NAVO-baas Mark Rutte waarschuwt dat we ons mentaal moeten voorbereiden op een oorlog. Maar zijn Nederlandse burgers zelfredzaam genoeg als het erop aankomt en speelt de overheid daar genoeg op in? Experts spreken zich uit: "We moeten weerbaarder worden."
De EO maakte begin november een televisieprogramma waarin een avond lang werd gedaan alsof Nederland opeens met een grootschalige stroomuitval kampte. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, het ministerie van Justitie en Veiligheid en netbeheerder Stedin werkten aan het programma mee.
Expert Werner Overdijk van het bedrijf Crisisplan, dat overheden helpt voorbereiden op rampsituaties, juicht dit soort initiatieven toe. "We hebben in Nederland nu zo lang vrede gekend dat we ons niet meer bewust zijn van wat oorlog is", zegt hij tegen NU.nl.
"Het is van groot belang dat we ons bewust zijn van onze zwakke plekken en de risico's in het geval dat we worden overvallen door een situatie. Dat kan gaan om een eventuele oorlog, maar ook om een langdurige uitval van elektriciteit, gas of communicatie."
De Nederlandse samenleving is tegenwoordig opgebouwd rond efficiëntie en kleine voorraden. "Vroeger hadden huishoudens een vriezer van 2 kuub met hele voorraden eten", noemt Overdijk als voorbeeld. "Dat hoeft nu niet meer, omdat we 24/7 naar de supermarkt kunnen om eten te halen. Dat principe geldt ook op grotere schaal: denk aan het tekort aan ic-plekken in Nederland. Je zag in coronatijd dat dat meteen problemen opleverde. Maar de afweging is dan dat het op voorraad houden van meer bedden óók meer geld kost."
Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit, noemt als voorbeeld de infrastructuur van de elektriciteitsnetten, die ook niet meer in staat is om grote klappen op te vangen. "Om financiële redenen heeft de overheid de lat voor elektriciteitsmaatschappijen de afgelopen decennia lager gelegd", stelt hij. "Vroeger had het elektriciteitsnet nog 'vluchtstroken' waar we op konden vertrouwen als het reguliere net uitviel. Maar die routes worden nu ook voor het gewone stroomnet gebruikt. Dus bij een uitval duurt het veel langer voordat de problemen zijn hersteld."
De Nederlandse bevolking was zich in de tijd van de Koude Oorlog veel beter doordrongen van het feit dat ons een ramp kon overkomen, gaat Helsloot verder. "Je had toen de Bescherming Bevolking (BB), een organisatie waar 400.000 mensen lid van waren die af en toe oefenden wat ze zouden moeten doen als de Russen zouden aanvallen."
"Dan leerde je hoe je slachtoffers uit het puin van gebombardeerde huizen moest halen." De BB hoeft van de hoogleraar niet per se terug te komen. "Maar ik snap dat Mark Rutte de risico's duidelijk wil maken en dat we daarop voorbereid moeten zijn. En dat die voorbereidingen ook geld kosten."
In zijn toespraak riep Rutte NAVO-landen op om meer geld te besteden aan defensie:
In de Noord-Europese landen, zoals Zweden of Finland, is dat besef ook tegenwoordig nog veel groter, stelt Overdijk van Crisisplan. "Die landen zijn de oorlogsdreiging altijd veel bewuster blijven voelen omdat ze grenzen aan Rusland", zegt hij. "Daar wordt kinderen op de basisschool nog geleerd hoe ze EHBO moeten toepassen, of waar je moet schuilen in het geval van een aanval. Vermoedelijk hebben de kinderen die kennis nooit nodig. Maar als wel, dan zijn ze wel weerbaarder."
In deze landen wordt de bevolking ook aangeraden voorbereid te zijn op twee tot drie weken zelfredzaamheid. "Die kennis is niet alleen zinvol bij een aanval, maar ook bij hevige kou, of een sneeuwstorm, of bij een epidemie", legt Overdijk uit. Zo hebben ziekenhuizen in deze landen altijd extra voorraden achter de hand, just in case. "Het kost geld. Maar in de coronaperiode zag je daar wel de waarde van. Terwijl onze ziekenhuizen worstelden met tekorten aan maskers en handschoenen."
Hoogleraar Helsloot denkt dat het slim is als de overheid de leiding neemt in het stellen van kaders voor bedrijven die van cruciaal belang zijn voor Nederland. "Je kunt wel elke burger leren om thuis een noodpakketje op voorraad te hebben waarmee je het drie dagen uitzingt", legt hij uit. "Maar daar heb je niets aan als na die drie dagen nog steeds het hele land platligt."
Hij noemt als voorbeeld de capaciteit van telecombedrijven. "Ik geloof dat de accu's van communicatiemasten nu twee uur blijven draaien bij een stroomuitval", schetst hij. "Maar daarna valt onze communicatie dus uit. Waarom hebben die bedrijven niet verplicht noodgeneratoren die garanderen dat de masten in zo'n situatie een paar dagen in de lucht kunnen blijven?" Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor de pompen van de watervoorziening: "Ook die werken na een paar uur niet meer. Terwijl je dat soort theoretische problemen goed kunt ondervangen met bijvoorbeeld een voorraadje diesel achter de hand."
Source: Nu.nl algemeen