Mexico verankerde woensdag een verbod op het handelen in e-sigaretten in de grondwet. De groeiende groep Mexicaanse vapers ziet het met lede ogen aan. ‘Thuis ruikt het niet meer naar rook, maar naar fruit.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Op de glazen kassabalie van Ikhal Vape & Smoke Shop staan drie kleine flaconnetjes: Sweet Lemonade Ice, Ensemble Cubano en Monster Mice. Het laatste flesje toont de groene M van het populaire Amerikaanse energy-drankje. Emmanuel Ortiz rekent 600 peso’s af, een kleine 30 euro. ‘Ik weet niet hoe ze het doen, maar deze smaakt echt naar Monster.’
De tengere twintiger kan weer een paar maanden vooruit met de vloeistoffen die vol nicotine zitten. De e-sigaret is voor hem van levensbelang, zegt hij. ‘Ik gebruikte veel zwaardere middelen. Cocaïne, crack. Het vapen heeft me geholpen tijdens het afkicken.’
Ortiz kan niet begrijpen waarom de Mexicaanse senaat woensdag stemde voor een grondwetswijziging die het handelen in vapes verbiedt. Ook importeren is verboden. ‘Belachelijk.’ Ruim dertig landen voerden al vapeverboden in, van India en Turkije tot Noorwegen en Brazilië. Mexico is het eerste land ter wereld dat het verbod om e-sigaretten opneemt in de grondwet.
Na een jarenlange strijd tegen de elektronische nicotineverstuivers kreeg de in september afgezwaaide president Andrés Manuel López Obrador (2018-2024) deze week alsnog zijn zin. Nadat recent het Lagerhuis al voor stemde, steunde nu ook bijna de volledige Senaat het verbod.
Het toont de almacht van Morena, de regeringspartij van de populaire ex-president en diens opvolger Claudia Sheinbaum. Bij de verkiezingen in de zomer behaalde Sheinbaum 60 procent van de stemmen en veroverde Morena ruime meerderheden in het Lagerhuis en de Senaat.
In zijn kruistocht tegen de vape probeerde López Obrador eerder al via decreten de import te verbieden. Hij verwees naar gezondheidsinstituut Cofepris dat waarschuwde dat de e-sigaretten, die vrijwel uitsluitend uit China komen, tot wel 25 ongeregistreerde en mogelijk schadelijke stoffen kunnen bevatten. ‘We kunnen geen product toestaan dat verhult waarvan het is gemaakt’, stelde hij.
Eind 2022 werd de president teruggefloten door het Hooggerechtshof. Zijn verbod zou indruisen tegen de grondwet. López Obrador vatte de uitspraak op als een uitdaging: dan moest de grondwet maar worden aangepast. Aan het eind van zijn eenmalige termijn verzilverde hij dit jaar zijn immense populariteit in het parlement. Hij liet zijn opvolger Sheinbaum achter met meer macht dan hij bezat.
Het is een hard gelag voor ex-verslaafde Ortiz die ‘instant rust’ uit zijn e-sigaret haalt. Hij zou liever zien dat de markt werd gereguleerd en dat de staat zich richt op minderjarige vapers die in vapewinkels doorgaans niet welkom zijn, maar op straat gemakkelijk aan goedkope namaakproducten komen. ‘Ik heb weleens uit nood zo’n bij piraat gekocht. De volgende dag deed mijn hele borst pijn.’
Ook de 48-jarige verkoper van vapeshop Ikhal kan zich een leven zonder de vape niet meer voorstellen. Vanwege de politieke aversie tegen zijn product wil hij niet met zijn naam in de krant. Zijn sobere winkelruimte op de tiende verdieping van een kantoorgebouw in het hart van de Mexicaanse hoofdstad straalt eenzelfde schuchterheid uit.
Na een decennialange rookverslaving ontdekte hij het vapen, vertelt hij. ‘Ik ruik weer, ik proef weer, mijn tanden en vingers zijn niet meer geel. Ik kon nauwelijks traplopen, nu loop ik hard. En mijn gezin is dolgelukkig, thuis ruikt het niet meer naar rook, maar naar fruit.’
Ondanks Lopéz Obradors verzet tegen de e-sigaret is het product enkel populairder geworden. Volgens een overheidsenquête steeg het aantal gebruikers van 0,6 procent van de bevolking in 2015 naar 2,1 procent vorig jaar, oftewel circa 2,7 miljoen Mexicanen. Vooral onder jongeren nam het vapen toe.
Toch kan een verbod het gebruik indammen, zo leerde Mexico de afgelopen jaren dankzij steeds strengere wetgeving rond de klassieke sigaret. Die is bijna nergens meer zorgeloos op te steken, ook niet in het park, op het strand of in een drukke straat. En dat hielp: sinds 2015 daalde het aantal dagelijkse rokers met zo’n 1,3 miljoen mensen naar 6,6 procent van de bevolking.
Juist daarom zou vapen moeten worden gekoesterd, menen de vapers. Het product zou rokers van hun tabaksverslaving afhelpen. Maar dat argument stuitte op dovemansoren in het parlement. Wat de e-rokers al helemaal steekt, is dat in de grondwetswijziging hun e-sigaret op één hoop werd gegooid met fentanyl, het zeer verslavende en dodelijke opiaat dat in de VS jaarlijks tienduizenden levens eist.
Ook het verbod op de import van zogeheten precursors, de chemische ingrediënten van fentanyl die eveneens voornamelijk uit China komen, was een wens van López Obrador. Door de twee samen te voegen in de hervorming kreeg Morena ook meerdere oppositiepartijen over de streep. Alleen de senatoren van Movimiento Ciudadano (Burgerbeweging) stemden woensdag al vapend tegen de wetswijziging.
In de chique winkelstraat Altavista in het zuiden van Mexico-Stad durft de winkel Vape & More trots uit te komen voor zijn omstreden rookwaar. De naam staat groot op de gevel, binnen prijken de kleurrijke vapes in open houten kasten tegen een warme bakstenen muur. De kassa is versierd met kerstlampjes.
Verkoper Javier Valdéz (32) vreest niet alleen voor zijn e-sigaret, maar ook voor zijn baan. ‘Ons bedrijf heeft 29 mensen in dienst.’ Regeringspartij Morena misbruikt haar macht om ‘onze rechten in te perken’, stelt hij. Op zijn zwarte shirt staat in het Engels: ‘Ik rook niet, ik vape.’ Hij verwacht dat het verbod de e-sigaret in de armen zal drijven van de georganiseerde misdaad, waardoor het product inderdaad in dezelfde hoek als fentanyl zou belanden.
Klant Joaquín Ontaneda koopt zes Geek Bar-vapes à 580 peso per stuk (27 euro). Hij slaat wat groter in dan gewoonlijk, zegt hij. ‘Voordat ze het ons afnemen.’ Toch kan hij nog even rustig inhaleren. De Mexicaanse deelstaten krijgen een jaar de tijd om de grondwettelijke fentanyl- en vapeverboden om te zetten naar lokale wetten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant