De dodelijke ontploffing op de Tarwekamp in Den Haag anderhalve week terug, de explosie in Purmerend afgelopen weekend: het aantal ontploffingen in Nederland neemt toe. Is dat in het buitenland ook het geval? En NU.nl-lezers linken de explosietrend aan onze vuurwerktraditie, is dat terecht?
Sinds 2021 neemt het aantal aanslagen met explosieven landelijk flink toe: in twee jaar tijd is dat vervijfvoudigd. Meer dan 70 procent van die incidenten vond plaats in de Randstad.
Van 2021 tot en met 2023 waren er 1.668 aanslagen met explosieven. We steken daarmee met kop en schouders boven andere Europese landen uit. Alleen Duitsland komt bij die Nederlandse aantallen in de buurt. Maar omdat daar veel meer mensen wonen dan hier, zijn de cijfers voor Nederland relatief erg hoog.
Die aanslagen worden in veel (maar niet alle) gevallen met illegaal vuurwerk of vuurwerkbommen gepleegd. Zulk vuurwerk is in andere landen ook verkrijgbaar, maar hier wordt het opvallend vaak voor aanslagen gebruikt. Jasper van der Kemp, criminoloog bij de Vrije Universiteit van Amsterdam, wijst daarvoor naar de Nederlandse vuurwerktraditie: "Het is normaal om hier vuurwerk af te steken."
Veel mensen weten hoe het moet, en "voor veel jongens is het rond de jaarwisseling een van hun grootste hobby's", vervolgt de criminoloog. In België en Duitsland wordt ook wel vuurwerk afgestoken, maar daar gaat het vaker om georganiseerde shows en minder om consumentenvuurwerk, zoals hier.
Ook in Zweden zijn zelfgeknutselde explosieven populair in het criminele milieu. "Maar daar is het wel echt gebleven in dat milieu", ziet criminoloog Katharina Krüsselmann, die eerder voor de Universiteit Leiden onderzoek deed naar vuurwapengeweld en explosies. In Nederland wordt vuurwerk haast bij "huis-, tuin- en keukenconflicten ingezet", legt ze uit. Meer dan de helft van de explosies wordt niet gelinkt aan georganiseerde misdaad, maar bijvoorbeeld aan een relatieconflict. "Vuurwerk is hier vrij beschikbaar, en daardoor toegankelijker voor wie kwaad wil."
Het legale consumentenvuurwerk in Nederland maakt de stap naar illegaal vuurwerk minder groot, zegt Van der Kemp. Zo ook om als explosief in te zetten. Een illegale cobra steek je bijvoorbeeld af als 'gewoon vuurwerk', maar de impact is veel schadelijker.
En daar komt nog bij: als intimidatiemiddel werkt het goed. Krüsselmann: "Illegaal vuurwerk heeft dezelfde kracht als explosieven. Maar toch wordt het vaak gezien en gebruikt als consumentenvuurwerk, ook al is het illegaal."
Ook Juul Gooren, criminoloog bij de Haagse Hogeschool, ziet de vuurwerktraditie als mogelijke boosdoener. "Er is een gedoogcultuur in Nederland. Er is een zekere acceptatie, voor veel mensen is vuurwerk gewoon een lolletje. Ik denk dat die normalisering wel een rol speelt, aangezien illegaal vuurwerk relatief vaak wordt ingezet voor een afrekening in het criminele circuit."
Ons vuurwerkbeleid staat in schril contrast met andere landen - toeristen hebben volgens Gooren soms het gevoel dat ze hier in een oorlogsgebied terechtkomen. "Het is aan hen bijna niet uit te leggen dat we dit soort explosieven als onschuldig vermaak zien."
Vaak gebruiken daders in Nederland cobra's, of cobra's in combinatie met andere middelen. Daardoor krijg je een soort zelfgeknutselde bom: "Denk aan poeder uit vuurwerk met brandversnellers zoals benzine", zegt Van der Kemp. Dat herkent Krüsselmann. "In Duitsland zijn relatief veel vergelijkbare aanslagen, maar met een heel ander doel", zegt ze.
Daar gaat het namelijk vooral om plofkraken. Van der Kemp: "In Duitsland wordt poeder uit de cobra's of ander illegaal vuurwerk gehaald om er een explosief mee te maken." Die zijn dan met name bedoeld om geldautomaten tot ontploffing te brengen. "En een groot deel van die aanslagen wordt ook gepleegd door Nederlandse daders", merkt Van der Kemp op.
Het is nog te vroeg om iets te kunnen zeggen over de gebeurtenissen in Den Haag of Purmerend. We weten niet of de explosies daar door vuurwerk zijn veroorzaakt. Maar wat zeker is, is dat beide explosies voor "extreem veel schade" zorgden - meer dan andere, kleinere ontploffingen in bijvoorbeeld de regio Rotterdam.
In Den Haag kwamen zes mensen om het leven en raakten vijf anderen gewond. In Purmerend raakte één persoon zwaargewond en kwamen tweehonderd huishoudens zonder verwarming te zitten. Van der Kemp: "Dat leidt in beide gevallen tot de vraag: was dat zo bedoeld of is het per ongeluk hierop uitgelopen?"
"Het is heel lastig te voorspellen wat de uitwerking is van illegaal vuurwerk en een zelfgeknutselde bom", vervolgt de criminoloog. "Dan is zulke extreme schade misschien niet per se de bedoeling, maar 'toevalligerwijs' het gevolg." Krüsselmann beaamt dat. "Uitvoerders weten vaak eigenlijk niet hoe gevaarlijk de stoffen zijn die ze hanteren", zegt ze. "Zeker als ze zelf iets in elkaar knutselen. Dat is minder voorspelbaar."
Source: Nu.nl algemeen