Na de val van het regime van Assad trekt een golf van vreugde over Syrië en daarbuiten. De vraag is wanneer de realiteit indaalt en de belangrijkste uitdagingen op tafel komen van een land dat ruim tien jaar burgeroorlog achter de rug heeft. De belangrijkste op een rij.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Een soennitische meerderheid verspreid over het hele land, een alawitische minderheid in het westen, onafhankelijk denkende Koerden in het oosten, een Druzische minderheid in het zuiden – het is slechts een selectie uit de lappendeken van etniciteiten die Syrië beslaat. Decennialang regeerde de alawitische Assad-clan met ijzeren hand over het land. Nu die is geweken, is de vraag hoe een nieuwe regering alle ethnische en religieuze groepen bij elkaar houdt.
In aanloop naar de val van Assad sloeg de leider van de belangrijkste rebellengroep HTS, Ahmed al-Sharaa (bekend geworden onder zijn nom de guerre Abu Mohammed al-Jolani), een relatief verzoenende toon aan richting andere etnische groepen. Zo benadrukte hij dat zijn rebellen religieuze minderheden, zoals christenen, zullen beschermen en dat er geen wraakacties zullen plaatsvinden tegen de alawieten.
‘Al-Sharaa probeert zo min mogelijk nadruk te leggen op de sektarische verschillen’, zegt Syriëkenner Aymenn Jawad al-Tamimi, verbonden aan denktank Middle East Forum. ‘Maar animositeit die zich jarenlang heeft opgebouwd, zal niet van de ene op de andere dag verdwijnen. Het zal voor Al-Sharaa lastig blijken individuen in bedwang te houden die wraak willen uitoefenen.’
Tegelijkertijd zal de roep klinken om de verantwoordelijken uit het regime van Assad verantwoordelijk te houden. Al-Taimi: ‘Het zal moeilijk blijken daarbij een duidelijke grens te bepalen. Wat doe je bijvoorbeeld met Assads voormalige premier Mohammad Ghazi al-Jalali, die nu een rol speelt in het transitieproces?’
‘Er zijn ook hoopvolle voortekenen’, constateert Al-Tamimi. ‘Alawitische leiders in Latakia [de voormalige machtsbasis van Assad, red.] hebben opgeroepen met de nieuwe regering samen te werken. Dat was tien jaar geleden ondenkbaar.’
Bovendien heeft het tempo waarmee de rebellen het regime ten val hebben gebracht mogelijk een belangrijk neveneffect: de strijdende partijen hebben relatief weinig doden te betreuren. ‘Een bloedige opmars van de rebellen langs de kust in Latakia zou ongetwijfeld tot meer vijandigheid hebben geleid tussen de sektarische groepen, terwijl zij zich door het post-Assadtijdperk navigeren.’
De belangrijkste uitdaging die de nieuwe regering het hoofd moet bieden, is hoe die zich verhoudt tot de de facto autonome Koerdische regio Rojava in het noordoosten van het land, zegt Al-Tamimi. Met name de door Turkije gesteunde rebellen die in het noorden van het land actief zijn, staan vijandig tegenover de Koerden.
Erdogan, de president van buurland Turkije, wil de Koerden zo veel mogelijk op afstand houden. Al onder Assad kwam het regelmatig tot gevechten tussen de Koerden en pro-Turkse rebellen, en ook nu is daar weer sprake van.
Al-Tamimi: ‘Als daar geen diplomatieke oplossing voor komt, dreigt een scenario zoals in Libië of Jemen.’ Beide landen zijn in de nasleep van de Arabische Lente, waarbij de autoritaire regimes omver werden geworpen, in tweeën uiteengevallen tussen strijdende partijen.
Het antwoord op de vraag hoe te voorkomen dat sektarische spanningen opnieuw overslaan in grootschalig conflict, ligt volgens Al-Tamimi ten dele besloten in het politieke systeem dat het land aanneemt. ‘Komt er een centrale regering vanuit Damascus of zal Syrië zich schikken naar een federaal model zoals Irak, dat een autonome Koerdische regio kent?’
Veel heeft Al-Sharaa er nog niet over losgelaten. Een hoopgevend teken is dat HTS open lijkt te staan voor democratische hervormingen, zegt Al-Tamimi. ‘HTS heeft een fatwa uitgevaardigd waarin staat dat het geen probleem heeft met een parlementair systeem.’ Hoe dat precies vorm moet krijgen, is nog omgeven met vraagtekens.
Een democratischere koers zou een breuk betekenen met hoe Al-Sharaa zich de afgelopen jaren heeft opgesteld in Idlib. De politieke tak van HTS, het Syrische Salvation Government, fungeert sinds 2017 als lokale overheid in de noordwestelijke regio. ‘Die regering opereerde autoritair’, zegt Al-Tamimi. ‘Dat kan met alle sektarische verschillen op de lange termijn geen functionerend model zijn voor de rest van het land.’
Dat geldt ook voor het islamitische regime dat Al-Sharaa zegt voor te staan, hoewel hij in een interview met CNN voorafgaand aan de val van Assad al zei dat religieuze minderheden daar niets van hoeven te vrezen. ‘In Idlib gold voor vrouwen de facto een verplichting op het dragen van een hoofddoek’, aldus Al-Tamimi. ‘Het lijkt me lastig voor een nieuwe regering om zoiets voor de rest van het land door te voeren.’
Een belangrijke voorwaarde voor langdurige politieke stabiliteit is volgens Al-Tamimi het lenigen van de humanitaire nood van de Syrische bevolking. De economie van Syrië is sinds het begin van de burgeroorlog totaal ingestort. Ruim een kwart van de bevolking heeft te maken met extreme armoede, zo becijferde de Wereldbank al in 2022. En dan zijn er nog de grofweg dertien miljoen Syriërs die de afgelopen jaren op de vlucht zijn geslagen, van wie bijna de helft naar het buitenland.
Bovendien lijdt het land onder zware economische sancties, die onder meer de Syrische oliesector raken. Voor de oorlog was de export van olie een belangrijke inkomstenbron van het land. ‘De nieuwe regering moet zich zo snel mogelijk inzetten om die sancties van tafel te krijgen’, zegt Al-Tamimi. ‘Zonder economisch herstel zal het enorm moeilijk blijken voor de nieuwe regering om het land bij elkaar te houden.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant