Kaja Kallas, de onlangs aangetreden buitenlandchef van de EU over de Syrische HTS-rebellen en de situatie in Oekraïne. ‘Wil je vrede, bereid je voor op oorlog.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Een rustige start is Kaja Kallas niet vergund. Een week na haar aantreden als EU-buitenlandchef liepen de rebellen van HTS de Syrische hoofdstad Damascus binnen, waarna EU-landen over elkaar heen buitelden om de asielaanvragen van Syriërs stil te leggen. Zaken waar haar voorganger Josep Borrell – die toch ook geen 40-urige werkweek had – zich nooit druk over hoefde te maken.
Haar werkkamer in het hoofdkantoor van de Europese Commissie is dan ook akelig leeg, op de onvermijdelijke EU-vlag na. Nog geen tijd gehad voor wat familiefoto’s aan de muur, zegt Kallas in een eerste interview met zes Europese kranten, waaronder de Volkskrant. Alle energie gaat nu naar de eerste vergadering met de ministers van Buitenlandse Zaken die ze maandag voorzit.
Syrië staat dan op de agenda. Onder welke voorwaarden kan de EU met de rebellengroep HTS in gesprek gaan?
‘We moeten eerst zien of de rebellen zich zullen gedragen zoals ze beloven te doen. De toekomst voor Syrië is hoopvoller, maar veel is nog onzeker. De voorwaarden voor een gesprek zijn duidelijk: geen radicalisering, geen vervolging van minderheden, geen wraak, geen terrorisme.’
Moet de EU de sancties tegen HTS intrekken en de organisatie niet langer als terreurgroep bestempelen?
‘Dat is niet zo dringend. Niets weerhoudt ons ervan nu met deze mensen te praten. Mits de voorwaarden die ik net noemde vervuld zijn. Dat zal de komende weken duidelijk worden.’
Loopt de EU niet het risico dat als ze te lang wacht, Rusland en China relaties aanknopen met de nieuwe machthebbers in Syrië?
‘Hoe bedoelt u: te lang wachten? Ik sta in contact met alle betrokkenen in de regio en de EU blijft humanitaire hulp geven. Maar we zullen niet zonder verdere voorwaarden de betrekkingen met Syrië normaliseren. Over Rusland maak ik me niet zo’n zorgen: Moskou is toch enigszins vernederd in Syrië. Omdat ze andere problemen hadden, moesten de Russen Assad daar in de steek laten. Ik geloof niet dat Rusland nu terug wil komen in Syrië. En China? Daar zie ik ook geen animo. Iedereen heeft belang bij een stabiel Syrië, zodat er weer geïnvesteerd wordt in de regio, zodat vluchtelingen terug kunnen keren.’
Wat vindt u van lidstaten zoals Nederland, die nu de Syrische asielaanvragen bevriezen?
‘Mensen krijgen asiel in Europa als ze vluchten voor oorlog of vrezen voor vervolging. Als de situatie in hun land verandert, is de verwachting in de EU-landen dat vluchtelingen terugkeren. De grond voor de asielaanvraag is immers weggevallen. Migratie is een belangrijk onderwerp in EU-landen, dat hebben we gezien bij recente verkiezingen. Dan is het niet vreemd dat daar de roep om terugkeer klinkt.’
U zegt zelf: alles is nog onzeker in Syrië. Is het opschorten van de asielaanvragen niet voorbarig?
‘Ik ben geen asielexpert, dus ik weet niet of dat besluit van EU-landen te voorbarig is. Maar in het algemeen: als de reden waarom iemand asiel heeft gekregen er niet meer is, wel, dan kan die last van Europa worden weggehaald. Dan is er plaats voor mensen die voor andere oorlogen op de vlucht zijn.’
Een andere grote kwestie: Oekraïne. Verwacht u vredesbesprekingen op korte termijn en moet de EU dan aan tafel zitten?
‘Natuurlijk moet de EU aan tafel zitten; de uitkomst heeft grote gevolgen voor Europa. Ik heb dit met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky besproken, die vindt dat ook. Maar op dit moment zijn er geen onderhandelingen tussen Moskou en Kyiv – Rusland wil dat niet. Als Rusland vrede wil, is dat eenvoudig: zodra het zich terugtrekt, is er vrede.’
Trump belooft binnen 24 uur vrede: verwacht u dat hij druk zal zetten op president Poetin?
‘Iedereen wil snel vrede. Als Trump Rusland daartoe kan bewegen, mag hij met de eer strijken.’
Trump heeft ook gezegd dat hij de militaire en financiële hulp aan Oekraïne wil verminderen. Kan de EU dat gat vullen?
‘De hulp aan Oekraïne is geen liefdadigheid, het is een investering in onze veiligheid. En niet alleen die van de EU, maar ook van de VS, zeker nu Noord-Koreanen meevechten met de Russen. China let heel goed op Rusland en hoe de EU reageert, dat bepaalt weer hoe Beijing opereert. Dus ja, als de VS minder hulp levert en moet de EU meer doen. Ik maak me grote zorgen: als Rusland wint, komen er meer en grotere oorlogen. Ik weet heel goed: die hulp kost geld. Daarom moeten we bespreken wat we met de bevroren Russische tegoeden gaan doen: niet alleen met de rente-inkomsten daarvan, maar ook met de hoofdsom.’
De bulk van die tegoeden, ruim 200 miljard euro, zit vast bij een Belgische financiële dienstverlener. Dat land vreest schadeclaims van Moskou als dat geld wordt afgenomen.
‘Ik ken de gevoeligheden. Maar als advocaat weet ik ook: juridische problemen zijn er om op te lossen. Kijk naar de toekomst: op een dag zal Oekraïne Rusland om schadevergoeding vragen voor alles wat het vernietigd heeft. Dat is een legitieme claim, en wij hebben die tegoeden. Laten we die dan gebruiken. Als er nog wat overblijft, gaat dat terug naar Moskou. Maar ik denk niet dat dit het geval zal zijn.’
Europa moet zijn defensie fors versterken, dat kost honderden miljarden euro’s. Hoe kan dat gefinancierd worden?
‘Rusland besteedt 9 procent van zijn bruto binnenlands product aan defensie, de EU-landen gemiddeld 1,9 procent. Dus ja, er moet veel gebeuren. In januari heb ik alle ministers van Defensie uitgenodigd om met ideeën te komen voor de financiering. Eurobonds is een van de opties. Ik weet dat sommige landen er niets van willen weten, maar wat dan wel? Veel andere opties zijn er niet. Regeringsleiders moeten hun burgers uitleggen waarom investeringen in defensie nodig zijn: wil je vrede, bereid je voor op oorlog.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant