De EU heeft maandag ingestemd met nieuwe maatregelen om verspilling van verpakkingen tegen te gaan. Is het straks gedaan met kleine pakketjes in enorme dozen en in plastic verpakte paprika?
is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
Pakketjes in dozen met meer lucht dan inhoud, crèmepotjes met dubbele bodems zodat er meer in lijkt te zitten. Het zijn voorbeelden van pure verspilling, vindt Brussel. Maandag gingen de Europese lidstaten definitief akkoord met nieuwe maatregelen tegen deze wegwerpcultuur. Elke consument zal de gevolgen merken. Vier veranderingen op een rij.
Flesjes shampoo en douchegel in de badkamers van hotels voor eenmalig gebruik zijn vanaf 2030 verleden tijd. Een dispenser aan de muur werkt ook prima, is het idee. Er komen namelijk beperkingen voor wegwerpverpakkingen in de horeca.
Dit geldt ook voor zakjes met enkele porties van bijvoorbeeld sauzen of kruiden als gasten hun maaltijd of drankje ter plekke nuttigen. Let wel: alleen als deze verpakkingen plastic bevatten. Suikerzakjes van papier en melkkuipjes van aluminium mogen dus nog wel. Oorspronkelijk wilde de Europese Commissie ook deze wegwerpartikelen aan banden leggen, maar dat is afgezwakt.
Sowieso zijn er in de loop van het wetgevingsproces veel uitzonderingen gekomen voor papier en karton, ziet verpakkingswetenschapper en -adviseur Roland ten Klooster (Universiteit Twente). In veel gevallen onnodig, vindt hij. ‘Knap werk van de papierlobby.’
Die dozen vol lucht en nauwelijks inhoud? Daar moet vanaf 2030 een einde aan komen. Verzenddozen mogen nog uit maximaal 50 procent lege ruimte bestaan. Ook opvulling, zoals luchtkussens en papiersnippers, telt als lege ruimte.
Sowieso moeten bedrijven verpakkingen gebruiken met het ‘minimale’ volume en gewicht. Dubbele wanden om de inhoud van een verpakking groter te laten lijken, zijn straks uit den boze. Bedrijven moeten een dossier aanleggen waarin ze van alle verpakkingen onderbouwen waarom die niet onnodig groot zijn of te veel wegen.
Dit kan een grote impact hebben op het bedrijfsleven, meent Ten Klooster. Veel bedrijven hebben volgens hem weinig benul van verpakkingen. ‘Het aanleggen van een dossier noodzaakt ze om zich hierin te verdiepen.’ Al vraagt hij zich af of alle ondernemingen hier de capaciteit voor hebben, met name in het midden- en kleinbedrijf. Ook zal de handhaving nog een flinke kluif worden.
Deze zorgen deelt Ulphard Thoden van Velzen, verpakkingsonderzoeker aan de Wageningen Universiteit. ‘We hebben hier in Wageningen weleens geprobeerd om verpakkingen uit het afval te kwalificeren en te wegen’, zegt hij. ‘De jampotjes apart, de pindakaaspotjes apart, enzovoorts. En dan kijken of er geen uitschieters in zitten qua gewicht. Omdat er duizenden soorten verpakkingen zijn, is dat echt heel veel werk.’
Onbewerkte groente en fruit van minder dan anderhalve kilo moeten zonder plastic verpakking in de winkel komen te liggen. Althans, in principe. Lidstaten mogen uitzonderingen maken, bijvoorbeeld als bedrijven kunnen aantonen dat onder de nieuwe regels de voedselverspilling zal stijgen.
Dat is geen onzinargument, zegt Thoden van Velzen. De milieu-impact van plastic verpakkingen valt vaak in het niet bij die van het verbouwen van voedsel. Zeker bij kwetsbare vruchten, zoals frambozen en aardbeien, is het aannemelijk dat er uitzonderingen op de verpakkingseisen komen.
Onduidelijk is nog hoe ruimhartig Nederland en andere Europese landen zullen zijn met het maken van uitzonderingen. En dus is het afwachten of er straks nog folie om aubergines, paprika’s of trostomaten zit. ‘Ik heb gezien dat er in Hongarije apart verpakte bananen werden verkocht’, aldus Thoden van Velzen. ‘Dat soort bezopen dingen kun je hiermee in elk geval tegengaan.’
De hoop op een circulaire wereld is voor een belangrijk deel gevestigd op plasticrecyclers, maar in de praktijk stoten die hun hoofd keihard tegen de economische realiteit. Het blijkt lastig concurreren met nieuw fossiel plastic, waarvan de prijs sinds vorig jaar is gekelderd. Maandag werd het zesde Nederlandse recyclebedrijf van dit jaar failliet verklaard.
Om het bedrijfsleven te dwingen tot gebruik van gerecycled plastic, geldt vanaf 2030 in de hele EU een zogeheten bijmengplicht. Zo moet in voedsel- en drankverpakkingen van het kunststoftype PET straks 30 procent gerecycled materiaal zitten. Overigens wil Nederland vergelijkbare regels al drie jaar eerder invoeren.
Een ‘reddingsboei’, noemt Thoden van Velzen deze regels. ‘Anders gaat de Europese recycle-industrie failliet. De vraag is: komt het snel genoeg?’ Bovendien, zegt hij, is het nog maar de vraag of er genoeg gerecycled materiaal beschikbaar zal zijn. Zo mogen twee van de meest voorkomende plastics door Europese voedselveiligheidsregels nog helemaal niet worden hergebruikt in voedingsverpakkingen, terwijl dit volgens de eisen straks wel moet.
Welke maatregelen in het nieuwe pakket het zwaarst wegen, valt volgens hem moeilijk te voorspellen. Duidelijk is dat er iets moet veranderen. Een van de maatregelen is namelijk een reductiedoel: in 2030 moeten Europeanen per hoofd van de bevolking 5 procent minder verpakkingen gebruiken dan in 2018. Dat wordt nog pittig, want de afgelopen jaren nam het gebruik van verpakkingen juist toe.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant