Het had waar kunnen zijn. Een meute woedende migranten, die eruitziet alsof ze de poorten van ons platte paradijs komen inbeuken. De Groene Amsterdammer publiceerde deze week een onderzoek waaruit bleek dat in aan de PVV gelieerde Facebookgroepen bergen van dit soort AI-plaatjes rouleren.
Die groepen worden hoogstwaarschijnlijk onderhouden door PVV-kamerlid Maikel Boon, die al eens van Facebook werd getrapt omdat hij ergens #minderminderminder van wilde. In de groepen staan ook beelden van een opgepompte Action Man-Geert, maar vooral die migrantenmeutes scoren als een tierelier – datgene waarvan je geen écht beeld kunt vinden. Omdat het niet bestaat.
Nu kan het verleidelijk zijn te denken dat die schaapachtige PVV-volgers zich massaal hebben laten foppen. Wat opvalt als ergens AI is ontmaskerd, is dat mensen (ook ik) zichzelf graag feliciteren met hun onfeilbare AI-herkenvermogen. Vooral achteraf. Vorige week bleek dat in De Volkskrant en NRC door AI geschreven ingezonden brieven hebben gestaan; lezers schreven nadien dat die vol zaten met ‘clichés’, de stijl vonden ze ‘gezwollen’. Wat mensen ook vaak beweren: aan AI-producten ontbreekt menselijkheid.
Vorige maand verschenen twee onderzoeken, een waarin het gros van de mensen AI-‘kunst’ niet kon onderscheiden van mensenkunst. En een waarin ze van AI-poëzie vaker dachten dat die door een mens was gemaakt dan echte poëzie. ‘Slaat nergens op’, zeiden veel respondenten over het werk van T.S. Eliot en collega’s.
In het kunstexperiment was het populairste plaatje ook AI, een impressionistisch, Van Goghig cafétafereeltje. Eerder bleek uit een studie dat mensen AI-gezichten inmiddels menselijker vinden dan echte gezichten. En: hoe zelfverzekerder mensen waren over hun oordeel, hoe vaker ze het fout hadden.
Dat we toch steeds blijven zoeken naar de onechtheid van iets wat steeds echter lijkt, is vooral een geruststellend ritueel: we verzekeren onszelf van onze menselijke bijzonderheid én van onze superioriteit aan die sukkels op Facebook die wél in nepnieuws en AI-vallen trappen. Onvermijdelijk hoor je daar steeds vaker zelf bij.
Het is de vraag of de waarheid er eigenlijk erg toe doet, voor de volgers in het PVV-Facebooklandschap. Deze beelden hoeven niet meer te doen dan echt voelen. Ze zeggen ook niet echt iets nieuws: ze verbeelden het verhaal dat de PVV al twintig jaar vertelt, dat horden asielzoekers onze veiligheid en comfortabele leefomstandigheden bedreigen. Daarna worden ze herhaald en herhaald, tot ze een eigen realiteit scheppen waar mensen naar handelen en stemmen.
Natuurlijk, er zijn vast PVV-stemmers die dit soort greppeldrab zonder vragen aannemen, maar dit soort beelden zullen ook grif worden gedeeld als politieke cartoon of als lekkere lap rood vlees. Is dit hoe het ís? Of is dit hoe het gaat zijn als u nu geen PVV stemt? Vul zelf maar in, boeie. De kracht van die AI-beelden van migranten is juist dat ze allerlei rollen tussen foto en illustratie in kunnen vervullen.
Dat maakt ze zo licht ontvlambaar, zo vloeibaar, daarom wordt AI al door heel Europa met succes door extreemrechtse partijen gebruikt als een soort fascistoïde fatamorganafabriek. Facebook, nog altijd het grootste sociale platform van Nederland, hoeft er geen verantwoording over af te leggen. De PVV doet dat sowieso niet.
Volgens de ongeschreven regels komen columnisten zo rond dit punt met een oplossing voor het probleem, en ik zeg maar eerlijk: ik heb die niet. Wat ik wel heb, is een quote. Een weinig vrolijk stemmende, zo tegen de feestdagen, maar leuk om te herhalen tijdens het gourmetten.
In 2004 zou Karl Rove, politiek strateeg van George Bush, tegen een journalist hebben gezegd: ‘We zijn nu een empire, en als wij handelen, scheppen we onze eigen realiteit. En terwijl jullie (journalisten, red.) die realiteit bestuderen – nauwgezet, zoals jullie dat doen – handelen wij opnieuw, scheppen we een nieuwe realiteit, die u ook kunt bestuderen (...) en u, u allemaal, zult alleen nog bestuderen wat wij doen.’
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant