Nu rebellen het Assad-regime na dertien jaar strijd ten val hebben gebracht, is de internationale gemeenschap aan zet. Zowel Turkije als Israël dient te worden beteugeld. De EU en de VS moeten stabilisering van Syrië zien als een strategische topprioriteit.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Van 2008 tot 2016 was hij correspondent in het Midden-Oosten, deels vanuit Damascus.
Een week na hun bliksemsnelle opmars naar Damascus doen de rebellen hun best het verscheurde Syrië te lijmen. Vertegenwoordigers van zuidelijke oppositiegroepen en noordelijke Koerdische strijders zijn al naar Damascus gekomen. Zes Arabische staten hebben gezanten gestuurd.
Vrijdag verscheen rebellenleider Ahmed al-Sharaa – voorheen bekend onder zijn nom de guerre Abu Mohammed al-Jolani – voor het eerst in burgerpak. Hij riep de Syriërs op ‘het land te herbouwen’.
Of de nieuwe machthebbers Syrië enigszins kunnen stabiliseren, is niet alleen aan hen. Zodra de eerste dagen van rouwen en vieren voorbij zijn, volgen moeilijke keuzes. Voor Syriërs, buurlanden en de rest van de wereld.
Sinds de rebellen van Hayat Tahrir al-Sham (HTS) het regime-Assad omverwierpen, werd in het noorden van Syrië met bemiddeling van de Verenigde Staten een staakt-het-vuren bereikt tussen Koerden en pro-Turkse rebellen. Een overgangsregering in Damascus wil vóór 1 maart 2025 de weg plaveien naar een nieuwe staatsvorm. De VS en Europese landen overwegen HTS van de terreurlijst te halen.
Maar in dezelfde week zijn Israëlische pantservoertuigen voor het eerst in vijftig jaar de grens van de illegaal bezette Golanhoogvlakte overgestoken om meer Syrisch terrein in te nemen. De Israëlische luchtmacht heeft ruim vijfhonderd bombardementen uitgevoerd op wat er nog over was aan Syrische militaire infrastructuur. Woensdag begonnen door Turkije gesteunde milities alweer op Koerden te schieten.
Rusland wil ondertussen twee cruciale bases op Syrisch grondgebied behouden. Iran, dat zich uit Syrië terugtrok en het Assad-regime liet vallen, zal proberen het nieuwe bewind te ondermijnen. Datzelfde geldt voor Hezbollah, dat net als Hamas afhankelijk was van Assad voor de toevoer van wapens uit Iran.
Te midden van deze regionale en internationale grootmachten moet de regering van HTS een plek in de wereldorde veroveren. Daarbij heeft ze hulp nodig.
Stabilisering van Syrië is een strategische topprioriteit voor de VS en de EU. Alleen dan zullen honderdduizenden Syrische vluchtelingen in Europa een terugkeer overwegen. Het is ook een voorwaarde voor stabiliteit in de rest van het Midden-Oosten. En het biedt een kans Russische en Iraanse invloed in de regio tegen te gaan.
De komende weken zijn drie dingen cruciaal. Het eerste, en eenvoudigste, is noodhulp. Voedsel, medische hulp, toegang tot schoon drinkwater en bescherming tegen de winterkou. Hulp is de snelste weg naar stabilisatie. Alleen al in het noorden van Syrië zijn 3,5 miljoen ontheemden. De eerste hulpkonvooien van de Verenigde Naties en de Europese Unie zijn al onderweg, over land en via de lucht.
Tegelijk moeten de VS en EU al hun invloed aanwenden om zowel Turkije als Israël te doen inzien dat stabiliteit in Syrië in hun belang is. Turkijes hoogste prioriteit nu – hoger dan een stabiel Syrië – is een einde maken aan het semi-autonome ministaatje van de Koerden in het noordoosten van Syrië, aan de Turkse grens. Turkije heeft grote invloed op HTS, dat het van wapens voorzag in zijn strijd tegen het regime van Assad.
De VS, die de Koerden steunen sinds zij de strijd aangingen met Islamitische Staat, moeten aansturen op een langdurig vergelijk. Dat vereist concessies van alle betrokkenen. De Koerden zal een zekere mate van autonomie moeten worden beloofd, in elk geval voor de nabije toekomst. Turkije kan misschien worden overgehaald genoegen te nemen met internationale veiligheidsgaranties langs zijn zuidelijke grens.
HTS en de overgangsregering hebben tot nu toe geen woord gewijd aan de voortdurende Israëlische luchtaanvallen en de invasie van Syrisch grondgebied. Maar als er bommen op Damascus en de havenstad Latakia blijven vallen, zal het niet lang duren voordat in Syrië de roep om een reactie zo luid wordt dat het nieuwe bewind die niet kan negeren. Dan kunnen alle plannen voor vrede in Syrië net zo plotseling verdwijnen als dat de rebellen opstoomden naar Damascus.
Tot slot: Syrië zucht onder tal van Europese en vooral Amerikaanse sancties. Wil het land enigszins levensvatbaar worden, dan moet het toegang krijgen tot het internationale economische systeem. Meer dan de helft van de Syrische water- en energie-infrastructuur is verwoest of ernstig beschadigd. De graanproductie is nog maar een kwart van wat die voor de burgeroorlog was. De gezondheidszorg functioneert nauwelijks. De olie- en gasproductie bedraagt nog geen 10 procent van het oude niveau.
Buitenlandse ondernemingen moeten in Syrië kunnen investeren. De nieuwe regering moet kapitaal kunnen lenen. Miljarden aan Syrische bevroren tegoeden in het buitenland kunnen worden vrijgegeven. Mogelijk kunnen de VS en Europese landen voorwaarden verbinden aan opheffing van sancties, zoals inclusief bestuur.
Een liberale democratie zal Syrië niet snel worden, daar doet HTS-leider Ahmed al-Sharaa niet geheimzinnig over. Er komt een islamitische regering, maar met respect voor minderheden. De term ‘vrije verkiezingen’ is nog niet gevallen, maar gebrek daaraan staat in het geval van Saoedi-Arabië en Egypte goede banden met het Westen ook niet in de weg.
Het stof moet nog neerdalen in Syrië, de toekomst is hoogst onzeker. Bovenal moeten HTS en de Syriërs zelf tot een samenlevingsvorm komen die recht doet aan de veelzijdigheid van het land en de kans op verder conflict minimaliseert.
Er is hoop na Assad. Maar alleen als alle dominostenen de juiste kant op vallen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant