Met zijn speelfilmdebuut Dit is geen kerstfilm won Michael Middelkoop (38) afgelopen zomer een Gouden Kalf. Met de kerst in aantocht is de film vanaf donderdag te zien bij streamingdienst Amazon Prime.
Laat er geen twijfel over bestaan: zijn prijswinnende speelfilmdebuut Dit is geen kerstfilm is volgens regisseur Michael Middelkoop absoluut wél een kerstfilm. Het was nog zomer toen de film in première ging op het Nederlands Film Festival. Met de feestdagen in aantocht is de film vanaf komende donderdag te zien op streamingdienst Amazon Prime.
Als een duveltje uit een doosje won deze satirische komedie drie Gouden Kalveren op het belangrijkste prijzengala van de Nederlandse film. Voor velen kwam dat als een verrassing, ook voor de regisseur zelf, die naar huis ging met het Kalf voor ‘Beste Regie’. De naam Michael Middelkoop werd daarmee toegevoegd aan een rijtje filmgrootheden, onder wie Rudolf van den Berg en Alex van Warmerdam. Ook zij wonnen een Gouden Kalf voor hun debuutfilm.
Lotte Tabbers en Isis Mihrimah Cabolet schreven het geestige scenario van Dit is geen kerstfilm – eveneens bekroond met een Kalf. We volgen moeder Brechtje (Jacqueline Blom), vader Martijn (René van Zinnicq Bergmann), dochter Jos (Stefanie van Leersum) en zwager Justus (Kiefer Zwart) in de turbulente weken in de aanloop naar kerst. Tijdens een ontsporend kerstdiner komen hun botsende overtuigingen over gender, relaties en racisme tot een kookpunt. Aaibare maatschappijkritiek in een kerstachtig decor: met recht een kerstfilm.
De Nederlands-Congolese Middelkoop groeide op in Rotterdam, samen met zijn moeder en twee broers. Zijn vader was slechts sporadisch in zijn leven, en verdween op zijn achttiende helemaal uit beeld.
Middelkoops fascinatie voor film kent een onconventioneel begin. Als 11-jarige jongen viel hij tijdens het slaapwandelen van het balkon negen meter naar beneden, met twee gebroken polsen en een gebroken knieschijf tot gevolg. Drie maanden zat hij ingepakt in het gips op de bank. Zijn broer bezorgde hem elke week tien films. Honderdtwintig films later was hij verknocht aan ‘het spektakel dat film kan zijn’, zo vertelt Middelkoop aan de telefoon.
Het bescheiden, maar toch al veelzijdige oeuvre van de inmiddels 38-jarige Middelkoop, kent uitstapjes naar een breed scala aan filmgenres. Horror, in de persoonlijke middellange film Cronos (2021), over de relatie met zijn vader. Komedie, in de eigentijdse Youtubeserie Vakkenvullers (2018). Drama, in de grensverleggende serie Zina (2021) over een vrouwelijke, Marokkaans-Nederlandse vriendengroep.
Net als zijn voorbeelden, regisseurs Steven Spielberg en Spike Jonze, laat Middelkoop zich niet vangen in één hokje. ‘Het idee is leidend’, zegt hij. ‘Genres zijn als een jas, waarmee ik het idee aankleed.’
Momenteel spendeert Middelkoop zijn nachten in een supermarkt, voor de opnames van een filmadaptatie van Vakkenvullers. Hoe dat eruit ziet? ‘Hij regisseert als een ware dirigent’, vertelt bevriende scenarist Fadua el Akchaoui. ‘Hij staat letterlijk achter een standaard, met daarop het script.’
Wat niet betekent dat Middelkoop als een dictator te werk gaat. Jacqueline Blom, die hoofdpersoon Bregje speelt in Dit is geen Kerstfilm, prijst Middelkoops flexibiliteit: ‘Hij kan heel veel hebben, en gaat echt het gesprek aan met zijn acteurs’, zegt ze. ‘Hij heeft het in zijn werk over racisme en seksisme en durft tegelijkertijd zijn eigen blinde vlekken te erkennen.’
Dat laatste bleek bijvoorbeeld bij de opnames van een scène uit Dit is geen Kerstfilm, vertelt Blom. Wanneer de familie aan het kerstdiner geconfronteerd wordt met een mogelijke ontvoering van jongste zoon Beer, staat de camera aanvankelijk gericht op de mannelijke personages. Blom: ‘Als ik aangeef dat ik als vrouw net zo daadkrachtig zou zijn in het terughalen van mijn zoon, geeft hij daar gehoor aan en verandert hij de scène ter plekke.’
Ondanks de lof voor Dit is geen kerstfilm zal deze film niet in de bioscoop te zien zijn – opmerkelijk voor een film die is bekroond met drie Gouden Kalveren. De reden: Amazon Prime kocht de film nog voordat er Kalveren werden gewonnen, met als gevolg dat de film exclusief beschikbaar is voor betalende abonnees van deze streamingdienst. ‘Natuurlijk had ik graag een bioscooprelease gehad’, zegt Middelkoop. ‘Maar een kerstfilm als deze leent zich misschien beter voor thuis op de bank.’
Begin volgend jaar komt Middelkoops nieuwe sci-fi film Straatcoaches vs Aliens uit, die wél in de bioscoop te zien zal zijn.
Als bi-culturele autodidact worstelde Middelkoop aanvankelijk met de verwachtingen van de filmindustrie, die hem het liefst films zag maken over zijn culturele identiteit. ‘Ik ben verliefd op film, en toevallig van kleur’, zei hij daarover in zijn dankwoord op het Kalveren-gala.
‘Uiteindelijk gaat het om wat je maakt, niet om hoe je eruit ziet’, zo vat El Akchaoui de visie van Middelkoop samen. ‘Het heeft even geduurd totdat Michael ging vertrouwen op zijn nerderige filmkennis, en gewoon ging maken wat hij wilde.’
Met Dit is geen Kerstfilm lijkt dat gelukt. In Middelkoops speech op het Kalveren-gala, zei hij, ten overstaan van een joelende zaal: ‘Lang dacht ik dat ik moest kiezen: tussen de urgente activistische maker of de stereotyperende publieksvriend. Ik weiger te kiezen. En deze film heeft bewezen dat dat niet hoeft.’
Naast filmmaker is Middelkoop ook schrijver van het kinderboek Idje wil niet naar de kapper. Ter ere van de geboorte van zijn zoon schreef hij over een jongen van kleur die zijn immense bos krullen niet wil verliezen. Een universele held, zoals Pluk van de Petteflet of Pippi Langkous, maar dan ‘toevallig’ met dezelfde huidskleur als die van Middelkoops zoon.
3x Nederlandse kerstachtige films
‘Midden in de Winternacht’ (2013) van Laurens Blok. Familiefilm over een pratende eland die uit de lucht valt en de Kerstman kwijt is. (Te zien via Pathé thuis.)
‘Kruimeltje’ (1999) van Maria Peters. Het iconische verhaal van de straatjongen Kruimeltje, die in een winters decor op zoek gaat naar zijn vader. (Te zien via Pathé thuis.)
‘Hotel Sinestra’ (2022) van Michiel ten Horn. Familiefilm in de Zwitserse Alpen waarin de ouders worden weggetoverd. (Te zien op Amazon Prime.)
Source: Volkskrant