Onderzoeksjournalist Peter Olsthoorn ontdekte dat de Volkskrant ingezonden brieven publiceerde die gemaakt waren met AI. Is het erg dat lezers gebruikmaken van de modernste technieken om hun punt te maken? Of moeten alleen experts een podium krijgen in de krant?
Interessant en best verontrustend, het stuk over de opmars van AI op de opiniepagina’s. Maar niet alleen vanwege het blote feit dat briefschrijver Danny Schram ‘vanaf een vakantieadres op Bali bevestigt dat hij AI heeft gebruikt’ en zegt verbaasd te zijn dat hij daar vragen over krijgt, omdat ‘iedereen doet dit toch doet?’ (Eh, nee.)
Opzienbarender vind ik eigenlijk dat de auteur van het stuk, Peter Oltshoorn, de door AI gegenereerde alinea’s kwalificeert als geschreven in ‘een prachtige/uitstekende stijl’, ‘eloquent’ en ‘krachtig geformuleerd’. Dat is precies wat de marktkramers van AI ons willen doen geloven: de stijl die ChatGPT voorkauwt en nabauwt is die waarvan wij, hersenverweekt door overdadig door Large Language Models geïnfiltreerde teksten op internet, inmiddels vinden dat hij krachtig, prachtig en eloquent is.
Maar dat is hij niet. Wat we lezen is een via een infantiel en infantiliserend argumentatiemodel vormgegeven opeenstapeling van clichés, om maar een cliché te gebruiken. De eerste twee zinnen van de door Olsthoorn aangehaalde brief van Schram bestaat uit oppervlakkige algemeenheden gelardeerd met termen die in links-progressieve kringen als clickbait fungeren: ‘pioniers van de vrijheid’, ‘digitale moraal’, ‘panopticum’, ‘utopie van grenzeloos experimenteren’. Daar is niks eloquents of krachtigs aan. Het enige wat ChatGPT doet is banaliteiten achter elkaar zetten die het opdiept uit de overdaad aan (inmiddels steeds meer door zichzelf en trawanten gegenereerde) tekstbagger op internet. Die fungeren vervolgens als gemakzuchtig glijbaantje richting een ‘opinie’.
‘Net zoals het internet en later sociale media bijdroegen aan democratisering, in de zin van toegang tot kennis en debat, doet AI dit ook’, stelt Oltshoorn. Dat is een misvatting. AI voorspelt: niet alleen tekst, sec, maar ook de tekst die we denken te willen lezen; de tekst waarmee we denken ‘ons’ argument op papier te zetten. Maar het is niet ‘ons’ argument. Het is het argument, de redenering, de opinie die ChatGPT heeft voorspeld dat we willen zien. De ‘toegang tot kennis en debat’ is niet die van ons, maar van ChatGPT. Daar is niets democratiserends aan. Dat sluit juist uit. Weet je wat ‘insluit’? Goed onderwijs, waarin het stimuleren van onafhankelijk lezen en zelf schrijven en zélf kritisch nadenken vooropstaan.
Stop met het voeren van de bot. En ja, redacties, wees scherper op het ‘onderscheppen’ van door ChatGPT en andere zwarte dozen gegenereerde ‘opinies’. Als we onze eigen hersens het werk niet meer laten doen en het formuleren ervan overlaten aan Large Language Models zoals ChatGPT, kunnen we net zo goed met z’n allen op Bali gaan zitten en het runnen van de democratie aan ‘Open AI’ en consorten overlaten.
Onno Kosters, Utrecht
Eerder dit jaar vroeg ik als schrijftrainer 28 tekstspecialisten om vier schrijfvoorbeelden – twee van mensen, twee van AI – te vergelijken. Het verschil zat vooral in:
1. Denktrant. AI was afstandelijk en clichématig.
2. Verteltechniek. AI was beschrijvend en zonder verhaallijn.
3. Schrijfstijl. AI werd als metaforisch en gezwollen ervaren.
Juist deze kenmerken maken dat ik AI-teksten vaak onverteerbaar vind. Een artikel over dit onderzoek verschijnt binnenkort in Tekstblad. Misschien kan de Volkskrant dit erbij pakken bij de beoordeling van ingezonden brieven?
Peter Zuijdgeest, Soest
Ik lees liever een rauwe, niet goed geformuleerde mening van een echt mens dan een prachtige woordendiarree uit de pc.
Ernst Menten, Bilthoven
Als je AI gebruikt voor spellingscontrole vind ik dat prima, maar als je een brief schrijven te lastig vindt, omdat je je punt niet goed onder woorden kunt brengen of het fatsoenlijk kunt opschrijven, dan beschouw ik het gebruiken van AI toch als valsspelen.
Ik stuur vaak een brief naar deze krant en daar doe ik, zonder AI, behoorlijk mijn best op. Soms is de brief snel klaar, maar het duurt ook wel eens een tijdje, omdat ik er aan schaaf, inkort, opnieuw begin enzovoort. Vervolgens vertrouw ik op jullie redactie. Die haalt er ook nog weleens een grammaticaal foutje uit (met AI?), verandert een woord of kort de brief in. Het resultaat is vaak net even beter. Doe mij dus maar een goede redactie in plaats van AI.
Zoals Pieter Klok ook zegt in De week van de hoofdredacteur (Waarom de beste lezersbrieven nooit met AI zullen worden geschreven): ‘De aantrekkingskracht van de ingezonden brieven is dat er echte mensen aan het woord zijn, het is een vorm van communicatie tussen mensen.’
Tecla Boonstra, Amsterdam
Ik schrijf, omdat ik dan ‘het dichtst bij mijzelf ben’ (naar Bernhard Schlink) én omdat alles wat ik goed opgeschreven heb, ruimte geeft aan mijn brein. Schrijven doe ik dus voor mijzelf. Mooi meegenomen als een ander op mijn website wil lezen wat ik zoal geschreven heb.
Als het een schrijfsel is in de categorie ‘Opinie’ of ‘Lezersbrief’, stuur ik het naar de krant. Vele daarvan werden geplaatst, de meeste niet. Allebei prima. Geplaatst en dus gelezen worden is enkel ‘de kers op de taart’.
Wordt dit allemaal anders sinds ik gelezen heb dat andere inzenders artificial intelligence gebruiken om teksten te laten componeren of zich door ChatGPT laten ‘helpen’? In elk geval niet wat betreft mijn motieven om te schrijven. Maar misschien wel wat betreft ‘de kers op de taart’.
Ik moet er niet aan denken dat mijn inzending wantrouwen zou wedervaren: ‘Heeft de schrijver dat wel zélf gewikt, gewogen, gecomponeerd, gecreëerd?’ Dat voelt als bezoedeling. Bah.
Ludo Grégoire, Leiden
Ik was stomverbaasd te lezen dat sommige schrijvers van ingezonden brieven AI gebruiken om een doorwrocht betoog neer te zetten. Zelf zou ik dat nooit ontdekt hebben, en ik vind het lui en laakbaar. Maar ik bekeek wel ineens met groeiend wantrouwen mijn krant. Bestaat die Sander Schimmelpenninck wel? Ana van Es? Pieter Klok? Sylvia Witteman?
Ik móest het weten, dus ik beval AI een column te schrijven à la Witteman met de trefwoorden Weteringschans, verwarde man, twee vrouwen in bontjas en een gebakken visje. ‘Aha’, gnuifde AI, ‘een uitdaging die ik graag aanga.’ Een halve seconde later dropte hij een tekstje dat begon met: ‘Het was een van die dagen waarbij de lucht zo grijs was dat het leek alsof de wolken besloten hadden om een wedstrijdje ‘wie kan de zon het beste verstoppen’ te spelen.’ Het ging over een man die ‘zijn weg vond naar de viskraam, aangetrokken door de warmte van menselijke interactie’. Het slot: ‘Het was een scène die perfect paste in het kaleidoscopische leven van de stad.’
Mijn smeekbedes om talige humor en fijnzinnige observaties maakten het alleen maar nog zoutelozer. Enfin, hoe de andere Volkskrant-schrijvers dat doen weet ik niet, maar ik kan de lezer geruststellen over Witteman: zij bestaat in elk geval echt en vervaardigt haar columns ambachtelijk en met de hand.
Trees Roose, Haren
Wat jammer. Ingezonden brieven door ChatGPT. Wat een afgang; een regelrechte devaluatie. Wat zijn al die geplaatste ingezonden brieven van de dag dan nog waard? De laatste jaren kregen veel van mijn inzendingen dit keurmerk. Als de Volkskrant jouw reactie als ‘Brief van de dag’ plaatst, ja dan kan je schrijven. Driehonderd inzendingen per dag en jouw brief vist de redactie eruit. Het voelde als een erkenning. Het motiveerde me. Van die dingen die voorbij gaan. Wat jammer.
Jan Bouman, Zeist
Peter Olsthoorn schreef een mooi stuk over de mogelijke verwevenheid van AI in de ingezonden brieven in de Volkskrant en andere bladen. Hij oppert echter iets rigoureus: bijdragen zouden louter nog van geïdentificeerde experts op een betreffend gebied welkom zijn. Wat een armoede. En ook getuigend van een beperkte blik: zouden de zogenoemde experts zich niet van AI kunnen of willen bedienen? En in zijn optiek zou dit stukje al niet geplaatst mogen worden. Ik ben immers een oud-dramadocent, en nog wat meer.
Pracho Margreet Biesheuvel, Utrecht
Tegen mijn gewoonte in las ik zaterdag eerst De week van de hoofdredacteur. Met of zonder AI, maakt me niet uit: helder en duidelijk. Daarna de Ingezonden brieven. Die van Michiel Ytsma (Vol (2)) en Dirk Willem Mathijsen (De rede) springen er uit. Met of zonder AI, maakt me niet uit. De eerste voor een stevige lach, de tweede om te bewaren.
John Havinga, Ten Boer
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Het belangrijkst is dat een brief helder en duidelijk is. Wie een origineel en nog niet eerder verwoord standpunt naar voren brengt, maakt grotere kans te worden gepubliceerd. Een brief die mooi en prikkelend is geschreven, heeft ook een streepje voor. Kritiek op de Volkskrant wordt vaak gepubliceerd, op-de-man-gespeelde kritiek op personen plaatsen we liever niet.
Iedere brief wordt gelezen door een team van ervaren opinieredacteuren en krijgt een kans. En wekelijks worden ongeveer vijftig brieven geselecteerd. Over de uitslag kan helaas niet worden gecorrespondeerd. Wij zijn er trots op dat onze lezers mooie en goede brieven schrijven, waarvan we elke dag een levendige rubriek kunnen samenstellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant