In een opiniestuk schreef Peter Kanne, onderzoeker bij Ipsos I&O, dat Nederlanders een individualistisch en hedonistisch volk zijn geworden. ‘Met name jongeren lijken welvaart te zien als een gegeven.’ Volkskrant-lezers reageren.
Wat een wake-upcall, dat Global Trends-rapport van Ipsos I&O. Peter Kanne vat het samen: genotzuchtig slaapwandelend gaan we onze ondergang tegemoet en kijken Amerikanen en Chinezen over vijftig jaar smullend naar de HBO-serie Rise and Decline, over de ‘decline’ van Europa.
Meer, meer, meer en harder, harder, harder en ambitieuzer, ambitieuzer, ambitieuzer moeten we werken, investeren en consumeren.
Eh, hè, hoe zat het ook alweer met Grenzen aan de groei, het rapport van de Club van Rome uit de jaren ’70? Hoe zit het ook alweer met de opwarming van het klimaat en de zeespiegelstijging? Waar is professor Goudzwaard gebleven met zijn ‘consuminderen’? Wat is er aan de hand met de chemocide van lucht, bodem en water? Wanneer durven leiders en partijen op deze vlakken impopulaire maatregelen voor te stellen of te nemen?
Laten we dat in hemelsnaam niet aan de Trumpen, Musken en Xi Pingen overlaten. Over vijftig jaar zijn ze trouwens in hun door technologie gedomineerde landen al vervangen door ChatGPT-sprekende AI-robots. En laten we vooral niet onze jeugd hedonisme verwijten. Die ziet heel goed wat er aan de hand is en sluit zich af voor de door ons veroorzaakte ellende. De klok TikTokt verder…
Jillis Douwes, Hasselt
Peter Kanne beschrijft in zijn opiniestuk de Nederlanders als een hedonistisch en individualistisch volk. Vooral bij jongeren is dit het geval. Ze zijn optimistisch over zichzelf, hun familie en hun eigen land. Ze scoren laag op prestatie, arbeidsethos en hun zorg op de achterblijvende economische groei.
Ik zou zeggen, houden zo. Niets mis mee.
Jammer dat Peter Kanne geen specifiek onderzoek heeft gedaan naar hun visie op klimaat en milieu. Ik heb zelf de indruk dat jongeren daar zeer mee bezig zijn. Moeten Nederland en Europa zich storten in de ratrace met China en de Verenigde Staten, naar meer economische groei? De aarde heeft al genoeg te lijden van onze menselijke activiteiten.
Mijn advies: steek zo min mogelijk de handen uit de mouwen alstublieft! Blijf vooral een beetje tevreden over jezelf en maak je alleen zorgen over het klimaat en het milieu en de erbarmelijke toestand van de natuur in de wereld. Zo wordt de hedonistische levenshouding ‘het hoogste goed’.
Anton de Bruin, Delft
De bijdrage van Peter Kanne emotioneerde mij, omdat ik (76 jaar) het er zo ontzettend mee eens ben. Ik heb mijn kinderen dan ook van harte aanbevolen het te lezen. De meeste van mijn kleinkinderen zijn nog te jong, maar ik hoop van ganser harte dat iedere Nederlander dit verhaal op de een of andere manier meekrijgt. Vooral ook diegenen die gestemd hebben op de partijen van de huidige coalitie. Dank!
Ed Jansen, Reden
De schop onder de kont die Peter Kanne ons deze week geeft, legt de vinger op een aantal zere plekken. Ik zeg vinger, maar ik bedoel hand. Erg nauwkeurig is de hele argumentatie namelijk niet. Zo zou er de afgelopen zeventig jaar door een gebrek aan oorlog en rampspoed te weinig weerbaarheid zijn opgebouwd met als vernietigend gevolg dat Nederlanders tot het gelukkigste volk op aarde behoren.
Om dit probleem op te lossen moet er volgens de heer Kanne enerzijds worden geïnvesteerd in burgerschapsonderwijs en het verenigingsleven en anderzijds moet alles op alles worden gezet om de economische strijd met de VS en China weer spannend te maken. Pleiten voor ‘meer economie’ om daarmee de problemen op te lossen die dit ziekelijke verlangen naar economische groei heeft gecreëerd – ik vind het gewaagd.
Misschien moeten we eerst allemaal een lesje burgerschapsonderwijs volgen in Silicon Valley, en daarna bepalen waar we als Nederland nou eigenlijk naartoe willen.
Biko van Deijck (24), Amsterdam
Een interessant artikel van Peter Kanne over de genotzuchtige Nederlander. We, en niet alleen onze jongeren, zijn verwend. We kunnen van alles kopen en hebben de mogelijkheid in deeltijd te werken. We hebben een hedonistische instelling en er is een brede en ingrijpende mentaliteitsverandering nodig. Een instelling die is gericht op het toevoegen van waarde aan de gemeenschap.
Ik ben het met veel dat hij schrijft eens, alleen hij zoekt de toegevoegde waarde in het vasthouden en zelfs uitbreiden van onze welvaart: we, met name vrouwen, moeten meer werken en onze arbeidsproductiviteit moet omhoog.
Kan Peter Kanne eens uitleggen wat welvaart betekent? Is dat drie keer per jaar op vakantie, regelmatig naar restaurants, bij elke verhuizing weer een nieuwe keuken en badkamer, op elke kamer een tv, zo veel spullen kopen dat overbodige spullen of naar de vuilstort gaan of worden opgeslagen in opslagboxen, enzovoorts? Gaat onze welvaart dalen als we deze dingen wat gaan matigen? Worden we dan ongelukkiger? Stel dat we onze export, bijvoorbeeld van vlees, wat gaan verminderen en minder arbeidsmigranten nodig hebben, worden we dan ongelukkiger? En heeft hij wel gedacht aan de positieve invloed die dit zal hebben op bijvoorbeeld de klimaatcrisis en het woningtekort?
Het was de beroemde econoom Keynes die honderd jaar geleden al zei: ‘Als we de productiviteit steeds verder verhogen, kunnen we het aantal gewerkte uren voor het fabriceren van producten die we echt nodig hebben verminderen en moeten we gaan kijken hoe om te gaan met meer vrije tijd.’
Wat is daar mis mee?
Onno Schweers, Hoorn
Mooi gedegen stuk met belangrijke thema’s van Peter Kanne over ontwikkelingen in de samenleving. Maar het bevat ook tegenstrijdigheden. Hij signaleert dat de Nederlander extreem hedonistisch en individualistisch is geworden en wijt dat aan de welvaart en de opvoeding.
De welvaart die we te danken hebben aan de naoorlogse generatie van de wederopbouw, innovatie en globalisering, zoals hij schrijft. Hij pleit daarom voor nog meer globalisering, innovatie en werkuren in dienst van het commercialisme.
Vreemd, want in de jaren ’50 en ’60, toen de collectiviteitszin groot was, werkte een gemiddeld huishouden met kinderen maar half zoveel betaalde uren als nu, was de arbeidsproductiviteit vele malen hoger, en werd alles nog in Europa gemaakt. Zijn redenering volgend worden we – en na ons de rest van de wereldbevolking – nog individualistischer en hedonistischer. Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg.
Dat kan niet de bedoeling zijn. Om de gemeenschapszin en verantwoordelijkheid voor het collectieve belang weer terug te krijgen, om de terechte zorgen van mensen, zoals ook hij signaleert, over klimaat, biodiversiteit, technologie, geopolitiek, migratie en oorlogsdreiging weg te nemen, zullen we, in plaats van de schuld te leggen bij de huidige onzekere, gestreste, verweesde generatie die vluchtgedrag vertoont, de maatschappij anders in moeten richten. Anders dan de huidige vooral op het individu gerichte commerciegedreven gemaksmaatschappij, zoals deze de afgelopen honderden jaren is ontstaan met te veel vrijheid voor het steeds machtiger bedrijfsleven.
Eric Winter, Groningen
Peter Kanne zoekt in zijn analyse van de stagnatie van Europa en Nederland een zondebok: softe en hedonistische Nederlanders, vooral jongeren, die met korte werkweken de arbeidsproductiviteit zouden drukken. Met meer overtuiging dan inzicht zoekt hij een stok om een hond te slaan.
De economische neergang van Europa ten opzichte van opkomende economieën is echt, maar Kanne koppelt deze wel heel gemakkelijk aan parttimewerken en een focus op levensgeluk. Onze economische uitdagingen hebben meer te maken met structurele factoren zoals vergrijzing, een gebrek aan effectieve overheidsinvesteringen en de dynamiek van een ontwikkelde economie. We moeten inderdaad investeren in innovatie en onderwijs, en de afnemende politieke wil hiervoor is zorgelijk.
Toch lijkt het betoog van Kanne eerder een moraliserend punt te maken over zogenaamd softe mensen dan een doordachte analyse van de Nederlandse economie te presenteren, die ondanks ons parttimewerken overigens beter draait dan het gemiddelde van die van andere landen in de eurozone.
In plaats van parttimewerken te bestempelen als probleem, kunnen we juist trots zijn op het Nederlandse model. Hier krijgen duurzaamheid en geluk voorrang op eenzijdige ideeën over hard werken. Statistieken over vrijwilligerswerk tonen hoe sociaal en collectief onze samenleving is, juist omdat we ruimte hebben ons in te zetten voor elkaar.
Tom Lubbers, Rotterdam
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant