Elk jaar leest de boekenredactie van NRC honderden boeken, van romans tot filosofie. En elk jaar maken de redacteuren een schifting: wat was nu het allerbeste? Tot een genummerde lijst komen ze niet – zo gemakkelijk zijn boeken niet tegen elkaar op te wegen. Zie dit vooral als een lijst van aanraders, waarin je naar eigen smaak kan grasduinen.
Welke geschiedenisboeken kwamen er dit jaar uit die je echt moet lezen? Boekenredacteur Jeroen van der Kris zet tien geschiedenisboeken op een rij, in willekeurige volgorde: vijf over de wereld, vijf over Nederland.
Bijzondere combinatie van een ziektegeschiedenis (de auteur overleefde op het nippertje een gewaagde hersenoperatie) en een zoektocht naar een Duits familieverleden.
Pericallosa. Eine deutsche Erinnerung. Pluim, 452 blz. € 26,99
De Britten bouwden als kolonisator in Azië „het eerste wereldwijde drugskartel”. De Indiase auteur Amitav Ghosh schetst de pijnlijke geschiedenis van een opgelegde verslaving.
Smoke and Ashes. Opium’s Hidden Histories. Vert. Menno Grootveld. Atlas Contact, 413 blz. € 26,99
Economisch historicus Jan Luiten van Zanden geeft een helder overzicht van de man-vrouwverhoudingen door de eeuwen heen. De beknotting van de vrijheid van de vrouw is géén natuurlijk verschijnsel.
Prometheus, 187 blz € 20,99
Wat dreef mensen ertoe het misdadige regime van Adolf Hitler te steunen? Historicus Richard Evans beantwoordt die vraag aan de hand van levensbeschrijvingen van 21 nazi’s.
Hitler’s People. Vert. Rob de Ridder. Spectrum, 664 blz. € 49,99
Journalist Marijn Kruk neemt de lezer mee op een fantastische reis door de recente geschiedenis van Europa en het Midden-Oosten, en probeert zo de opkomst van populistische politici te verklaren.
Prometheus, 278 blz. € 22,99
Marita Mathijsen heeft dezelfde vrije en onconventionele manier van vertellen als Betje Wolff, over wie ze een boek schreef. Ze brengt haar zo dichtbij dat je vanaf de eerste bladzijde met haar meeleeft.
Balans, 504 blz. € 29,99
Standaardwerk over de geschiedenis van de Joodse onderduik in Nederland, extra krachtig door persoonlijke anekdotes van auteur.
Alfabet, 640 blz. € 39,99
Zeer grondige en goed geschreven biografie van filmmaker en columnist Theo van Gogh.
Querido, 688 blz. € 34,99
Auke van der Woud ziet hoe Nederland in de negentiende eeuw snel moderniseerde. De liberalen waren in die tijd, anders dan vaak wordt gedacht, niet vies van overheidsingrijpen.
Prometheus, 456 blz. € 39,99
Sandra Langereis’ biografie van Eise Eisinga is soms zo enthousiasmerend dat je meteen zou willen afreizen naar Franeker om het beroemde planetarium te bekijken. Maar Eisinga was meer dan een planetariumbouwer. Als de bestuurder, die hij óók was, plaatst ze hem nadrukkelijk in zijn tijd.
De Bezige Bij, 368 blz. € 34,99
Wat zijn verder de beste non-fictieboeken van 2024? Boekenredacteur Rosan Hollak noemt haar favorieten:
In dit imposante boek, gewijd aan „de verborgen levens van de vrouwen die werden vermoord door Jack the Ripper”, speculeert historica Hallie Rubenhold niet over de motieven van de Ripper en beschrijft ze ook niet alle bloederige details. In plaats daarvan reconstrueert ze de individuele levens van de Ripper-slachtoffers – Elizabeth Stride, Mary Ann ‘Polly’ Nichols, Annie Chapman, Catherine Eddowes en Mary Jane Kelly – en weerlegt ze de lang gekoesterde aanname dat deze kwetsbare vrouwen ‘gewoon’ prostituees waren.
The Five. Vert. Marieke van Muijden. Boekerij, 447 blz. € 23,99
De grootvader van filosoof Ignaas Devisch deed wat nodig was en als er iets verwerkt diende te worden, deed hij dat in stilte en eenzaamheid. Aanleiding voor Devisch om te onderzoeken hoe we tegenwoordig, in vergelijking tot vijftig jaar geleden, onze emoties delen. Is het goed dat we onze gevoelens uiten of gaan we soms te ver? Schuilt er ook kracht in het zwijgen?
Pelckmans, 111 blz. € 19,50
In dit geslaagde non-fictie debuut vertelt Lauwerys op originele wijze de sociaal-culturele geschiedenis van Wenen tussen 1900 en 1938. Hij doet dat aan de hand van de vrouwenemancipatie, de opkomende Joodse bourgeoisie, de onderwijshervormingen en de strijd van de sociaal-democraten voor betere levensomstandigheden van de arbeiders.
Athenaeum – Polak & Van Gennep, 456 blz. € 27,50
Hoe beleven we de natuur? Deze biografie over de romantische schilder Caspar David Friedrich geeft niet alleen inzicht in het leven van de Duitse schilder maar laat ook zien wat de filosoof Schelling destijds al mooi en raadselachtig verwoordde: natuur is zichtbare geest, geest onzichtbare natuur. Een aanrader voor wie meer wil weten over de Duitse romantiek of voor fans van het werk van Goethe.
Zauber der Stille. Vert. Gerrit Bussink en Izaak Hilhorst. Alfabet, 200 blz. € 24,99
Het is de meest abstracte boektitel van het jaar: Objectgeoriënteerde ontologie (OOO). Harman is een van de grondleggers van deze filosofische stroming met als uitgangspunt: álles is een object, van de tafel tot Sherlock Holmes. Bizar? Maar voor wie houdt van metafysica en wil nadenken over hoe we de wereld waarnemen kan dit een prikkelend boek zijn. Harman laat zien dat we ook op een andere manier kunnen waarnemen, en wel via de kunst. Deze kan precies een ervaring oproepen van hoe het is om een ander te zijn, ook niet-mensen en zelfs het niet-levende.
Boom. 272 blz. € 24,90
Ook voor kinderen was er bijzonder veel sterk aanbod dit jaar. Boekenredacteur Thomas de Veen vond deze vijf kinderboeken het beste.
„Op Jowi’s linkerhand had in kleine letters ‘sorry’ gestaan, wat voor de recherche het bewijs was dat hij niet gevallen of geduwd maar gesprongen was.” Er is iets gebeurd op een avond op een brug, een jongen is ervan afgevallen, of gesprongen – dat is de vraag. De young-adultroman Onder de brug van Evelien De Vlieger heeft thrillerachtige allure en de sterke constructie van een onvervalste whodunit, maar ook levensechte personages en intelligente zinnen met filmische beelden.
Querido, 162 blz. € 17,99
„Dat klopt niet”, denkt Mirza (10) als zijn vader hem zonder uitleg gebiedt in zijn volgepakte auto te stappen. Ze gaan niet naar huis, maar steeds verder ervandaan – naar het land waar zijn vader vandaan komt. Voorgoed. In één klap laat Enne Koens haar lezers ondervinden dat wat je thuis noemt wordt bepaald door je gevoel: je thuis is waar je hart ligt. In oprechte, heldere zinnen en beeldende taal, en met veel empathie beschrijft Koens hoe Mirza worstelt met zijn nieuwe bestaan.
Querido, 232 blz. € 18,99
Vanaf de openingsscène waarin Moos (13) wakker wordt doordat zijn pleeg-opa Leon met bed en al zijn torenkamertje komt binnendrijven, raas je met hem mee door een uitzinnig avontuur, waarin Sjoerd Kuypers cynische humor van de pagina’s afspat en hij niets ongenoemd laat. De Grote Vloed is een olijke dystopie met maatschappijkritiek in de overtreffende trap.
Hoogland & Van Klaveren, 283 blz. €19,90
In zijn nieuwe poëziebundel Ommouw me brengt Ted van Lieshout oude kleren tot leven, in woord en beeld, én degenen die ze ooit droegen. Dat doet hij op onnavolgbare wijze, onopvallend knap spelend met de dubbelzinnigheid en klankrijkheid van de taal. De roep om liefde en aandacht die hieruit spreekt is van een eenzaam mens tot een verlaten overhemd, maar ook vice versa. Van Lieshout rangschikte de hoofdstukken zodanig dat een treffend portret van een opgroeiend kind ontstaat.
Leopold, 96 blz. € 19,99
In Oever, het prozadebuut van tweevoudig Gouden Penseelwinnaar Ludwig Volbeda (1990), volgen we de introverte en gevoelige tiener Jip die worstelt met een zelfportret dat na de schoolvakantie ingeleverd moet worden. Een boek over genderidentiteit dat met deze aandacht en finesse is geschreven, kom je niet vaak tegen. Aan elke zin is aandacht besteed – Oever is een veelbelovend debuut.
Querido, 232 blz. € 18,99
Dit jaar verschenen tal van Nederlandse romans. Welke zijn écht de moeite waard? Boekenredacteur Thomas de Veen zet tien van de beste op een rij, in willekeurige volgorde.
Een vrouw die Sisyphus heet duwt een rolstoel een helling op. Ze torst een zware last, letterlijk en ook figuurlijk. Namelijk: haar moederschap. En ook: een complicerende factor van dat moederschap. Wat is er aan de hand met haar kind? Levensechte scènes en filosofische en allegorische bespiegelingen – of kortweg: het leven en de mythe – zijn in Dagen als vreemde symptomen ingenieus en innig verstrengeld.
Leonieke Baerwaldt: Dagen als vreemde symptomen. Querido, 230 blz. € 22,99
Jongeren zorgen onder het raam van kunstenaar David voor overlast. Over zijn reactie daarop – en waar die allemaal voor staat – gaat de scherp satirische, gelaagde roman Man maakt stuk van Maurits de Bruijn. De schrijver weet je te overtuigen als hij het over mannelijkheid en queer zijn heeft, over gentrificatie, over ruimte innemen en intimiteit, over kunst en toe-eigening, over autonomie en macht. Tegelijk is Man maakt stuk ook gewoon een roman waarin je het even tragisch als smakelijk ziet misgaan met degenen die al te stellig zijn.
Das Mag, 269 blz. € 23,50
Pierre Rosenau, de hoofdpersoon van Thomas Heerma van Voss’ nieuwe roman Het archief, begeeft zich op het terrein van zijn vader wanneer hij redacteur wordt van het literaire tijdschrift Arabesk. Aanvankelijk lijkt Het archief vooral een verslag van de teloorgang van een tijdschrift, goed geschreven en zeker geestig. De roman blijkt echter bovenal een Vatersuche te zijn: een zoektocht naar, maar vooral ook een liefdesverklaring aan de eigenzinnige vader Rosenau.
Das Mag, 274 blz. € 23,50
In zijn nieuwe roman De kroon met twee pieken beschrijft de Vlaming Guido van Heulendonk het leven van ex-ambtenaar Werner Vrysoone. Het boek heeft iets van een grote soap. Of beter gezegd: van de werkelijkheid, waarin mensen ook hun leven lang overvallen worden door noodlottigheden, en waarin ze verschillende rollen ten opzichte van elkaar aannemen.
De Arbeiderspers, 276 blz. € 23,99
Safae el Khannoussi (1994) stormt met haar daverende debuutroman Oroppa de Nederlandse letteren binnen. Als politiek filosoof werkt El Khannoussi aan de Universiteit van Amsterdam aan een proefschrift over Noord-Afrikaanse gevangenissen, een onderwerp waar haar roman overduidelijk raakvlakken mee heeft. De eigenheid van haar roman, waarin de verhalen over elkaar heen tuimelen, schuilt in El Khannoussi’s onorthodoxe verhaalopbouw en haar taal, die durf en lef, originaliteit en een groot plezier in vertellen verraadt.
Pluim, 391 blz. € 27,99
De hoofdpersoon Mart Rebius in de nieuwe roman Dit is jouw tijd van Bertram Koeleman is ervan overtuigd dat hij na het overlijden van zijn vader iets essentieels over zijn verleden is vergeten. Met behulp van acteurs reconstrueert hij zijn zesde verjaardag. Dit is jouw tijd is een rijk boek dat kan worden geïnterpreteerd als een bespiegeling op het onvermijdelijke acteren dat bij het ‘wenselijke’ opvoeden hoort.
Atlas Contact, 252 blz. € 22,99
Na twintig jaar rondzwerven in verschillende steden, op verschillende continenten, vestigt de verteller uit Elders, de tweede roman van Ilse Josepha Lazaroms, zich als alleenstaande moeder met haar dochtertje in een voormalig havenarbeidershuisje in Amsterdam-Noord. Elders beschrijft herbeleefde herinneringen die worden afgewisseld door beschouwingen over moederschap, schrijverschap en wat het betekent om ergens thuis te zijn. Het resultaat is een tedere vertelling die soepel leest en waarin alles op zijn plek valt.
Atlas Contact, 133 blz. € 21,99
In het oog van Marijke Schermer is een even soepele en vermakelijke als scherpzinnige roman, een psychologische pageturner waar ze je met vaste hand doorheen leidt. Klimaatactivisme als psychologische verdienste van een generatie en als metaforisch bewijs voor de zin van zelfonderzoek – het is die verrassende greep waarmee ze haar roman boven het persoonlijke uit laat stijgen.
Van Oorschot, 188 blz. € 23,50
In haar vijfde roman De instructies dringt Carolina Trujillo door in de psyche van de beroepsactivist Nora. De roman gaat over de implicaties van het najagen van overtuigingen, van welke aard ook. Hoofdpersoon Mol komt na jaren zijn jeugdvriendin Nora tegen, die een geradicaliseerd strijder voor dierenrechten is geworden. Trujillo’s kenmerkende humoristische verhaal is naast een fantastisch verslag van een revolutie in uitvoering door lieden met meer idealen dan kunde vooral een ode aan het juist in deze tijd zo onontbeerlijke geloof in het goede.
Koppernik, 375 blz. € 24,50
Een tijdlang voelt Camping, de nieuwe roman van Maartje Wortel, aan als een ronduit gezellig boek. Maar dat is bedrieglijk. Het hoofdpersonage Victorien wordt na een verbroken relatie campingeigenaar en de camping blijkt een vluchthaven te zijn voor gasten die zich even aan de wereld willen onttrekken, zoals een ex-militair, een crimineel en een BN’er. De roman is vaak grappig, de portretten zijn even smakelijk als invoelend. Zo leest Camping lange tijd als een licht en amusant verhaal, totdat blijkt dat de camping toch niet zo’n veilige haven is.
Prometheus, 235 blz. € 22,99
Boekenredacteur en Rusland-expert Michel Krielaars las dit jaar vele buitenlandse boeken in Nederlandse vertaling. Hij zet tien van zijn favoriete romans op een rij.
De roman Stalingrad, waarvan Leven en lot het vervolg is, van de Russische schrijver Vasili Grossman (1905-1964) is voor het eerst in een Nederlandse vertaling verschenen. De vertalers Annelies de hertogh en Els de Roon Hertoge baseerden zij zich op hun vondsten in Grossmans oorspronkelijke manuscripten en dan vooral op die uit de derde, nooit gepubliceerde, versie van het boek. Grossman excelleert in Stalingrad net als in Leven en lot in zijn karakteriseringen van gewone mensen in oorlogstijd, of het nu militairen zijn of burgers, Russen of Duitsers.
Za pravoje delo. Vertaling Annelies de hertogh en Els de Roon Hertoge. Balans, 1008 blz. €49,95
De nieuwe grote roman Onze avonden van Alan Hollinghurst (1954) is een virtuoze variatie op zijn eerdere werk. Opnieuw neemt de Britse schrijver Engeland onder de loep vanuit het perspectief van een buitenstaander. Over het onverwachte einde, dat zich voltrekt tijdens de recente coronapandemie en aankomt als een mokerslag, hangt een zweem van tragische onvermijdelijkheid.
Our Evenings. Vertaling Ton Heuvelmans. Prometheus, 495 blz. € 27,50
In James, genomineerd voor de prestigieuze Booker Prize, bewerkt Percival Everett de Amerikaanse klassieker Adventures of Huckleberry Finn (1877) van Mark Twain. In deze nieuwe versie wordt het verhaal verteld vanuit het perspectief van een slaafgemaakt personage, Jim, die werkt op een plantage in het Amerikaanse Zuiden, waar ook de kinderen Huckleberry Finn en Tom Sawyer rondrennen. Dat is een verschuiving die het originele verhaal verrijkt.
James. Pan Books, 320 blz. € 18,75
Rechter tussen twee vuren (1986), het magnum opus van de Tsjechische schrijver Ivan Klíma (1931), is voor het eerst in het Nederlands vertaald. De roman speelt zich af in het communistische Tsjechoslowakije van de jaren zestig en zeventig. Dit boek over een rechter in een totalitaire staat zet je in veel opzichten aan het denken over de wereld van nu.
Soudce z milosti. Vert. Irma Pieper. Wereldbibliotheek, 526 blz. € 39,99
De Britse schrijver Sulaiman Addonia (1974) is de zoon van een Ethiopische vader en een Eritrese moeder. Zijn familie ontvluchtte het oorlogsgeweld in Eritrea na de moord op zijn vader in 1977. In 1990 vroeg het gezin asiel aan in Engeland. In zijn derde roman De zieners volgen we de eerste Londense jaren van de dakloze Eritrese vluchtelinge Hannah. Hoe subversief de seks in deze roman ook mag overkomen, ze is nooit vulgair maar verrassend teder, poëtisch zelfs.
The Seers. Vertaling Lucie van Rooijen. Jurgen Maas, 159 blz. € 21,90
De nieuwe roman De engel van het verdwijnen van Slobodan Snajder (Zagreb, 1948) gaat over Kroatië tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog. En opnieuw komen alle verschrikkingen van die tijd voorbij, al is er ook een sprankje hoop. Over partizanen, fascisten, collaboratie, etnische zuiveringen, vermoorde Joden en communistische helden die bij Tito in ongenade vallen. „Mijn roman is een poging om van de god der wrake een engel te maken”, zegt Snajder in een interview met NRC.
Andeo nestajanja. Vertaling Roel Schuyt. Wereldbibliotheek, 416 blz. € 27,99
In de Dickensiaanse roman Caledonian Road van de Schot Andrew O’Hagan over het Londen van na de Brexit en de Covid-pandemie komen alle brandende kwesties van dit moment aan de orde. Van de Amerikaanse sancties tegen Russische oligarchen tot omgekochte leden van het Britse Hogerhuis en de uitbuiting van illegale arbeidsimmigranten. O’Hagan heeft een ongelooflijk spannend en geestig verhaal met John le Carré-achtige trekjes geschreven, waarin de Britse bovenwereld voor de handhaving van zijn luxueuze bestaan de gijzelaar is geworden van de nieuwe rijken.
Caledonian Road. Vert. Hilje Papma en Marlies Weyergang. Prometheus, 576 blz. € 27,-
In haar nieuwe, meesterlijke roman Kairos spiegelt Jenny Erpenbeck een steeds grimmiger wordende liefdesaffaire aan het einde van de DDR. Katharina (19) en Hans (53) ontmoeten elkaar in 1986, drie jaar voor de val van de Muur. De eerste maanden van hun liefde worden in ademloos proza verteld, op een manier die de intensiteit van hun aantrekkingskracht weergeeft. Hans ontpopt zich tot een sadistische meester-manipulator. Zoals de totalitaire Oost-Duitse zich verhoudt tot zijn burgers, rust Hans niet tot hij Katharina volledig aan zich onderworpen heeft. Weet Katharina zich van hem los te maken? Kairos grijpt je bij de strot.
Kairos. Vert. Elly Schippers. De Geus, 352 blz. € 24,99
In zijn nieuwe ‘non-fictieroman’ Lichtspel schrijft Daniel Kehlmann over filmregisseur G.W. Pabst, die in 1939 uit Amerikaanse ballingschap naar Europa terugkeerde en onder druk van Joseph Goebbels films voor de nazi’s ging maken. Kehlmann toont hoe een totalitair systeem niet alleen een naïeve, getalenteerde kunstenaar, maar ook een hele samenleving in zijn greep krijgt. De manier waarop Kehlmann schrijft is niet alleen grootse literatuur, maar leest ook alsof je naar een meesterlijke speelfilm kijkt.
Lichtspiel. Vert. Josephine Rijnaarts. Querido, 384 blz. € 24,99
In een fictie-essay bezingt de Canadese schrijver Anne Carson haar erotische obsessie voor haar echtgenoot in de vorm van een filosofisch zelfonderzoek. De schoonheid van de echtgenoot is het verslag van een langdurig huwelijk in verval, van een erotische obsessie. Deze ‘roman in verzen’ staat vol verrassende beelden en onverwachte vergelijkingen waar je bloed sneller van gaat stromen. Carson zegt weinig over haar privéleven. Maar uit het kleine beetje dat ze door de jaren heen over zichzelf heeft losgelaten kun je opmaken dat De schoonheid van de echtgenoot een zeer persoonlijk boek is.
The Beauty of the Husband. Vert. Marijke Emeis. Koppernik, 214 blz. € 24,50