Eén van de grootste bestsellers van de vroegmoderne tijd was De Heksenhamer van Heinrich Kramer, over het wereldwijde complot tegen de mensheid van heksen en de duivel. Door de nieuwe boekdrukkunst kon de waanzin zich snel verspreiden over Europa. De Heksenhamer werd het handboek voor de heksenjachten – tienduizenden, meest vrouwen, werden tot een bekentenis gemarteld en na een schijnproces ter dood gebracht.
Veel mensen moeten hebben geweten dat de beschuldigingen nergens op sloegen, de bekentenissen waardeloos waren en de slachtoffers kansloos. Eeuwenlang had de kerk geleerd dat hekserij een ‘illusie’ was, en nu ineens stortte een half werelddeel zich met krankzinnige wreedheid op een minderheid. Hoe kon dat gebeuren?
Over de auteur
Peter Middendorp is schrijver en columnist van de Volkskrant. Van zijn hand verschenen onder meer de romans Vertrouwd voordelig en Jij bent van mij. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In zijn nieuwe boek Nexus verdeelt historicus Yuval Noah Harari de bevolking in groepen. Je had een paar fanatici, zoals Kramer en zijn navolgers. Genoeg mensen die wel beter wisten, maar niets durfden te zeggen, omdat je dan algauw zelf op de brandstapel lag. En de redelijke meerderheid, eerst nog sceptisch, maar bij wie, toen de overvloed aan informatie de heksen eenmaal ‘echt’ had gemaakt, het geloof het had overgenomen. Een beetje zoals kinderen Sinterklaas zien, al is het hun eigen meester die zich voor hun ogen heeft verkleed. Of zoals de schrijvers van de Bijbel kort na voltooiing al geloofden dat God het had gedaan.
Het mooie aan Harari is dat hij naar overeenkomsten zoekt, deze keer aan de hand van nieuwe ‘informatietechnologieën’. Er spelen altijd dezelfde mechanismen voordat een minderheid het moet ontgelden. Er is altijd een zuiver volk dat door viezigheid wordt bedreigd; ongedierte, duivelsgebroed. Iedere keer als er wat nieuws wordt uitgevonden, zoals radio of internet, zijn we er als de kippen bij om er haatcomplotten mee te verspreiden.
Ook nu vliegen de theorieën en waanbeelden je om de oren, sommige met wortels in het denken van Heinrich Kramer. De islam is een ziekte, vindt Geert Wilders, wat van moslims ziekteverspreiders maakt. Volgens VVD-leider Dilan Yesilgöz leren moslimkinderen van hun ouders hoe jammer het is dat Hitler zijn werk niet heeft kunnen afmaken. En kan het trakteren op watermeloen een vorm van Jodenhaat zijn, omdat die vrucht dezelfde kleuren heeft als de Palestijnse vlag. Volgens Marjolein Faber, minister van Asiel, zit antisemitisme in de genen van Marokkanen.
Sinds het geweld tegen Israëlische en Joodse supporters in Amsterdam heeft de waan nieuw terrein gewonnen. De vernietiging van Gaza is een belangrijke bron van de woede en machteloosheid van de daders, maar in het debat mag het geen rol spelen. Anders kloppen onze oorzaken niet meer. Dan is het geen spontane Jodenjacht meer, en kunnen we de mislukte integratie er ook niet meer de schijnschuld van geven. En wie er anders over denkt, is algauw zelf een halve antisemiet, die het leuk vindt dat Joden bang moeten zijn.
In een veelbesproken motie riep VVD-Kamerlid Bente Becker het kabinet vorige week op om een soort gedachtepolitie tegen minderheden in te stellen. Sindsdien is de vraag: hoe kan het dat dit discriminerende voorstel werd aangenomen, met zoveel steun, die achteraf ook nog eens deels blind blijkt te zijn geweest? Er waren maar een paar partijen die tegenstemden. De rest van de Kamer viel uiteen in fanatici, navolgers, leden die beter wisten maar liever niets zeiden, en de grote groep bij wie het geloof het heeft overgenomen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant