Klimaatminister Hermans kan nieuwe gaswinning onder de Waddenzee alleen voorkomen als de NAM daar vrijwillig vanaf ziet. Wettelijk gezien heeft zij geen poot meer om op te staan, zegt ze woensdag tegen een verbijsterde Tweede Kamer.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De emoties lopen hoog op tijdens het Kamerdebat over de gaswinningsbesluiten die minister Sophie Hermans (VVD, Klimaat en Groene Groei) vrijdag publiceerde. De Tweede Kamer ontdekt tot haar verbijstering dat Hermans volledig is overgeleverd aan de grillen van de olieconcerns bij het verhinderen van nieuwe gaswinning onder de Waddenzee. Het parlement staat buitenspel, zo maakt Hermans duidelijk in haar antwoorden op bezorgde Kamervragen.
Vrijdag maakte Hermans bekend dat zij voorlopig nog geen besluit neemt over de vergunningsaanvraag van de NAM (een joint venture van Shell en ExxonMobil) om een gasveld onder de Waddenzee te exploiteren vanuit het Friese kustplaatsje Ternaard. Dat winningsverzoek is omstreden, omdat het extra bodemdaling veroorzaakt in Natura 2000-gebied en Unesco Werelderfgoed de Waddenzee. De verwachte bodemdaling vormt volgens meerdere adviesrapporten een serieuze bedreiging voor het natuurgebied.
Alles over politiek vindt u hier.
Nieuwe gaswinning onder de Waddenzee conflicteert daarom met de natuurbeschermingsplicht waaraan Nederland gebonden is onder de Europese Habitatrichtlijn. Volgens die EU-wetgeving mag een overheid alleen een natuurvergunning verstrekken als vooraf vaststaat dat een Natura 2000-gebied geen schade lijdt.
De Tweede Kamer verkeert daarom in de veronderstelling dat de Habitatrichtlijn Hermans genoeg wettelijke basis geeft het winningsverzoek van de NAM af te wijzen. Maar dat blijkt niet het geval. Christianne van der Wal, minister van Natuur en Stikstof in het vorige kabinet, heeft ergens in 2022 of 2023 al een natuurvergunning afgegeven. Dat heeft ze gedaan mede op basis van een (toen nog) positief advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Het SodM concludeerde in 2019 namelijk nog dat gaswinning bij Ternaard binnen bepaalde grenzen geen risico vormde voor de Waddenzee-natuur.
Begin 2024 komt het SodM daarop terug, omdat nieuwe metingen aantonen dat de zeespiegel harder stijgt dan eerder aangenomen. In combinatie met de verwachte bodemdaling door de extra gaswinning zou het wad permanent onder kunnen lopen, wat funest is voor de natuur. Maar dat nieuwe, zeer kritische SodM-advies komt als mosterd na de maaltijd, want dan heeft de NAM de cruciale natuurvergunning al binnen.
Volgens Hermans kan die vergunning niet worden ingetrokken op basis van het geactualiseerde SodM-oordeel. Het SodM is slechts een van drie adviesorganen die het winningsplan van de NAM hebben beoordeeld. Er liggen ook adviezen van TNO en de Mijnraad. Minstens een van die andere adviezen is wél positief over gaswinning bij Ternaard. De Tweede Kamer wist dit niet, omdat deze adviezen volgens de Mijnbouwwet uit 1969 pas openbaar gemaakt mogen worden nádat de minister een concept-besluit heeft genomen.
De verouderde Mijnbouwwet garandeert dus dat de Tweede Kamer essentiële informatie over gaswinningsplannen pas krijgt als het besluit al gevallen is, en het parlement dus voor voldongen feiten staat. Hermans moet tijdens het debat zelfs met meel in de mond praten, omdat de Mijnbouwwet haar verbiedt te vertellen wat er in de adviezen van TNO en de Mijnraad staat. Wel maakt ze duidelijk dat ze geen enkele wettelijke grond meer ziet om de gaswinning te weigeren, omdat de natuurvergunning niet kan worden ingetrokken en de adviezen van SodM, Mijnraad en TNO niet eensluidend negatief zijn.
‘Ik zit nu gevangen in een wet die we willen aanpassen (de Mijnbouwwet, red.), maar nog niet aangepast is’, zegt de minister. ‘Ik zou niets liever hebben gewild dan de vergunning weigeren. Maar als de NAM dan naar de rechter stapt, is de kans groot dat we die zaak verliezen.’ Hermans wil niet het risico lopen dat de rechter haar dan opdraagt de vergunning te verlenen, waardoor de ongewenste gasboring onvermijdelijk wordt.
Het enige dat Hermans nog kan doen, zo maakt ze duidelijk, is met de NAM onderhandelen over het vrijwillig intrekken van de vergunningsaanvraag. Daar moet ze dan natuurlijk wel iets tegenover zetten. Waarschijnlijk zal de NAM eisen dat er dan elders méér gas gewonnen mag worden. Het lijkt erop dat Hermans bij die onderhandelingen met de rug tegen de muur staat.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant