De val van het regime van Bashar Al Assad zorgde van Utrecht tot Istanboel voor blijdschap bij Syrische vluchtelingen. Miljoenen mensen waren gevlucht voor de dictator. NU.nl-lezers vragen zich daarom af of het voor Syrische vluchtelingen nu veilig genoeg is om terug te keren.
Nora Stel is positief gestemd, maar ziet haken en ogen. "De hoop en kans op toekomstige terugkeer is voor Syriërs exponentieel toegenomen. Al is dat iets heel anders dan stellen dat een veilige terugkeer op dit moment reëel is", zegt de universitair docent Conflict Studies aan de Radboud Universiteit tegen NU.nl.
"Er is nu nog heel veel onduidelijkheid en onzekerheid over de overgangsperiode. Ook moet er gekeken worden wat er met vluchtelingen gebeurt die nu al direct terugkeren uit gastlanden in de omgeving, zoals Libanon en Turkije."
Karim El Taki, universitair docent Midden-Oostenpolitiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, stelt dat Syrië momenteel zeker nog niet veilig is.
"Het land is instabiel na de val van Al Assad, waarbij de macht verdeeld is. Terwijl Europese overheden Syrische vluchtelingen mogelijk graag zien vertrekken, betekent de overname van het Al Assad-regime door verschillende groepen onder aanvoering van HTS (rebellengroepering Hayat Tahrir al Sham, red.) nauwelijks een verbetering voor de veiligheid in het land", zegt El Taki.
"HTS wordt per slot van rekening door de EU als terroristische organisatie bestempeld. Daarnaast heeft de Amerikaanse overheid eerder een premie van 10 miljoen dollar uitgevaardigd voor de leider van HTS."
Daarnaast wijst El Taki op de staat van Syrië op dit moment. "Veel vluchtelingen hebben simpelweg niks om naar terug te keren, laat staan naar iets wat veilig is."
Ondanks de blijdschap over de val van Al Assad is de toekomst voor Syrische vluchtelingen dus nog ongewis. El Taki noemt voorbeelden van na de Arabische Lente, toen er ook in andere landen dictatoriale regimes vielen. "Zo werd Libië in een strijd tussen verschillende groepen gestort en eindigde Egypte onder een nog strenger bewind dan onder president Mubarak. Beide scenario's zijn in Syrië nog mogelijk."
Of Syrische vluchtelingen terugkeren naar hun thuisland zal niet alleen afhangen van de situatie in Syrië, maar ook van die in het land waar ze naartoe zijn gegaan. Iemand die aan het begin van de burgeroorlog in 2011 is gevlucht, hier inmiddels is geworteld, de taal heeft geleerd, een baan heeft gevonden en een heel leven heeft opgebouwd, zal minder geneigd zijn om te vertrekken dan iemand die hier pas net is.
Een statushouder, iemand met een permanente verblijfsvergunning, kan niet worden gedwongen om te vertrekken. Maar de Nederlandse overheid zou wel kunnen besluiten geen nieuwe verblijfsvergunningen meer te verstrekken aan Syrische asielzoekers. Maandag heeft Nederland een tijdelijke beslisstop ingevoerd. Het komende half jaar worden geen asielaanvragen van Syriërs meer behandeld, omdat de toekomst nu nog zo ongewis is.
Lynn Hillary, die als onderzoeker migratierecht is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, benadrukt dat het nu (nog) niet veilig is in Syrië. Ze legt uit dat het Europese asielrecht bepaalt dat asielaanvragen worden afgewezen als diegene geen gevaar meer loopt in het thuisland. Datzelfde geldt als diegene bescherming van de overheid kan krijgen.
In Syrië was er algemeen gevaar vanwege de burgeroorlog. Als die volledig achter de rug is, moet er nog rekening gehouden worden met individuele omstandigheden van asielzoekers. "Zijn er bijvoorbeeld redenen om aan te nemen dat de politieke overtuigingen, geaardheid of etniciteit van de betrokkene aanleiding kunnen zijn om vervolgd te worden?", zegt Hillary.
Er moet niet voorbarig gekeken worden naar de mogelijke terugkeer van Syriërs, geeft Stel aan. "We hebben in regionale gastlanden als Turkije en Libanon, en ook in Europa, gezien dat de oproep tot terugkeer van vluchtelingen altijd op basis van politiek draagvlak wordt gedaan. En niet op basis van de situatie in Syrië. Daarom moeten we nu wel heel voorzichtig zijn en niet kort door de bocht zeggen: 'Al Assad is weg, dus iedereen kan terug.'"
"Ik denk dat het ook belangrijk is dat mensen de kans krijgen om die stap zelf te zetten", vervolgt Stel. "En dat is niet al op de dag nadat een dictator gevallen is en iedereen nog met ingehouden adem zit te kijken naar hoe de situatie zich ontwikkelt. Het is natuurlijk moeilijk in te schatten, maar er zal wellicht een significant deel zijn dat zelf terug wil. Om dan vanuit de politiek te denken: 'hoe kunnen we mensen zo snel mogelijk weg krijgen?', is voorbarig."
Verder ziet Stel in Libanon een trend van mensen die terugkeren naar Syrië omdat ze het land willen helpen heropbouwen. Tegelijkertijd vluchten mensen die geassocieerd worden met het Al Assad-regime juist weg uit Syrië, uit angst voor vergelding. De val van Al Assad kan dus niet alleen leiden tot een mensenstroom naar Syrië toe, maar ook de andere kant op.
Source: Nu.nl algemeen