Tata Steel heeft er naar eigen zeggen alles aan gedaan om de incidenten met zogeheten rauwe kooks te voorkomen. Nieuwe incidenten zijn niet alleen onontkoombaar, maar Tata ook niet (meer) aan te rekenen, aldus de IJmuidense staalfabrikant dinsdag tegenover de rechter. Wat volgt is een semantisch steekspel over de betekenis van ‘voorkoombaar incident’.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
In een afgeladen rechtszaal in Haarlem duikt een batterij juristen dinsdagmiddag diep in de techniek van de Kooks- en Gasfabriek II van Tata Steel. Wie wil begrijpen wat er nodig is om ‘rauwe kooks’ te voorkomen, ontkomt nu eenmaal niet aan details als ‘het uitdrukken van de kooks’, ‘de temperatuur in de klimpijp’ en het risico van ‘grafietvorming in het ovengewelf’.
Tata Steel is met drie advocaten in toga uitgerukt. Aan de andere kant zitten vier medewerkers van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. Achterin de zaal zitten vertegenwoordigers van de dorpsraad van Wijk aan Zee, Greenpeace en de stichtingen die opkomen voor schone lucht.
Er staat dan ook heel wat op het spel. De Kooks- en Gasfabriek is zowel een zeer vervuilend als winstgevend onderdeel van de staalfabriek bij IJmuiden. Tata vreest dat de fabriek door ‘onvermijdelijke’ incidenten met rauwe kooks op den duur gesloten zou moeten worden. De Omgevingsdienst en omwonenden zeggen dat Tata die incidenten best kan voorkomen.
De ‘KGF’ is eigenlijk een grote oven waarin steenkool op zo’n 1.000 graden wordt ‘gekookt’. Daardoor verdampen gassen uit de kolen. De ‘gare kooks’ die na zo’n 20 uur uit de oven komen, worden in de hoogovens gebruikt om samen met ijzererts tot staal te versmelten. Maar soms zijn de kooks dus niet allemaal gaar. Zodra een oven wordt ‘uitgedrukt’ en ‘rauwe kooks’ in contact komen met zuurstof, vliegt de boel in de fik en ontstaan er zwarte gifwolken.
Over één ding is eigenlijk iedereen het eens in de rechtszaal: te lang heeft Tata het heel bont gemaakt wat betreft die rauwe kooks. Pas nadat omwonenden in 2019 handhaving van de Omgevingsdienst hadden afgedwongen, werd duidelijk dat zo’n tweehonderd keer per jaar een ‘rauwe oven werd uitgedrukt’.
Waarom is de Omgevingsdienst daar niet eerder bovenop gaan zitten, wil een van de rechters weten. ‘Tja’, zegt jurist Robert de Grunt, terwijl hij zijn armen de lucht in heft. ‘Mea culpa.’
Om direct te switchen naar het ‘goede nieuws’ dat zijn toezicht inmiddels wel degelijk effect heeft. Nadat driemaal een last onder dwangsom werd opgelegd, en zeker 650 duizend euro aan opgelegde boetes, heeft Tata de zaken onder controle. Sinds 2022 gaat het ‘nog maar’ een keer per jaar mis, stelt De Grunt vast.
De juristen van Tata bevestigen dat de fabriek er onder druk van de dwangsommen alles aan heeft gedaan om de incidenten terug te dringen. Dat is mede zo goed gelukt dankzij een thermometer in de ‘klimpijp’ die het gas uit de oven afvoert. Daardoor kan Tata beter voorspellen of de kooks gaar zijn.
Maar nu zijn de mogelijkheden uitgeput, stelt de advocaat. En dus wil Tata dat de bestuursrechter erkent dat heel af en toe een rauwe oven niet te vermijden is, en dat dit ook binnen de vergunning past. Het belang van de fabriek daarbij is groot. ‘Want nog altijd hangt die derde last onder dwangsom ons boven het hoofd.’ Tata vreest de volgende sanctie, als ook het maximumaantal overtredingen binnen de ‘lod’ is bereikt. Dan dreigt sluiting van de fabriek.
En zo ontstaat een steekspel tussen de rechtbank en alle aanwezigen over woorden. Wat is de definitie van rauwe kooks? Wat wordt in de vergunning precies bedoeld met ‘vermijden’? En wanneer er sprake is van een ‘voorkombaar incident’?
Als die discussie is afgerond, moet de rechtbank zich buigen over enkele specifieke dwangsommen die Tata betwist. Daarbij trekt opvallend genoeg een ‘voorkoombaar incident’ van de toezichhouder de aandacht. De Omgevingsdienst heeft bij een boete van 100 duizend euro ‘abusievelijk’ een conceptversie van een toezichtrapport meegestuurd, blijkt na een vraag van een van de rechters. Jurist De Grunt stelt daarop direct dat die beslissing dan ingetrokken moet worden. Om niet veel later te stellen dat hij de ‘mondelinge intrekking toch weer intrekt’.
De hele zitting maakt pijnlijk duidelijk wat er decennialang is misgegaan bij Tata, zegt Sanne Walvis, inwoner van Wijk aan Zee als zij van de rechters het woord krijgt. ‘Ten onrechte is er tot 2019 niet ingegrepen. Vervolgens krijgen we een laffe mea culpa, een semantische discussie en een inkijkje in de administratieve warboel van de Omgevingsdienst.’
De rechtbank heeft dan al besloten dat er nog te weinig informatie is om uitspraak te doen over individuele dwangsommen. Maar over de vraag of zo nu en dan een incident met rauwe kooks wel binnen de vergunning valt, komt wel een oordeel. Over zes weken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant