Kaja Kallas is nu twee weken buitenlandchef van de EU. De Estse oud-premier staat te boek als rechtlijnig en zelfverzekerd, en verwierf moreel gezag met de harde lijn die ze innam tegen de Russische agressie. Maar in Europa wacht haar geen eenvoudige klus.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
In juni 2021 wilden de toenmalige Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron de Russische president Vladimir Poetin uitnodigen voor een Europese top in Brussel, terwijl diens troepen zich verzamelden aan de grens met Oekraïne. Kaja Kallas, destijds premier van Estland, kwam in opstand. ‘Waar is zo’n top goed voor?’, zou ze volgens Politico hebben gezegd . Poetin is niet te vertrouwen, zei Kallas, er valt geen deal met hem te sluiten.
Macron kon niet geloven dat de leider van een klein land zo’n mond durfde op te zetten tegen de bondskanselier, aldus de nieuwssite. Maar Kallas werd in haar protest gesteund door Oost-Europese lidstaten, en Merkel moest bakzeil halen. ‘Kaja belde me ’s avonds laat op en zei dat, hoewel ze er misschien een zootje van had gemaakt, ze tevreden was’, zei haar vader Siim Kallas indertijd tegen de Estse publieke omroep ERR.
Hoe het ook zij, het incident droeg bij aan de reputatie van Kallas. Haar moreel gezag werd bovendien verder versterkt toen Rusland Oekraïne binnenviel in februari 2022; Kallas had gelijk gehad toen ze waarschuwde voor Rusland. Dat terwijl andere Europese leiders, zoals Macron, tot op het laatste moment geloofden dat ze Poetin tot inkeer konden brengen. Media portretteerden Kallas als ‘de ijzeren dame’, de grootste Rusland-havik van Europa.
Sinds december is Kaja Kallas de nieuwe EU-buitenlandchef, en treedt in de voetsporen van de Spanjaard Josep Borrell. Maandag zit ze voor de eerste keer de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken voor.
Haar onwrikbare houding tegenover Rusland is maar ten dele een geografische kwestie, zei ze in het Britse tijdschrift New Statesman. ‘Landen die betere buren hebben dan wij, voelen deze dingen anders’, aldus Kallas.
Estland maakte lange tijd deel uit van het tsaristische rijk, werd in 1918 onafhankelijk en in 1940 weer ingelijfd door de Sovjet-Unie. Kallas’ harde lijn tegen Rusland is niet alleen verknoopt met deze geschiedenis, maar ook met die van haar eigen familie. Haar overgrootvader Eduard Alver was in 1918 een van de oprichters van de onafhankelijke republiek Estland.
Na de annexatie door de Sovjet-Unie wilde partijleider Jozef Stalin afrekenen met de elite die de ruggengraat vormde van het zelfstandige Estland. Kallas’ overgrootmoeder, grootmoeder en moeder werden in 1949 naar Siberië gedeporteerd. Haar moeder was nog een baby en zou, tegen alle verwachtingen in, de reis overleven.
Kallas groeide op in de Sovjet-Unie. Haar vader Siim was tussen 1972 en 1990 lid van de Communistische Partij, zoals veel Esten die een functie van enige maatschappelijke betekenis wilden bekleden. Ondertussen verlangde hij naar vrijheid en ontsnapping aan het Russische imperialisme. Toen Kallas een jaar of 10 was, maakte het gezin een tripje naar Oost-Berlijn. Bij de Brandenburger Tor zei haar vader: ‘Adem in, kinderen, het is de lucht van de vrijheid die uit het Westen komt.’
Toen Estland in 1991 weer onafhankelijkheid werd, klom Siim Kallas op tot president van de centrale bank, en werd later premier en Eurocommissaris. Hij was een van de oprichters van de liberale partij, waarvan ook zijn dochter lid is. Kaja Kallas is een harde vrijemarktliberaal met cultureel progressieve ideeën over duurzaamheid en lhbti-rechten, en populairder in de stad dan op het conservatievere platteland. ‘Ze is de meest geliefde en meest gehate politicus van Estland. Ze zorgt voor polarisatie’, zei minister van Buitenlandse Zaken Margus Tsahkna onlangs .
Kallas werd premier in 2021 en haalde een grote overwinning bij de verkiezingen in 2023. Daarna ging het echter bergafwaarts met haar populariteit. Het bedrijf van haar echtgenoot bleek nog altijd zaken te doen met Rusland, terwijl Kallas dat altijd scherp had veroordeeld. Bovendien verhoogde ze de belastingen, in strijd met haar verkiezingsbeloften. In januari 2023 steunde nog maar 16 procent van de Estse bevolking haar. De benoeming tot buitenlandchef van de Europese Unie komt haar derhalve niet slecht uit.
Zoals veel Baltische politici wordt Kallas gedreven door de herinnering aan de Sovjetterreur en de vastbeslotenheid om de nadien herwonnen vrijheid met hand en tand te verdedigen. De post van EU-buitenlandchef is echter verre van eenvoudig. Kallas is een uitgesproken Rusland-havik, maar heeft nog een zwak profiel op andere buitenlandkwesties, zoals het Midden-Oosten of China. Ze zal echter snel worden ingewerkt: deze maandag is Syrië een van de belangrijkste punten op de agenda van de raad van buitenlandministers.
Nog ingewikkelder is de inherent zwakke positie van de EU-buitenlandchef. Kallas’ voorganger had vaak de grootste moeite om de 27 lidstaten op één lijn te krijgen. De chefspositie wordt bovendien ondermijnd door het feit dat de lidstaten, zeker grote landen als Duitsland en Frankrijk, niet van plan zijn hun eigen buitenlandbeleid op te geven. Afgelopen week hekelde ze in Berlijn het aarzelende optreden van de Duitse bondskanselier Scholz tegenover Rusland: ‘Je wint geen oorlog als je niet duidelijk zegt dat je wilt winnen.’
Kallas is zelfverzekerd en rechtlijnig, maar ook zij zal grote moeite hebben om serieus genomen te worden op het wereldtoneel. Niettemin beschikt ze over één groot wapenfeit: in de kwestie-Oekraïne heeft ze veel moreel gezag opgebouwd met haar authentieke stem tegen de Russische agressie, puttend uit de tragische geschiedenis van haar land en haar familie.
3 × Kaja Kallas
• Voordat ze de politiek inging, werkte ze als jurist bij een van de grote advocatenkantoren van Estland. Haar specialisatie was concurrentierecht. Ze was succesvol, maar het werk bood haar onvoldoende bevrediging.
• Rusland heeft Kallas op de lijst met gezochte personen geplaatst, officieel vanwege het verwijderen van monumenten uit de Sovjettijd. ‘Dit is eens te meer bewijs dat ik het goed doe’, schreef Kallas hierover op X.
• Kallas werd ook genoemd als secretaris-generaal van de Navo. Ze werd echter te polariserend geacht. Uiteindelijk ging de baan naar de flexibele onderhandelaar Mark Rutte.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant