Banken die waarschuwen dat je contant geld in huis moet halen. De vogelgriep, die sneller van dier op mens zal overspringen dan werd verwacht. Slechte economische voorspellingen. Een revolutie door kunstmatige intelligentie. En zie, daar hebben we Mark Rutte, die het in zijn nieuwe baan ineens tijd vindt dat we ons geestelijk voorbereiden op oorlog.
Onlangs was ik te gast op een evenement in Tilburg dat als thema ‘Toekomstverliefd’ had. Ook nog een week na de anti-Joodse en anti-Israëlische geweldsuitbarsting in Amsterdam, met de daaropvolgende hysterie in politiek en media. Ik moet bekennen dat het even graven was, naar mijn toekomstverliefdheid. Al was de zaal nog zo versierd met reusachtige harten.
Maar na afloop was er gelegenheid tot napraten en zat er een zitkuil vol mensen die iets voor anderen deden en die wilden delen wat ze probeerden en waar ze tegenaan liepen. Zoals het paar dat eigener beweging probeerde om tegen de bureaucratische klippen op vluchtelingen met een verblijfsvergunning aan werk op gepast niveau te helpen. ‘En ik ben niet zo links, hoor’, zei de man er haast verontschuldigend bij. ‘Dit is gewoon goed voor Nederland en goed voor die mensen.’ Ik kikkerde ervan op.
De vraag die ik het vaakst krijg, is: word je niet moedeloos? Omdat ik me bezighoud met die zaken waar de vragenstellers zelf moedeloos van dreigen te worden: het nieuws, de manier waarop Nederland wordt geleid, de toestand van de wereld. Sta me toe om zo aan het eind van 2024 een keer op deze plek te antwoorden. Dit wordt nogal zalvend. Lichtjes kokhalzen mag.
Kijk, van mensen die persoonlijk in diepe ellende zitten, is het voorstelbaar dat ze zich verslagen voelen. Maar van mezelf, met een geprivilegieerd leven in een geprivilegieerd land, zou ik dat potsierlijk vinden. Bovenal: steeds weer ontmoet ik welwillende mensen, zoals dat paar. Het stikt er in Nederland werkelijk van.
Natuurlijk, het is een schok dat de wereld zo onzeker en dreigend is, nadat we driekwart eeuw konden denken dat rampen en oorlogen tijdelijke onderbrekingen waren in een onvermijdelijke vooruitgang. Nu stapelen ze zich in te hoog tempo op om dat te blijven geloven. Maar in Nederland hebben we desondanks een betrekkelijk goede uitgangspositie. Tenzij we het zelf verprutsen. En het domste dat we kunnen doen is energie verspillen door elkaar de tent uit te vechten.
Nou gebeurt dat niet massaal. Wanneer je het politieke nieuws volgt of op sociale media zit, kun je die indruk krijgen. Het viel me zo op toen NSC-leider Omtzigt laatst speechte dat ‘het windkracht 11 is in de samenleving’. Een gevalletje pure projectie. In de coalitie stormt het misschien, ja. Zijn partij is weggeblazen. In het overgrote deel van de samenleving staat hoogstens een stevige bries.
Het is net weer gebleken uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De sociale samenhang in Nederland is ‘stabiel hoog’. Mensen vertrouwen elkaar en de instituties (nou ja, niet de Tweede Kamer), en ze doen vrijwilligerswerk. Niet dat er geen zorgen zijn. Mensen met een basis- of vmbo-opleiding hebben minder vertrouwen in anderen en er zijn veel negatieve gevoelens over Nederlanders van bijvoorbeeld Poolse, Turkse of Marokkaanse afkomst. Dat we worden geregeerd door een coalitie die uitgerekend 1,3 miljard bezuinigt op onderwijs en die wantrouwen aanwakkert tegen mensen met een migratieachtergrond, is dus zacht gezegd ongelukkig.
Maar mensen hebben daar toch voor gekozen? Zeker, flink wat mensen laten zich aanwrijven dat ze miskende, machteloze slachtoffers zijn en dat migratie niet een van vele belangrijke vraagstukken is, maar de bron van alle kwaad: als dáár maar een eind aan wordt gemaakt, zijn ze buutvrij. Hoe belangrijk het ook is om die illusie door te prikken, al is het maar om het voor Nederlanders met een migratieachtergrond leefbaar te houden, ik verwacht niet dat fel publiek debat velen op andere gedachten zal brengen.
Het SCP noemt denk ik de belangrijkste voorwaarden daarvoor. En eigenlijk kun je ze zelf verzinnen: ontmoetingen en gemeenschappelijke doelen. Zet mensen fysiek bij elkaar en al lopen hun politieke ideeën en levensstijl uiteen, de kans is groot dat ze het met elkaar rooien. Geef ze een taakje samen en ze moeten wel. Niet dat het per se makkelijk is: iemand ontmoeten die jouw waardigheid ontkent, of die je daarvan verdenkt, doet pijn.
Ik blijf hopen op meer landelijke politici die begrijpen dat ze wanhoop organiseren wanneer ze met die eeuwige onnatuurlijk ferme cadans in hun dictie (praat toch normaal) blijven beweren dat ze zo’n beetje alles voor de achterban gaan ‘oplossen’, terwijl ze zelden aan de verwachting kunnen voldoen. Dat hun een bescheidener rol past, waarin ze Nederlanders om hulp vragen. Die hulp is onmisbaar én het recept tegen moedeloosheid. Onder wethouders en bij ambtenaren zie je dit besef meer doordringen.
En talloze Nederlanders wachten dus niet. Die zoeken elkaar op. Ze zorgen voor ouderen, sorteren afval, wekken energie op, zitten in een dorpsraad, financieren doktershulp voor wie papieren mist of nemen scholieren onder hun hoede. De dreigende wereld blijft intussen de dreigende wereld; de kans wordt alleen groter dat we overal een beetje doorheen komen. En het is goed voor het humeur. Ik wens iedereen veel ontmoetingen toe, straks in het nieuwe jaar. Ook pijnlijke.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant. Hij was twaalf jaar journalist voor de Volkskrant en werkt nu als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant