Een nieuwe, superefficiënte virusremmer tegen hiv werkt zo spectaculair goed dat het de belangrijkste wetenschappelijke doorbraak van het jaar is. De teleurstelling van 2024? Ondanks de coronacrisis lukt het maar niet om mondiale voorbereidingen te treffen tegen nieuwe pandemieën.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Tot die slotsom komt het Amerikaanse wetenschapsblad Science, in zijn spraakmakende jaaroverzicht van wetenschappelijke ontdekkingen en ontwikkelingen van afgelopen jaar.
De periodiek wijst erop dat het vogelgriepvirus H5N1 lustig rondgaat onder Amerikaanse koeien, en dat de VS laks zijn in het beschikbaar stellen van de data erover. Precies wat de wereld zich in de nasleep van de coronacrisis nog zo had voorgenomen niet meer te laten gebeuren, aldus Science.
Daarnaast was er de mislukking van het pandemieverdrag, dat allerlei afspraken over het delen van kennis en gegevens had moeten vastleggen. Nu de coronacrisis eenmaal achter de rug is, blijken lidstaten van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet happig om de lessen van de pandemie om te zetten in concrete afspraken. Zo is een groot struikelblok in de onderhandelingen dat westerse industrieën hun patenten ook in nood niet beschikbaar willen stellen.
Met het anti-hiv-middel Lenacapavir, van de Amerikaanse fabrikant Gilead, is dat iets beter gesteld: de fabrikant heeft beloofd het middel goedkoop beschikbaar te stellen aan 120 ontwikkelingslanden.
Afgelopen zomer werd het resultaat bekend van een proef onder vijfduizend vrouwen: niet één van hen was besmet geraakt met het virus dat aids kan veroorzaken. Drie maanden later bleek bij een tweede onderzoek, ditmaal onder tweeduizend vrouwen en mannen die seks hebben met mannen, dat er maar twee personen besmet waren geraakt.
Dat opent een nieuw tijdperk in de hiv-bestrijding, stelt Science over de vondst. ‘Dit middel heeft de potentie om miljoenen mensen te beschermen tegen infectie. Het is een krachtige toevoeging aan de reeks spectaculaire biomedische doorbraken die hiv en aids veranderen van een ziekte die hele gemeenschappen op hun kop zet in een zeldzame kwaal’, schrijft het blad.
Daaraan is dringend behoefte. Vorig jaar raakten naar schatting zo’n 1,3 miljoen mensen besmet met hiv, van wie de meesten op het zuidelijk halfrond. Dat is veel meer dan het officiële doel van de internationale aidsbestrijding: het streven is het aantal besmettingen dit jaar onder de 370 duizend te krijgen.
Met het middel Lenacapavir erbij is het volgens Science misschien wel mogelijk om de volgende mijlpaal, minder dan 200 duizend besmettingen in 2030, te halen.
In de tsunami van jaarlijstjes in december is die van Science een opvallende. Het jaaroverzicht geldt als een van de overzichten die de polsslag van de wetenschap goed weet te vangen.
Andere belangrijke doorbraken zijn volgens het blad onder meer de ontdekking van een nieuwe vorm van magnetisme, het inzicht dat er 1,6 miljard jaar geleden al meercellig leven op aarde was en de geslaagde missie van Elon Musks ruimteraket Starship, die op 13 oktober na een vrije val perfect werd opgevangen door de vangarmen van de lanceertoren waarvandaan het gevaarte zeven minuten eerder was gelanceerd.
Net naast de eretitel ‘doorbraak van het jaar’ grijpt een reeks spannende, medische onderzoeken naar auto-immuunziektes. Dit jaar lukte het zowaar voor het eerst om enkele patiënten met aandoeningen zoals lupus en de spierziekte myasthenia gravis te genezen, met een moleculaire behandeling genaamd Car-T, die ook tegen kanker wordt ingezet. Bij die aanpak leert men de afweercellen van de patiënt om een celtype te ontregelen dat gaat over de aanmaak van antistoffen. Met als resultaat dat de antistoffen het eigen lichaam van de patiënt niet meer aanvallen.
Veel vervolgonderzoek is nog nodig, en de aanpak werkt nog maar voor een handvol patiënten en bij enkele auto-immuunziekten. Niettemin zijn de successen van Car-T zó opmerkelijk, dat het ‘een nieuw hoofdstuk in de behandeling van auto-immuunziekten kan openen’, aldus Science.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant