoert tegen de wet of een video van zichzelf naar buitenlandse media stuurt.
En met de opdracht, aan restauranthouders, taxichauffeurs en overheidsinstellingen, om vrouwen te verklikken die zich met onbedekte haren in het openbaar vertonen. Ook zou er uitgebreide digitale surveillance komen.
Maar het liep anders. Op het laatste moment hield de Hogere Nationale Veiligheidsraad van Iran, die wordt voorgezeten door president Masoud Pezeshkian, de wet tegen. ‘We moeten niet iets doen wat ontevredenheid in de samenleving veroorzaakt’, had Pezeshkian eerder al gezegd.
Het Iraanse regime wil de Iraanse bevolking niet verder tegen zich in het harnas jagen. Niet op dit moment, waarop er al volop debat is over de jarenlange, kostbare, en nu naar blijkt tevergeefse steun aan het regime van Bashar al-Assad in buurland Syrië, en waarop in internationale media zelfs de vraag wordt gesteld: kan de revolutie van Syrië overslaan naar Iran?
Er is al veel gezegd en geschreven over hoe de internationale ambities van Iran een uiterst gevoelige tik hebben gekregen door de val van Assad. Nu er in Syrië een bondgenoot is weggevallen, wordt het voor Iran veel lastiger om wapens af te leveren bij strijdgroepen die het opnemen tegen Israël, zoals Hezbollah en Hamas. De zogenoemde ‘As van Verzet’ is plotseling gebroken.
Maar ook binnen Iran zelf kan er van alles gaan verschuiven. ‘Het is voor veel mensen in de regio inspirerend te zien wat er in Syrië is gebeurd, en dat zal het Iraanse regime zenuwachtig maken’, zegt Chris Doyle, directeur van de Raad voor Arabisch-Brits Begrip in Londen, tegen het Perzische nieuwskanaal Iran International.
‘Er zullen zeker binnenlandse effecten zijn voor Iran’, verwacht ook Payman Jafari, een Iraans-Nederlandse historicus en Irandeskundige. ‘Onder de bevolking zal de roep om verandering aanzwellen. Zelfs een brute dictator als Assad overleeft het uiteindelijk niet, dat is nu gebleken. Op een gegeven moment komt ieder regime ten einde als het niet naar de bevolking luistert.’
Wat de onvrede verder versterkt, zijn de onthullingen over de enorme sommen geld die naar het steunen van Assads alleenheerschappij zijn gegaan. ‘Er worden bedragen genoemd tussen de 18 en 50 miljard euro’, zegt Jafari. ‘Tegelijkertijd heeft Iran zelf grote economische problemen. Dat roept de vraag op: waarom ging dat geld naar Syrië, terwijl Iran het zelf hard nodig had? Het vertrouwen in de regering wordt hierdoor kleiner.’
De kwestie leidt er zelfs toe dat de politiek-bestuurlijke elite scheurtjes begint te vertonen. In rondetafelgesprekken op tv en op sociale media wordt er openlijk gedebatteerd. Zo zei een voormalig parlementslid, Heshmatollah Falahatpisheh, dat Iran blij moest zijn met de val van Assad. ‘Niemand zal nu nog dollars van Iran verspillen om daarmee een spinnenweb in de lucht te houden.’
Het is allemaal des te prangender, omdat Iran economisch zware tijden doormaakt. In 2018 voerde de Amerikaanse regering onder leiding van Donald Trump zware sancties in, onder meer omdat het land terroristische groepen steunde. Dat belemmert de handel: Iran kan bijvoorbeeld geen olie verkopen op de wereldmarkt, en geen gebruik maken van het internationale bankverkeer.
De Iraanse bevolking wordt hard geraakt door de sancties, blijkt ook deze week weer. Scholen en kantoren in verschillende Iraanse provincies blijven dicht, vanwege energietekorten. Een van de oorzaken: te weinig onderhoud aan de olie- en gasinfrastructuur, door een gebrek aan buitenlandse investeringen, vanwege – jawel – internationale sancties.
Overigens zou ook het mijnen van bitcoin een rol kunnen spelen bij de elektriciteitstekorten. In Iran is de bitcoin populair, vanwege de rappe ontwaarding van de officiële munt. De directeur van het staatselektriciteitsbedrijf zei onlangs dat het mijnen van de cryptomunten ‘een abnormale stijging in de stroomconsumptie’ heeft veroorzaakt. Hij loofde volgens persbureau AP een beloning van 725 dollar uit voor het aangeven van illegale cryptomijners.
Als je alles bij elkaar optelt, is er maar een conclusie mogelijk, zegt Jafari. ‘Er zullen ongetwijfeld weer protesten komen.’
Tegelijkertijd is Iran geen Syrië, benadrukt de expert. ‘Syrië kende een alawitisch bewind te midden van een soennitische bevolking, Iran niet. De troepen van Assad werden slecht betaald, de Iraanse revolutionaire garde niet. En de middenklasse in Iran heeft nog steeds veel te verliezen.’
‘Uiteindelijk zal het regime vallen, daar heb ik geen twijfel over’, besluit Jafari. ‘Maar wanneer, dat weten we niet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant