Twee collegeleden van het College voor de Rechten van de Mens krijgen een schadevergoeding van het ministerie van Justitie. Nadat zij melding hadden gemaakt van het wangedrag van hun voorzitter, zijn ze op oneigenlijke gronden niet herbenoemd.
Dit blijkt uit een geheimgehouden rapport van de commissie-Sorgdrager, dat in bezit is van de Volkskrant. Het College voor de Rechten van de Mens werd in 2012 opgericht door het ministerie van Justitie. Sindsdien hebben de collegeleden als rechterlijk ambtenaar honderden oordelen geveld in kwesties waarbij iemand zich gediscrimineerd voelt, vanwege bijvoorbeeld zijn afkomst, gender of handicap.
Op 13 januari 2023 maakten vier van de acht collegeleden bij de integriteitsfunctionaris van het ministerie van Justitie melding van onder meer machtsmisbruik, vriendjespolitiek en discriminatie door hun voorzitter Jacobine Geel.
Volgens de melders werkte de voorzitter niet de uren die haar voltijdsfunctie voorschreef en behandelde ze niet alle collegeleden op dezelfde manier. In vergaderingen zou ze negatief praten over de collegeleden die er niet bij waren. De twee collegeleden met een migratieachtergrond, Mariam Chébti en Geneviève Lieuw, zouden voorafgaand aan vergaderingen als enigen aan Geel hebben moeten vertellen welke punten ze wilden inbrengen, omdat zij niet ‘overvallen’ wilde worden door diversiteitskwesties.
De commissie-Sorgdrager schrijft dat de voorzitter ‘geen inclusief leiderschap’ heeft getoond. Zij beschrijft een reeks situaties waaruit duidelijk wordt dat het instituut dat oordelen velt in discriminatiezaken, zelf worstelt met het thema diversiteit. In een bijeenkomst met collegeleden sprak een lid van de Raad van Advies van het College eind 2022 van ‘een niet-echte Nederlander’ om een persoon met een migratieachtergrond aan te duiden. Niemand zei er wat van, ook niet de daar aanwezige voorzitter van het College.
Van drie van de melders liep de benoemingstermijn kort na de melding af. Ze waren toen al wel officieel voorgedragen; daarna is een herbenoeming in de regel slechts een formaliteit. Daarom voelden ze zich vrij een melding te doen.
Het liep anders. Op 27 februari kregen de melders te horen dat hun herbenoemingsprocedure ‘on hold’ stond, ‘in het licht van de kwesties die spelen’. Een van de drie besloot daarop zelf om zich terug te trekken. Daarna besloot de Raad van Advies van het College dat de andere twee leden niet werden herbenoemd. De organisatie zou gebaat zijn bij vers bloed.
‘De commissie heeft de indruk dat de melding van invloed is geweest op het on hold zetten van de herbenoemingsprocessen’, schrijven de onderzoekers. Het rapport is uiterst kritisch over deze besluitvorming. De Raad van Advies ‘zet de herbenoemingsprocedures on hold, zonder opgave van reden’ en handelt ‘niet conform de eigen procedures’.
Enkele leden van de Raad van Advies vonden de beslissing onvoldoende onderbouwd. Zij ondertekenen het besluit niet. De herbenoeming van de twee collegeleden werd toch afgeblazen, omdat de vaste raadsleden – ombudsman Reinier van Zutphen, voorman Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens en voorzitter Henk Naves van de Raad voor de Rechtspraak – voor stemden.
Van Zutphen, Wolfsen en Naves willen nu geen vragen van de Volkskrant hierover beantwoorden en verwijzen naar de huidige voorzitter van de Raad van Advies, Harry van de Kraats. Die zegt dat destijds de juiste beslissing is genomen, ‘vanwege de problemen die bij het College speelden’.
De commissie onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager deed het onderzoek in opdracht van de minister van Justitie. Voor het 291 pagina’s tellende rapport voerden zij gesprekken met meer dan vijftig betrokkenen. De Tweede Kamer ontving in juli van dit jaar slecht een summiere samenvatting.
De onderzoekers schrijven dat de onderlinge sfeer al slecht was bij het mensenrechteninstituut vóór Jacobine Geel in september 2021 aantrad als voorzitter. Daarna verslechterden de verhoudingen verder. Door de bestuurscrisis zijn nog slechts drie van de acht vaste collegeleden over, plus een interim-voorzitter. Voor de oordelende taken in discriminatiezaken zijn plaatsvervangende collegeleden aangetrokken.
De crisis ettert nog door. Deze maand trad Jacobine Geel terug als voorzitter van het College. Zij zat al ruim een jaar ziek thuis na de melding.
De twee melders die niet zijn herbenoemd, Chébti en Lieuw, spanden vorige maand een kort geding aan tegen het ministerie van Justitie. Zij willen compensatie voor hun geleden schade, nu de onderzoekscommissie een verband ziet tussen hun melding en het uitblijven van hun herbenoeming. Het ministerie van Justitie bood de twee toen een schikking aan. Deze week kwamen ze tot een akkoord, bevestigt hun advocaat. Meer wil ze er niet over zeggen.
‘Wij willen de twee niet-herbenoemde melders schadeloos stellen’, zegt een ministeriewoordvoerder, vanwege de bevindingen in het rapport. Maar hij zegt ook dat de onderzoekscommissie het verband tussen hun melding en het uitblijven van hun herbenoeming ‘niet hard genoeg heeft opgeschreven’: ‘Strikt juridisch gezien is hiermee niet het causale verband aangetoond dat nodig is om aanspraak te maken op de bescherming die klokkenluiders genieten.’
De commissie-Sorgdrager concludeert dat er geen sprake is geweest van een misstand, omdat het maatschappelijke belang niet in het geding is geweest: de organisatie voerde nog gewoon haar taken uit. Maar zij erkent wel een deel van de klachten. De melding van een patroon van stelselmatig negeren en uitsluiten is gegrond. De voorzitter heeft volgens de commissie ‘weinig sensitiviteit, empathie en begrip jegens twee melders, maakte impliciete vooroordelen niet openlijk bespreekbaar en corrigeerde microagressief gedrag van collegeleden niet.’ Ook heeft de voorzitter ‘de schijn gewekt dat bepaalde nevenfuncties belangrijker waren dan de voltijds vervulling van de voltijds aanstelling’.
‘Het rapport maakt duidelijk dat de organisatiestructuur anders moet’, zegt de woordvoerder. Doel is dat er een robuuste organisatie komt te staan voor deze belangrijke taak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant